ไข้สูงกับจ้ำเลือด อาการแบบไหนที่ไม่ควรรอดูเอง

ข่าวเรื่องผู้ป่วยโรคไข้กาฬหลังแอ่นทำให้หลายคนสะดุ้ง เพราะโรคนี้เริ่มต้นคล้ายไข้ทั่วไป แต่บางรายทรุดลงเร็วมากจนแทบไม่มีเวลาให้ตั้งตัว รายการในคลิปกล่าวถึงผู้ป่วยชาวไทย 5 ราย และมีผู้เสียชีวิต 3 ราย ข้อมูลข่าวลักษณะนี้ควรใช้เป็นสัญญาณให้รู้จักโรคและสังเกตอาการ ไม่ควรนำตัวเลขจากคลิปไปเหมารวมว่าเป็นสถานการณ์ระบาดทั่วประเทศทันที เพราะจำนวนผู้ป่วยและสถานการณ์โรคต้องอาศัยการยืนยันจากหน่วยงานสาธารณสุขในช่วงเวลานั้น

โรคไข้กาฬหลังแอ่นเกิดจากแบคทีเรียชื่อ Neisseria meningitidis เชื้ออาจอาศัยอยู่บริเวณลำคอและจมูกของบางคนโดยไม่ก่ออาการ แต่เมื่อเชื้อผ่านเข้าสู่กระแสเลือดหรือเยื่อหุ้มสมอง ก็อาจกลายเป็นภาวะฉุกเฉินได้ รูปแบบสำคัญมีทั้งเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด และการติดเชื้อที่รุนแรงจนเกิดช็อก อวัยวะหลายระบบล้มเหลว หรือมีเลือดออกใต้ผิวหนัง

ทำไมโรคนี้จึงน่ากลัว

จุดที่ทำให้ไข้กาฬหลังแอ่นรับมือยากคือความเร็วของโรค ผู้ป่วยบางรายเริ่มจากไข้สูง ปวดศีรษะ เจ็บคอ คลื่นไส้ อาเจียน หรือปวดเมื่อย ก่อนจะทรุดลงในเวลาไม่นาน หากเชื้อเข้าสู่เลือด อาจมีความดันตก มือเท้าเย็น หายใจเร็ว ใจเต้นเร็ว ซึมลง และมีผื่นจ้ำเลือดสีแดงคล้ำหรือม่วง ผื่นแบบนี้อาจกดแล้วไม่จางสี ต่างจากผื่นบางชนิดที่เกิดจากการระคายเคืองผิวหนัง

เมื่อเชื้อก่อเยื่อหุ้มสมองอักเสบ อาการที่ควรระวังคือไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะรุนแรง คอแข็ง แพ้แสง อาเจียน สับสน พูดไม่รู้เรื่อง ซึมลง หรือชัก ในเด็กเล็กอาจสังเกตได้ยาก เพราะยังบอกอาการไม่ได้ชัด อาจร้องกวนผิดปกติ กินนมน้อย อาเจียน กระหม่อมโป่ง ตัวเกร็ง หรือปลุกไม่ค่อยตื่น ส่วนผู้สูงอายุอาจมีอาการซึมและสับสนเด่นกว่าคอแข็ง

สังเกตอาการอย่างไรจึงควรไปโรงพยาบาล

ถ้ามีไข้สูงร่วมกับปวดศีรษะมาก คอแข็ง ซึม สับสน หายใจเร็ว อ่อนแรงผิดปกติ หรือมีจุดเลือดออกตามตัว ควรไปห้องฉุกเฉินทันที ไม่ควรรอดูอาการจนผื่นขึ้นเต็มตัว เพราะผู้ป่วยบางรายอาจทรุดจากภาวะติดเชื้อในเลือดก่อนมีอาการทางสมองอย่างชัดเจน ผู้ที่มีไข้แล้วอาการเปลี่ยนเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงก็ควรแจ้งแพทย์ให้ละเอียดว่าเริ่มไข้เมื่อใด มีประวัติสัมผัสผู้ป่วยหรือไม่ เดินทางไปพื้นที่ใด และมีโรคประจำตัวหรือใช้ยากดภูมิคุ้มกันหรือเปล่า

การแยกโรคด้วยตนเองทำได้ยาก ไข้กาฬหลังแอ่นอาจคล้ายไข้หวัด ไข้เลือดออก ไข้หวัดใหญ่ การติดเชื้อในกระแสเลือดจากสาเหตุอื่น หรือเยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อชนิดอื่น แพทย์จึงอาจตรวจเลือด เพาะเชื้อ ตรวจน้ำไขสันหลัง และประเมินการทำงานของอวัยวะต่าง ๆ การรักษาใช้ยาปฏิชีวนะที่เหมาะสมโดยเร็ว พร้อมดูแลความดัน การหายใจ ภาวะช็อก และภาวะแทรกซ้อนตามความรุนแรง ยิ่งเริ่มรักษาเร็ว โอกาสลดการเสียชีวิตและความพิการก็ยิ่งดีขึ้น

โรคติดต่อผ่านอะไร

เชื้อแพร่ผ่านสารคัดหลั่งจากทางเดินหายใจและน้ำลาย โดยมักต้องสัมผัสใกล้ชิดหรืออยู่ร่วมกันเป็นเวลานาน เช่น อยู่บ้านเดียวกัน ใช้ชีวิตในพื้นที่แออัด จูบกัน หรือสัมผัสน้ำลายโดยตรง ไม่ใช่โรคที่ติดง่ายเพียงแค่เดินผ่านกันในระยะสั้น ๆ และไม่ควรตีตราผู้ป่วย เพราะบางคนอาจเป็นพาหะโดยไม่มีอาการมาก่อน

ผู้ที่อยู่ใกล้ชิดผู้ป่วยตามเกณฑ์ของแพทย์หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุขอาจต้องได้รับยาปฏิชีวนะเพื่อป้องกันโรค ยากลุ่มนี้ต้องให้บุคลากรทางการแพทย์เป็นผู้ประเมิน ไม่ควรซื้อยากินเองหรือแบ่งยาของผู้อื่น เพราะชนิดยา ขนาดยา อายุ น้ำหนัก การตั้งครรภ์ และโรคประจำตัวล้วนมีผลต่อการเลือกใช้

คนกลุ่มไหนควรระวังเป็นพิเศษ

ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเมื่ออยู่ใกล้ผู้ป่วยเป็นเวลานาน อาศัยในสถานที่แออัด เดินทางไปพื้นที่ที่มีการระบาด มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่มีม้าม หรือใช้ยาบางชนิดที่รบกวนระบบภูมิคุ้มกัน ผู้เดินทางไปบางประเทศหรือพื้นที่เสี่ยงอาจต้องปรึกษาคลินิกเวชศาสตร์การเดินทางเรื่องวัคซีน วัคซีนป้องกันไข้กาฬหลังแอ่นมีหลายชนิดและครอบคลุมสายพันธุ์ต่างกัน จึงควรเลือกตามอายุ สุขภาพ จุดหมายปลายทาง และคำแนะนำของแพทย์

วัคซีนช่วยลดความเสี่ยง แต่ไม่ใช่เกราะที่ป้องกันโรคได้ทุกกรณี การล้างมือ ไม่ใช้แก้วน้ำหรือช้อนร่วมกัน ไม่สัมผัสน้ำลายของผู้อื่น หลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้คนที่มีไข้ ไอ หรือจาม และเปิดระบายอากาศในพื้นที่ปิด ล้วนช่วยลดโอกาสรับเชื้อได้ หากมีคนในบ้านป่วยด้วยโรคที่แพทย์สงสัย ควรแยกของใช้ส่วนตัวและรอคำแนะนำจากสถานพยาบาล

เรื่องที่ไม่ควรทำเมื่อสงสัยโรค

อย่ารอให้ยาลดไข้แล้วอาการดีขึ้นจึงคิดว่าปลอดภัย เพราะยาลดไข้ช่วยลดอุณหภูมิ แต่ไม่ได้กำจัดเชื้อ อย่าทายาผื่นหรือซื้อยาปฏิชีวนะมากินเอง และอย่าขับรถพาผู้ป่วยที่กำลังซึม ชัก หายใจลำบาก หรือมือเท้าเย็นไปโรงพยาบาลโดยไม่มีผู้ช่วย ควรโทรขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน พร้อมบอกอาการหลักและเวลาที่เริ่มทรุด

ข้อมูลจากข่าวช่วยเตือนให้สังคมตื่นตัว แต่การวินิจฉัยต้องอาศัยแพทย์และการตรวจที่เหมาะสม หากมีไข้สูงร่วมกับคอแข็ง ปวดศีรษะรุนแรง ซึม สับสน หรือจ้ำเลือด ให้ถือเป็นเหตุเร่งด่วน แม้ยังไม่แน่ใจว่าเป็นไข้กาฬหลังแอ่นหรือไม่ การไปโรงพยาบาลเร็วช่วยเปิดโอกาสให้ทีมรักษาตรวจแยกโรคและเริ่มดูแลภาวะอันตรายได้ทันเวลา

หมายเหตุ: บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจรักษา หากมีอาการฉุกเฉิน โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลใกล้บ้านทันที