ผู้หญิงเป็นพระพุทธเจ้าไม่ได้ แต่บรรลุพระอรหันต์ได้จริงหรือ?

ตามคติในคัมภีร์บาลีของพระพุทธศาสนาเถรวาท ผู้หญิงไม่สามารถเป็น พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้ อย่างไรก็ตาม ข้อความนี้ไม่ได้หมายความว่าผู้หญิงไม่สามารถรู้แจ้งหรือบรรลุพระนิพพาน

มุมมองตามหลักฐานในคัมภีร์

ใน พหุธาตุกสูตร (มัชฌิมนิกาย 115) ระบุว่า เป็นฐานะที่ไม่อาจเป็นไปได้ที่สตรีจะเป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า รวมถึงดำรงสถานะพระเจ้าจักรพรรดิ ท้าวสักกะ มาร และพรหม ตามกรอบความเชื่อและจักรวาลวิทยาที่ปรากฏอยู่ในพระสูตรดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม พระสูตรตอนนี้กล่าวถึงการเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยเฉพาะ ไม่ได้ปฏิเสธความสามารถของผู้หญิงในการบรรลุธรรมเป็น พระอรหันต์ พระอนาคามี พระสกทาคามี หรือพระโสดาบัน

ผู้หญิงบรรลุพระอรหันต์ได้

คัมภีร์เถรวาทมีหลักฐานเกี่ยวกับสตรีผู้บรรลุพระอรหันต์อยู่หลายแห่ง โดยเฉพาะ เถรีคาถา ซึ่งรวบรวมถ้อยคำของพระเถรีในยุคแรก และ ภิกขุนีสังยุตต์ ที่กล่าวถึงภิกษุณีผู้มีปัญญาและบรรลุธรรม

ตัวอย่างสำคัญปรากฏใน โสมาสูตร (สังยุตตนิกาย 5.2) เมื่อมารพยายามทำให้พระโสมาภิกษุณีเชื่อว่าสตรีไม่สามารถเข้าถึงธรรมขั้นสูงได้ พระโสมาตอบโดยชี้ว่า เมื่อจิตตั้งมั่นและเกิดปัญญา การเป็นหญิงหรือชายไม่ใช่อุปสรรคต่อการเห็นธรรม

ดังนั้น คำถามนี้จำเป็นต้องแยกระหว่าง “การเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า” กับ “การบรรลุพระอรหันต์” ให้ชัดเจน ตามคัมภีร์เถรวาท แม้มีข้อกำหนดเรื่องเพศสำหรับการเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ผู้หญิงสามารถปฏิบัติธรรม รู้แจ้งอริยสัจ และบรรลุพระนิพพานเป็นพระอรหันต์ได้เช่นเดียวกับผู้ชาย

ในทางธรรม ความสามารถในการละกิเลสขึ้นอยู่กับการพัฒนาศีล สมาธิ และปัญญา ไม่ได้ถูกปฏิเสธเพียงเพราะผู้ปฏิบัติเป็นผู้หญิง