ใส่หูฟังวิ่งทุกวันหูจะพังไหม?

ใครที่ชอบเสียบหูฟังแบบ In-ear แล้วออกไปวิ่ง อาจเคยได้ยินคำเตือนว่าเหงื่อจะขังอยู่ในรูหูจนกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อรา ดันขี้หูเข้าไปอัดแน่น แล้วสุดท้ายหูหนวกถาวรก่อนอายุ 30 ฟังแล้วน่ากลัวจนอยากโยนหูฟังทิ้งทันที แต่เรื่องนี้ต้องแยกเป็นคนละประเด็น เพราะความชื้นในช่องหู การอักเสบจากเชื้อโรค ขี้หูอุดตัน และประสาทหูเสื่อมจากเสียงดังไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

การใส่หูฟังวิ่งไม่ได้แปลว่าจะทำให้ทุกคนสูญเสียการได้ยินถาวร และยังไม่มีหลักฐานรองรับคำกล่าวแบบเหมารวมว่าคนที่ใส่หูฟัง In-ear ออกกำลังกายจะหูหนวกก่อนวัย 30 ปี ทว่าพฤติกรรมบางอย่างระหว่างใช้งานเพิ่มโอกาสเกิดปัญหาหูได้จริง โดยเฉพาะการใส่ต่อเนื่องทั้งที่หูเปียก เหงื่อออกมาก ใช้จุกที่สกปรก หรือเปิดเสียงดังจนต้องเร่งแข่งกับเสียงรถและลม

เหงื่อไม่ได้ทำให้หูพังทันที แต่ทำให้เกราะป้องกันอ่อนลง

ช่องหูชั้นนอกมีผิวหนังบาง ๆ และมีขี้หูเคลือบอยู่ ขี้หูไม่ได้เป็นของสกปรกที่ต้องแคะออกจนเกลี้ยง เพราะช่วยลดการระคายเคืองและช่วยขัดขวางเชื้อโรคบางส่วน เมื่อเสียบจุกหูฟังเข้าไป เหงื่อและความชื้นจากการวิ่งอาจระบายออกได้ยากขึ้น อุณหภูมิในช่องหูสูงขึ้น และผิวหนังด้านในเสียดสีกับจุกซ้ำ ๆ

ถ้าผิวหนังเกิดรอยถลอกเล็ก ๆ แล้วมีความชื้นค้างอยู่ เชื้อแบคทีเรียมีโอกาสเติบโตจนเกิดหูชั้นนอกอักเสบ หรือที่เรียกกันว่า swimmer's ear ได้ ภาวะนี้ไม่ได้เกิดเฉพาะหลังว่ายน้ำ เหงื่อมาก อากาศร้อนชื้น และอุปกรณ์ที่สัมผัสช่องหูก็มีส่วนเพิ่มความเสี่ยงเช่นกัน เชื้อราพบได้ในบางกรณี แต่การเรียกช่องหูทุกคนว่าเป็นตู้เพาะเชื้อราถือว่าแรงเกินจริง

สัญญาณแรกมักเริ่มจากคัน แสบ เจ็บเวลาแตะใบหูหรือกดติ่งหน้ารูหู ต่อมาอาจมีน้ำใส น้ำเหลือง หรือหนองไหลออกมา ช่องหูบวมจนรู้สึกอื้อและได้ยินเบาลง การได้ยินที่ลดลงจากหูชั้นนอกอักเสบมักเป็นผลชั่วคราวจากบวม ของเหลว และเศษผิวหนังที่ไปปิดทางเสียง เมื่อรักษาอาการอักเสบแล้วการได้ยินมักดีขึ้น แต่ปล่อยไว้นานก็อาจลุกลามและเจ็บมากขึ้นได้

ขี้หูอุดตันเกิดขึ้นได้ แต่ไม่ใช่กลไกเดียวกับประสาทหูเสื่อม

จุกหูฟังที่สอดลึกหรือการดันเข้าออกบ่อย ๆ อาจผลักขี้หูให้เคลื่อนเข้าไปด้านใน โดยเฉพาะคนที่มีขี้หูเหนียวหรือสร้างขี้หูมากอยู่แล้ว เมื่อขี้หูจับตัวเป็นก้อน ช่องหูจะรู้สึกแน่น อื้อ เสียงเหมือนมีอะไรครอบอยู่ และบางครั้งมีเสียงหึ่งร่วมด้วย อาการลักษณะนี้ทำให้เข้าใจผิดว่าประสาทหูเสีย ทั้งที่ต้นเหตุอาจเป็นสิ่งอุดตันด้านนอก

ขี้หูอุดตันไม่ควรแก้ด้วยการแคะลึก ใช้สำลีก้าน กิ๊บ หรืออุปกรณ์ปลายแหลม เพราะอาจดันก้อนให้แน่นกว่าเดิมและขูดผิวหนังจนเป็นแผล หากเคยแก้วหูทะลุ มีท่อระบาย หรือเพิ่งผ่าตัดหู ยิ่งไม่ควรหยอดของเหลวหรือฉีดน้ำล้างเอง การตรวจด้วยเครื่องมือและให้บุคลากรทางการแพทย์นำออกเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า

สิ่งที่ทำให้หูเสื่อมถาวรจริง ๆ มักเป็นเสียงดังกับเวลาที่สะสม

ความเสียหายถาวรของการได้ยินมักเกี่ยวข้องกับเสียงที่ดังเกินไปและการฟังนานหรือบ่อยเกินไป เสียงดังทำลายเซลล์รับเสียงขนาดเล็กในคอเคลีย ซึ่งร่างกายมนุษย์ซ่อมแซมและสร้างทดแทนได้จำกัด อาการจึงค่อย ๆ สะสมโดยไม่จำเป็นต้องเจ็บหูในทันที สัญญาณเตือนอาจเป็นเสียงวิ้งหลังถอดหูฟัง ฟังเสียงพูดไม่ชัดในร้านอาหาร ต้องเร่งเสียงโทรศัพท์ขึ้นเรื่อย ๆ หรือแยกเสียงสนทนาจากเสียงรอบข้างได้ยาก

ตอนวิ่งริมถนนหรือในฟิตเนสที่มีเสียงรบกวน หลายคนมักเร่งระดับเสียงเพื่อกลบเสียงรอบตัว นี่เป็นจุดที่ต้องระวังมากกว่าการเป็นหูฟังแบบ In-ear เอง แนวทางด้านการฟังอย่างปลอดภัยแนะนำให้ลดระดับเสียงไว้ไม่เกินประมาณ 60 เปอร์เซ็นต์ของระดับสูงสุด ใช้ฟังก์ชันจำกัดเสียงถ้ามี และพักหูเป็นระยะ หลักทั่วไปขององค์การอนามัยโลกยกตัวอย่างว่าเสียงเฉลี่ย 80 เดซิเบลฟังได้ไม่เกินประมาณ 40 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ส่วน 90 เดซิเบลเวลาที่ปลอดภัยจะลดลงเหลือประมาณ 4 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ตัวเลขนี้เป็นแนวทาง ไม่ใช่ใบรับรองว่าทุกคนจะปลอดภัยเท่ากัน

การใส่หูฟังที่กระชับพอดีและมีระบบลดเสียงรบกวนอาจช่วยให้ไม่ต้องเร่งระดับเสียงแข่งกับสภาพแวดล้อม แต่เวลาออกกำลังกายกลางแจ้งต้องเผื่อการรับรู้รถจักรยาน รถยนต์ และคนรอบข้างด้วย เลือกโหมดที่ยังได้ยินเสียงภายนอก ลดเสียงลงเมื่อวิ่งใกล้ถนน และอย่าใช้เพลงดังเพื่อกลบทุกอย่างรอบตัว เพราะความปลอดภัยจากอุบัติเหตุก็สำคัญพอ ๆ กับการถนอมประสาทหู

ดูแลหูฟังหลังวิ่งให้เป็นนิสัย

หลังวิ่งควรถอดหูฟังออกและเช็ดเหงื่อบริเวณใบหูรวมถึงตัวจุกด้วยผ้านุ่มสะอาด ปล่อยให้อุปกรณ์แห้งสนิทก่อนเก็บเข้ากล่อง อย่ารีบใส่กลับทันทีทั้งที่ช่องหูยังชื้น หากจุกถอดล้างได้ให้ทำตามคำแนะนำของผู้ผลิตและรอจนแห้งก่อนใช้งาน ห้ามแบ่งหูฟังกับคนอื่น เพราะคราบผิวหนัง เหงื่อ และเชื้อโรคสามารถติดไปกับอุปกรณ์ได้

การพักหูระหว่างทางก็ช่วยลดความอับชื้นและลดเวลารับเสียงต่อเนื่องได้ หากวิ่งนานมาก อาจสลับใช้ลำโพงในช่วงที่อยู่ในพื้นที่ปลอดภัย หรือเลือกอุปกรณ์ที่ไม่อุดช่องหูเต็มที่ตามความเหมาะสม แต่ไม่ควรเข้าใจว่าอุปกรณ์ชนิดใดปลอดภัยจากเสียงดังโดยอัตโนมัติ ระดับเสียงและเวลาที่ฟังยังเป็นตัวแปรหลักเสมอ

สิ่งที่ไม่ควรทำคือแคะหูทันทีหลังออกกำลังกาย เพราะผิวหนังที่อ่อนนิ่มจากเหงื่อเสี่ยงถลอกง่ายกว่าเดิม ขี้หูที่เห็นตรงปากรูหูเช็ดเฉพาะด้านนอกก็พอ ไม่ต้องพยายามทำให้ช่องหูแห้งจนไม่มีขี้หูเหลืออยู่ หากมีน้ำเข้าหู ให้เอียงศีรษะให้น้ำไหลออกและเช็ดใบหูเบา ๆ หลีกเลี่ยงการเป่าลมร้อนหรือสอดสิ่งของเข้าไปลึก

อาการแบบไหนควรหยุดใช้และไปตรวจ

ถ้ามีอาการคันมาก เจ็บหู เจ็บเวลาแตะใบหู มีน้ำหรือหนองไหล หูอื้อข้างเดียว ได้ยินลดลง หรือรู้สึกว่าช่องหูบวม ควรหยุดใส่หูฟังข้างนั้นและนัดตรวจ ไม่ควรซื้อยาหยอดมาใช้สุ่ม ๆ เพราะอาการจากขี้หูอุดตัน การติดเชื้อ และแก้วหูมีปัญหาอาจคล้ายกันแต่ใช้วิธีดูแลต่างกัน

ถ้าการได้ยินลดลงอย่างฉับพลันภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วัน โดยเฉพาะมีเสียงดังในหู บ้านหมุน หรือรู้สึกแน่นหูร่วมด้วย ให้ไปพบแพทย์โดยเร็ว ภาวะสูญเสียการได้ยินแบบฉับพลันถือเป็นเรื่องเร่งด่วน ไม่ควรรอดูอาการแล้วโทษหูฟังหรือขี้หูเอง

หูฟัง In-ear จึงไม่ใช่ผู้ร้ายที่ทำให้ทุกคนหูหนวกถาวรจากการวิ่ง แต่การใช้งานทั้งที่หูเปียก อุปกรณ์สกปรก ใส่แน่นจนเสียดสี และเปิดเสียงดังนาน ๆ สามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อการอักเสบ ขี้หูอุดตัน และการสูญเสียการได้ยินได้ วิธีป้องกันไม่ซับซ้อน ลดเสียง พักหู เช็ดอุปกรณ์ให้แห้ง ไม่แคะลึก และรีบตรวจเมื่อมีอาการผิดปกติ เท่านี้ก็ยังวิ่งพร้อมฟังเพลงได้ โดยไม่ต้องรอให้หูส่งสัญญาณเตือนที่หนักเกินแก้