จากอเวจีสู่พระปัจเจกพุทธเจ้า ชะตากรรมของพระเทวทัตตามอรรถกถา

คำตอบคือ “ใช่” หากกล่าวตามคัมภีร์อรรถกถาในพระพุทธศาสนาเถรวาท ซึ่งระบุว่า พระเทวทัต จะได้รับผลจากกรรมหนักอยู่ในอเวจีเป็นเวลานาน เมื่อสิ้นระยะหนึ่งแสนกัปแล้ว ในอนาคตกาลท่านจะได้เป็น พระปัจเจกพุทธเจ้า พระนามว่า พระอัฏฐิสสระ

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลนี้ควรเรียกให้ถูกต้องว่าเป็นเรื่องที่ปรากฏใน “อรรถกถา” ไม่ใช่ข้อความที่ระบุไว้อย่างตรงกันในพระสูตรทุกแห่งของพระไตรปิฎก

เหตุใดพระเทวทัตจึงตกสู่อเวจี

ตามเรื่องราวในคัมภีร์ พระเทวทัตได้ทำกรรมหนักหลายประการ โดยเฉพาะการพยายามทำลายความสามัคคีของสงฆ์จนเกิด สังฆเภท และการทำร้ายพระพุทธเจ้าจนพระโลหิตห้อ

กรรมทั้งสองจัดอยู่ในกลุ่ม อนันตริยกรรม หรือกรรมหนักที่ให้ผลต่อเนื่องทันทีหลังเสียชีวิต จึงมีคำอธิบายว่าพระเทวทัตไปบังเกิดในอเวจี

ส่วนเรื่องธรณีสูบพระเทวทัตนั้น อรรถกถาเล่าว่า ในช่วงสุดท้ายของชีวิต ท่านต้องการเดินทางไปเฝ้าพระพุทธเจ้า แต่เมื่อมาถึงบริเวณใกล้พระเชตวันและวางเท้าลงบนพื้น ร่างของท่านก็ค่อย ๆ จมลงในแผ่นดิน ก่อนจะไปบังเกิดในอเวจี

อนาคตของพระเทวทัตตามอรรถกถา

แม้พระเทวทัตจะทำกรรมหนัก แต่อรรถกถาระบุว่า ในวาระสุดท้ายท่านได้กล่าวคำถึงพระพุทธเจ้าเป็นที่พึ่ง และหลังจากได้รับผลแห่งกรรมนั้นจนครบหนึ่งแสนกัปแล้ว จะได้เป็นพระปัจเจกพุทธเจ้าพระนามว่า อัฏฐิสสระ

ข้อความดังกล่าวสะท้อนหลักเรื่องกรรมว่า การกระทำแต่ละอย่างย่อมมีผลของตนเอง กรรมหนักไม่ได้ถูกลบล้างด้วยกรรมดี แต่กรรมดีที่เคยทำไว้ก็ไม่ได้สูญหาย เพียงให้ผลตามเหตุปัจจัยและช่วงเวลาที่เหมาะสม

ดังนั้น การกล่าวว่าเพราะมี “เศษบุญ” จึงทำให้กรรมหนักหมดไป อาจทำให้เข้าใจคลาดเคลื่อนได้ ที่ถูกกว่าคือพระเทวทัตยังต้องได้รับผลของกรรมหนักก่อน ส่วนกุศลกรรมที่เคยทำไว้สามารถให้ผลในภายหลังได้

พระปัจเจกพุทธเจ้าคือใคร

พระปัจเจกพุทธเจ้า คือผู้ตรัสรู้ธรรมด้วยพระองค์เองในช่วงเวลาที่โลกว่างเว้นจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ไม่ได้ทรงประกาศพระศาสนา วางหลักพระธรรมวินัย หรือทำให้เกิดชุมชนสาวกผู้บรรลุตามอย่างกว้างขวางเหมือนพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

ความแตกต่างโดยสรุปคือ

• พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง ทรงประกาศพระธรรม ตั้งพระศาสนาและพระสงฆ์สาวก ทำให้ผู้อื่นสามารถปฏิบัติตามจนบรรลุมรรคผลได้

• พระปัจเจกพุทธเจ้า ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองเช่นกัน แต่ไม่ได้ทรงตั้งพระศาสนาหรือประกาศหนทางให้เกิดสาวกผู้บรรลุตามในลักษณะเดียวกับพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

เรื่องของพระเทวทัตจึงไม่ได้หมายความว่าการทำกรรมหนักไม่มีผล แต่กลับเน้นว่ากรรมแต่ละส่วนให้ผลตามเหตุของมัน ผู้ทำกรรมหนักต้องรับผลของกรรมนั้น ขณะเดียวกันกุศลกรรมที่เคยสั่งสมไว้ก็สามารถให้ผลเมื่อถึงเวลาได้เช่นกัน