ร่างกายสร้างแอลกอฮอล์เองได้จริงไหม เรื่องแปลกจากลำไส้ที่แพทย์ต้องตรวจให้แน่

คำถามว่า “ร่างกายสร้างแอลกอฮอล์เองได้หรือไม่” ฟังเหมือนเรื่องเหนือจริง แต่ในทางชีววิทยา ร่างกายมนุษย์อาจมีเอทานอลเกิดขึ้นในปริมาณเล็กน้อยได้จริง โดยเฉพาะในระบบทางเดินอาหาร เพราะจุลินทรีย์บางชนิดใช้คาร์โบไฮเดรตจากอาหารเป็นแหล่งพลังงาน แล้วปล่อยเอทานอลออกมาเป็นผลผลิตจากการหมัก กระบวนการนี้คล้ายหลักการทำเบียร์หรือไวน์ เพียงแต่ในคนทั่วไปเกิดขึ้นน้อยมาก จนไม่ทำให้รู้สึกเมาและไม่ทำให้ระดับแอลกอฮอล์ในเลือดสูงจนตรวจพบอย่างมีนัยสำคัญ จุดที่ทำให้เรื่องนี้กลายเป็นประเด็นทางการแพทย์ คือภาวะที่เรียกว่า Auto-Brewery Syndrome หรือภาวะลำไส้หมักแอลกอฮอล์ ผู้ป่วยกลุ่มนี้มีเชื้อยีสต์หรือแบคทีเรียบางชนิดเพิ่มจำนวนมากผิดปกติในทางเดินอาหาร เมื่อกินข้าว แป้ง น้ำตาล ผลไม้ หรือน้ำหวาน เชื้อเหล่านั้นอาจเปลี่ยนคาร์โบไฮเดรตให้กลายเป็นเอทานอลในปริมาณสูงกว่าคนทั่วไป จนเกิดอาการคล้ายคนดื่มสุรา ทั้งที่ไม่ได้ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เลย อาการที่พบอาจมีตั้งแต่เวียนศีรษะ เดินเซ พูดไม่ชัด ง่วงซึม หน้าแดง ใจเต้นเร็ว คลื่นไส้ ท้องอืด ไปจนถึงสับสนและเสียการทรงตัว บางคนรู้สึกเหมือนสมองตื้อหลังรับประทานอาหารมื้อใหญ่ โดยเฉพาะมื้อที่มีแป้งหรือน้ำตาลมาก อาการอาจเป็นๆ หายๆ ทำให้คนรอบข้างเข้าใจว่าแอบดื่มสุรา หรือทำให้เจ้าตัวถูกกล่าวหาว่าพูดไม่จริงเมื่อยืนยันว่าไม่ได้แตะเครื่องดื่มมึนเมา ภาวะนี้พบได้น้อยมาก และยังไม่มีตัวเลขที่สะท้อนจำนวนผู้ป่วยทั้งหมดได้ชัดเจน เพราะบางรายไม่เคยได้รับการวินิจฉัย แพทย์เองก็อาจต้องแยกโรคอื่นออกก่อน เช่น โรคตับ ภาวะน้ำตาลในเลือดผิดปกติ ผลข้างเคียงจากยา โรคทางระบบประสาท หรือการได้รับแอลกอฮอล์โดยไม่รู้ตัว การตรวจเพียงครั้งเดียวจึงอาจยังบอกไม่ได้ว่าร่างกายผลิตแอลกอฮอล์เองจริงหรือไม่ ปัจจัยที่พบร่วมกับภาวะนี้ในรายงานทางการแพทย์ ได้แก่ การใช้ยาปฏิชีวนะเป็นเวลานานหรือใช้ซ้ำหลายครั้ง โรคของลำไส้ การผ่าตัดทางเดินอาหาร ภาวะลำไส้สั้น การเคลื่อนไหวของลำไส้ผิดปกติ โรคเบาหวาน และความไม่สมดุลของจุลินทรีย์ในระบบทางเดินอาหาร ยาปฏิชีวนะอาจลดเชื้อบางกลุ่มที่ช่วยคุมสมดุล ทำให้ยีสต์หรือจุลินทรีย์ที่หมักน้ำตาลได้มีโอกาสเพิ่มจำนวน ส่วนโรคบางชนิดอาจทำให้อาหารค้างอยู่ในลำไส้นานขึ้นและเปิดทางให้เกิดการหมักมากขึ้น การตรวจวินิจฉัยต้องทำอย่างเป็นระบบ แพทย์อาจซักประวัติอาหาร ยา อาการ และช่วงเวลาที่เริ่มมีอาการ ร่วมกับตรวจระดับแอลกอฮอล์ในเลือดหรือลมหายใจ โดยต้องยืนยันว่าผู้ป่วยงดแอลกอฮอล์จริง จากนั้นอาจทำการทดสอบด้วยกลูโคสหรือคาร์โบไฮเดรตภายใต้การควบคุมของโรงพยาบาล แล้วเก็บตัวอย่างเลือดตามช่วงเวลา หากระดับเอทานอลเพิ่มขึ้นหลังรับสารทดสอบ พร้อมตรวจพบเชื้อที่เกี่ยวข้อง ก็จะช่วยสนับสนุนการวินิจฉัยได้มากขึ้น การพบแอลกอฮอล์ในลมหายใจเพียงครั้งเดียว ยังไม่ควรรีบสรุปว่าเป็นภาวะลำไส้หมักแอลกอฮอล์ อุปกรณ์ตรวจอาจคลาดเคลื่อน น้ำยาบ้วนปากหรือผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจรบกวนผลตรวจ และภาวะทางการแพทย์อื่นก็ทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้ การวินิจฉัยต้องอาศัยหลักฐานหลายด้าน รวมถึงการติดตามอาการและผลตรวจซ้ำโดยแพทย์ แนวทางรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุและชนิดของเชื้อที่พบ ผู้ป่วยอาจได้รับคำแนะนำให้ลดอาหารคาร์โบไฮเดรตระยะหนึ่ง งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และบันทึกอาหารกับอาการอย่างละเอียด แพทย์อาจพิจารณายาต้านเชื้อรา หรือยาที่เหมาะกับเชื้อแบคทีเรียในบางกรณี พร้อมดูแลภาวะขาดน้ำและสารอาหาร การใช้ยาต้านเชื้อรา ยาปฏิชีวนะ หรือโปรไบโอติกไม่ควรซื้อกินเอง เพราะการรักษาที่ไม่ตรงเชื้ออาจทำให้สมดุลจุลินทรีย์แย่ลงหรือบดบังอาการของโรคอื่น อาหารคาร์โบไฮเดรตไม่ได้เป็นผู้ร้ายสำหรับทุกคน ข้าว เส้น ขนมปัง ผลไม้ และน้ำตาลยังเป็นอาหารที่ร่างกายใช้เป็นพลังงาน การลดอาหารกลุ่มนี้ควรทำตามแผนที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารวางไว้ โดยเฉพาะในคนที่มีเบาหวาน โรคตับ ตั้งครรภ์ เด็ก ผู้สูงอายุ หรือมีประวัติรับประทานอาหารได้น้อย เพราะการตัดคาร์โบไฮเดรตเองอย่างเข้มงวดอาจทำให้ได้รับพลังงานและสารอาหารไม่พอ นอกจากภาวะหายากนี้แล้ว ร่างกายยังมีเส้นทางสร้างและกำจัดเอทานอลตามธรรมชาติจากกระบวนการเผาผลาญของเซลล์และจุลินทรีย์ในลำไส้ เอทานอลปริมาณจิ๋วอาจเกิดขึ้นระหว่างการย่อยอาหาร แต่ตับจะช่วยเปลี่ยนแอลกอฮอล์ให้เป็นสารอื่นอย่างรวดเร็ว จึงไม่ทำให้เกิดอาการเมาในคนทั่วไป ปริมาณที่เกิดขึ้นจึงต่างจากการดื่มสุราเข้าไปโดยตรงมาก เรื่องนี้ยังมีข้อควรระวังด้านกฎหมายและความปลอดภัย หากมีอาการมึนเมา เดินเซ หรือสับสน ไม่ควรขับรถ ใช้เครื่องจักร หรือทำงานบนที่สูง แม้มั่นใจว่าไม่ได้ดื่มก็ตาม หากผลตรวจแอลกอฮอล์สูงผิดปกติซ้ำๆ ควรเก็บหลักฐานเวลา อาหาร ยา อาการ และผลตรวจไว้ แล้วเข้าพบแพทย์ ไม่ควรพยายามพิสูจน์ด้วยการกินแป้งหรือน้ำตาลปริมาณมากเอง เพราะอาจทำให้อาการรุนแรงและเสี่ยงอุบัติเหตุ ดังนั้น ร่างกายสร้างเอทานอลได้เล็กน้อยจริง แต่คนทั่วไปไม่ได้ผลิตจนเมา ภาวะที่ทำให้รู้สึกเหมือนเมาโดยไม่ดื่มมีอยู่จริงและเรียกว่า Auto-Brewery Syndrome ทว่าเป็นภาวะหายาก ต้องอาศัยการตรวจอย่างรอบคอบ ไม่ใช่ข้ออ้างสำหรับอาการมึนเมาทุกกรณี หากอาการเกิดหลังอาหารซ้ำๆ หรือมีระดับแอลกอฮอล์สูงโดยไม่มีประวัติดื่ม การพบแพทย์ระบบทางเดินอาหารจะช่วยพาไปสู่การตรวจที่เหมาะสมและปลอดภัยกว่าเดาสาเหตุเอง