หายใจไม่อิ่มแบบไหน อาจไม่ใช่แค่เหนื่อยธรรมดา

อาการที่คนทั่วไปเรียกว่า “น้ำท่วมปอด” ฟังเหมือนมีน้ำไหลเข้าไปขังอยู่ในปอดทั้งสองข้าง แต่ความจริงหมายถึงของเหลวที่ซึมเข้าไปสะสมในเนื้อปอดและถุงลม ซึ่งเป็นบริเวณเล็ก ๆ ที่ใช้แลกเปลี่ยนอากาศกับเลือด เมื่อถุงลมมีของเหลวแทรกอยู่ ออกซิเจนจึงเข้าสู่กระแสเลือดได้ยาก ร่างกายต้องเร่งหายใจและหัวใจต้องทำงานหนักขึ้น ผู้ป่วยจึงรู้สึกหายใจไม่เต็มปอด แน่นหน้าอก หรือเหมือนอากาศไม่พอ ภาวะนี้มีทั้งแบบค่อย ๆ เป็นและแบบเฉียบพลัน ชนิดเฉียบพลันอาจรุนแรงถึงชีวิต หากมีอาการหอบขึ้นมาทันที พูดเป็นประโยคยาวไม่ได้ นอนราบแล้วหายใจไม่ออก ไอมีเสมหะเป็นฟองสีชมพูหรือมีเลือด ริมฝีปากเขียวคล้ำ สับสน ซึมลง หรือรู้สึกเหมือนกำลังจมน้ำ ให้โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที อย่ารอดูอาการ และอย่าขับรถไปเองหากหอบมาก

น้ำเข้าไปอยู่ในปอดได้อย่างไร

สาเหตุที่พบบ่อยเกี่ยวข้องกับหัวใจ โดยเฉพาะภาวะหัวใจห้องล่างซ้ายสูบฉีดเลือดได้ไม่ดี เมื่อหัวใจส่งเลือดออกไปข้างหน้าไม่ทัน เลือดจะคั่งย้อนกลับไปทางหลอดเลือดที่มาจากปอด ความดันในหลอดเลือดฝอยรอบถุงลมจึงสูงขึ้น ของเหลวค่อย ๆ ซึมออกจากหลอดเลือดเข้าไปในเนื้อปอดและถุงลม ภาวะหัวใจขาดเลือด กล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรง ลิ้นหัวใจผิดปกติ ความดันโลหิตสูงรุนแรง หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ ล้วนกระตุ้นให้เกิดน้ำท่วมปอดได้ อีกกลุ่มหนึ่งไม่ได้มีหัวใจเป็นต้นเหตุโดยตรง เช่น ปอดอักเสบรุนแรง การติดเชื้อในกระแสเลือด การสูดควันหรือสารเคมี การสำลัก การบาดเจ็บรุนแรง การแพ้ยา การได้รับเลือดบางกรณี หรือการขึ้นที่สูงมากอย่างรวดเร็ว สาเหตุเหล่านี้ทำให้ผนังถุงลมและหลอดเลือดฝอยเสียสมดุล ของเหลวจึงรั่วเข้าไปในปอด โรคไตเรื้อรังที่ขับน้ำและเกลือออกได้น้อย รวมถึงการกินเค็มจัดในคนที่มีโรคหัวใจ ก็อาจทำให้ร่างกายคั่งน้ำและกระตุ้นอาการได้

อาการที่ควรสังเกต

อาการแบบเฉียบพลันมักมาเร็วและรุนแรง ผู้ป่วยจะหายใจหอบ โดยเฉพาะเมื่อนอนลง ต้องลุกขึ้นนั่งเพื่อให้หายใจได้ รู้สึกแน่นหรือหนักหน้าอก ไอถี่ มีเสียงหวีดหรือเสียงครืดคราดในอก เหงื่อออกมาก ตัวเย็น ใจสั่น กระสับกระส่าย และรู้สึกกลัวเพราะอากาศไม่พอ บางรายไอออกมาเป็นเสมหะฟองสีขาวหรือชมพู หากออกซิเจนในเลือดลดลง ริมฝีปาก ปลายมือ หรือใบหน้าอาจเขียวคล้ำ และเริ่มมีอาการสับสน ชนิดเรื้อรังอาจค่อย ๆ แสดงออกจนถูกมองว่าเป็นเพียงอาการเหนื่อยง่าย ผู้ป่วยอาจเดินได้น้อยลง ต้องหยุดพักบ่อย ตื่นกลางดึกเพราะหอบ นอนราบไม่ได้ ต้องใช้หมอนหลายใบ ขาบวม ข้อเท้าบวม น้ำหนักขึ้นเร็วจากการคั่งของน้ำ และอ่อนเพลียกว่าปกติ อาการเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นน้ำท่วมปอด เพราะโรคหอบหืด ปอดอักเสบ ลิ่มเลือดอุดตันในปอด ภาวะโลหิตจาง และโรคหัวใจชนิดอื่นก็ทำให้คล้ายกันได้ จึงต้องให้แพทย์ตรวจ

โรงพยาบาลตรวจอะไรบ้าง

แพทย์จะประเมินความรุนแรงด้วยการวัดออกซิเจนปลายนิ้ว ชีพจร ความดัน และอัตราการหายใจ จากนั้นฟังเสียงปอดและหัวใจ ตรวจอาการบวม และซักประวัติว่าเริ่มมีอาการเมื่อใด มีโรคหัวใจ โรคไต ความดัน เบาหวาน สูบบุหรี่ ติดเชื้อ หรือได้รับยาและสารเคมีอะไรบ้าง การตรวจอาจรวมถึงคลื่นไฟฟ้าหัวใจ เอกซเรย์ทรวงอก ตรวจเลือดดูการทำงานของไต เกลือแร่ การติดเชื้อ และสารบ่งชี้ภาวะหัวใจล้มเหลว รวมถึงอัลตราซาวนด์หัวใจหรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ตามความจำเป็น แพทย์ต้องแยกน้ำท่วมปอดจากโรคอื่น เพราะแนวทางรักษาแตกต่างกัน น้ำท่วมปอดจากหัวใจอาจต้องลดแรงดันและลดน้ำส่วนเกิน ขณะที่น้ำท่วมปอดจากการติดเชื้อหรือการบาดเจ็บของปอดต้องรักษาต้นเหตุอีกแบบ การแจ้งรายชื่อยาประจำ โรคเดิม และเหตุการณ์ก่อนเริ่มหอบจึงช่วยให้วินิจฉัยได้เร็วขึ้น

รักษาอย่างไร

การรักษาเริ่มจากช่วยให้ร่างกายได้รับออกซิเจนและลดภาระการหายใจ อาจให้ออกซิเจนผ่านสายจมูก หน้ากาก หรือใช้เครื่องช่วยหายใจชนิดแรงดันบวก หากอาการหนักอาจต้องใส่ท่อช่วยหายใจ ทีมแพทย์อาจให้ยาขับปัสสาวะเพื่อเอาน้ำส่วนเกินออก ให้ยาลดภาระหัวใจหรือลดความดันตามสาเหตุ และให้ยารักษาภาวะหัวใจขาดเลือด หัวใจเต้นผิดจังหวะ การติดเชื้อ หรือโรคที่เป็นต้นเหตุ ยาเหล่านี้ต้องเลือกและปรับขนาดโดยแพทย์ ไม่ควรซื้อยาขับปัสสาวะมากินเอง เพราะอาจทำให้ไตทำงานแย่ เกลือแร่ผิดปกติ หรือความดันตกได้ การรักษาที่ถูกต้องต้องดูทั้งอาการ ความดัน ระดับออกซิเจน การทำงานของหัวใจ และไตไปพร้อมกัน ระหว่างรอรถพยาบาล ให้ผู้ป่วยนั่งตัวตรง พิงพนักหรือหมอน คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น และอยู่ในที่อากาศถ่ายเท อย่าให้นอนราบ อย่าให้ดื่มน้ำทีละมาก ๆ อย่าให้กินยาของคนอื่น และอย่าฝืนเดิน หากมีโรคหัวใจและแพทย์เคยกำหนดแผนฉุกเฉินไว้ ให้ทำตามแผนนั้นพร้อมนำรายชื่อยาไปโรงพยาบาล หากผู้ป่วยหมดสติหรือไม่หายใจตามปกติ ให้โทร 1669 และเริ่มกู้ชีพตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่

ดูแลตัวเองหลังอาการดีขึ้น

หัวใจสำคัญอยู่ที่การรักษาต้นเหตุ ไม่ใช่แค่ทำให้น้ำลดลงชั่วคราว ผู้ป่วยควรกินยาตามสั่ง ไม่หยุดยาเอง ชั่งน้ำหนักเวลาเดิมทุกวันหากแพทย์แนะนำ สังเกตขาบวม หอบตอนกลางคืน และความสามารถในการทำกิจกรรม ลดอาหารเค็มและอาหารแปรรูป ควบคุมความดัน เบาหวาน และไขมัน งดบุหรี่ จำกัดหรือหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ และไปตามนัดเพื่อตรวจหัวใจ ไต และเกลือแร่ ถ้าน้ำหนักเพิ่มขึ้นเร็ว หอบมากขึ้น ต้องใช้หมอนเพิ่ม ขาบวมชัด ไอมากขึ้น หรือเหนื่อยจนทำกิจวัตรเดิมไม่ได้ ควรติดต่อโรงพยาบาลโดยเร็ว ส่วนอาการหอบฉับพลัน เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด ปากเขียว ซึม หรือพูดไม่เป็นประโยค ถือเป็นสัญญาณฉุกเฉิน ไม่ควรรอให้หายเอง ภาวะน้ำท่วมปอดรักษาได้เมื่อได้รับความช่วยเหลือเร็ว แต่การดูแลที่บ้านใช้ได้เฉพาะการประคองระหว่างรอความช่วยเหลือและการป้องกันหลังแพทย์ประเมินแล้วเท่านั้น หากกำลังหายใจลำบากอยู่ตอนนี้ ให้โทร 1669 และแจ้งว่า “หอบเหนื่อยมาก สงสัยมีน้ำท่วมปอด” เพื่อให้เจ้าหน้าที่คัดกรองความเร่งด่วนได้เหมาะสม