เหนื่อยง่ายแค่ไหน จึงควรเริ่มฟังเสียงเตือนจากหัวใจ

บางครั้งหัวใจไม่ได้ส่งสัญญาณเตือนด้วยอาการเจ็บหน้าอกอย่างรุนแรงเสมอไป ภาวะหัวใจล้มเหลวอาจค่อย ๆ แทรกตัวเข้ามาในชีวิตประจำวัน ผ่านความเหนื่อยที่เพิ่มขึ้นทีละน้อย ข้อเท้าที่เริ่มบวม รองเท้าที่คับขึ้นตอนเย็น หรือการต้องหนุนหมอนหลายใบจึงจะนอนหลับได้ อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเป็นโรคหัวใจแน่นอน เพราะโรคปอด ไต ภาวะซีด ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ และโรคอื่นก็ทำให้เกิดอาการคล้ายกันได้ แต่เมื่ออาการใหม่เกิดขึ้นต่อเนื่องหรือแย่ลง ควรให้แพทย์ตรวจหาสาเหตุ ไม่ควรรอจนหายใจไม่ออกหนัก หัวใจล้มเหลวไม่ได้หมายความว่าหัวใจหยุดเต้น ภาวะนี้หมายถึงหัวใจสูบฉีดเลือดได้ไม่พอกับความต้องการของร่างกาย หรือคลายตัวรับเลือดได้ไม่ดี จึงเกิดเลือดคั่งและมีน้ำสะสมตามส่วนต่าง ๆ ร่างกายจะพยายามชดเชยด้วยการเต้นเร็วขึ้น บีบตัวแรงขึ้น และกักเก็บน้ำกับเกลือไว้มากขึ้น ช่วงแรกจึงอาจเห็นเพียงความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ แต่เมื่อของเหลวคั่งมากขึ้น อาการจะชัดเจนขึ้นเรื่อย ๆ

เหนื่อยง่ายกว่าระดับเดิม

สัญญาณที่พบได้บ่อยคือทำกิจกรรมเท่าเดิมแล้วเหนื่อยกว่าเดิม เดินระยะสั้น ๆ ก็ต้องหยุด ขึ้นบันไดไม่กี่ขั้นแล้วหอบ หรือยกของที่เคยยกได้สบายกลับรู้สึกหนักผิดปกติ บางคนรู้สึกอ่อนแรง ง่วงซึม หรือทำงานบ้านเล็ก ๆ น้อย ๆ แล้วหมดแรง ความเหนื่อยเกิดขึ้นได้เพราะเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงกล้ามเนื้อไม่พอ รวมถึงมีของเหลวคั่งในปอดจนหายใจได้ไม่เต็มที่ ควรสังเกต “ความเปลี่ยนแปลงจากตัวเอง” มากกว่าการเทียบกับคนอื่น หากเมื่อก่อนเดินไปตลาดได้ แต่ระยะหลังต้องพักหลายครั้ง หรือเคยออกกำลังกายได้นานแล้วทำได้น้อยลงอย่างเห็นได้ชัด ควรจดอาการและนัดตรวจ โดยเฉพาะคนที่มีความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง โรคหลอดเลือดหัวใจ กล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ หรือเคยมีภาวะหัวใจขาดเลือด

หอบเมื่อนอนราบ หรือตื่นกลางคืนเพราะหายใจไม่ออก

ถ้านอนราบแล้วรู้สึกอึดอัด ต้องลุกขึ้นนั่ง หรือต้องเพิ่มจำนวนหมอนเพื่อให้หายใจสะดวกขึ้น นี่เป็นอาการที่ควรใส่ใจ เพราะเมื่อร่างกายอยู่ในท่านอน ของเหลวจากขาและลำตัวจะไหลกลับเข้าสู่กระแสเลือดมากขึ้น หากหัวใจรับภาระไม่ไหว ของเหลวอาจคั่งในหลอดเลือดปอด ทำให้หายใจลำบากกว่าเดิม บางคนหลับไปแล้วสะดุ้งตื่นกลางดึก รู้สึกเหมือนอากาศไม่พอ ต้องนั่งห้อยขาหรือเดินไปเปิดหน้าต่างจึงค่อยดีขึ้น อาการแบบนี้ไม่ควรเหมารวมว่าเป็นแค่กรนหรือกรดไหลย้อน โดยเฉพาะถ้าเกิดซ้ำ มีไอร่วมด้วย หรือเริ่มเป็นบ่อยขึ้น

ขา เท้า ข้อเท้า หรือท้องบวม

ของเหลวที่คั่งในร่างกายมักเห็นได้จากช่วงปลายเท้า ข้อเท้า และหน้าแข้ง อาจสังเกตว่าถุงเท้ารัดเป็นรอยลึก รองเท้าคับช่วงเย็น หรือกดหน้าแข้งแล้วมีรอยบุ๋มอยู่พักหนึ่ง อาการบวมอาจเป็นทั้งสองข้าง และมักชัดหลังยืนหรือนั่งนาน ๆ แต่ถ้าบวมข้างเดียว แดง ร้อน หรือเจ็บมาก ต้องนึกถึงสาเหตุอื่น เช่น ลิ่มเลือดอุดตันด้วย ไม่ควรวินิจฉัยเอง บางรายมีท้องโต แน่นท้อง กินอาหารได้น้อยลง หรือรู้สึกอิ่มเร็ว เพราะมีของเหลวคั่งในช่องท้องและอวัยวะภายใน อาการบวมจึงไม่ได้จำกัดอยู่แค่เท้า หากน้ำหนักเพิ่มเร็วภายในไม่กี่วัน ทั้งที่กินอาหารใกล้เคียงเดิม อาจเป็นน้ำที่คั่ง ไม่ใช่ไขมันที่เพิ่มขึ้นทันที

น้ำหนักขึ้นรวดเร็วอย่างผิดสังเกต

คนที่มีภาวะหัวใจล้มเหลวมักได้รับคำแนะนำให้ชั่งน้ำหนักสม่ำเสมอ เพราะน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นเร็วอาจสะท้อนการคั่งของน้ำ แนวโน้มที่ควรแจ้งทีมรักษาคือเพิ่มขึ้นประมาณ 1–2 กิโลกรัมในเวลาไม่กี่วัน หรือเพิ่มขึ้นพร้อมอาการบวมและหอบ ทั้งนี้เกณฑ์ที่เหมาะสมขึ้นกับแต่ละคนและแผนการรักษา จึงควรยึดคำแนะนำจากแพทย์เป็นหลัก ควรชั่งน้ำหนักเวลาใกล้เคียงกัน เช่น หลังตื่นนอน เข้าห้องน้ำแล้ว และก่อนรับประทานอาหาร ใช้เครื่องเดิมและจดตัวเลขต่อเนื่อง การชั่งครั้งเดียวบอกอะไรได้น้อย แต่แนวโน้มหลายวันช่วยให้เห็นความเปลี่ยนแปลงได้เร็วขึ้น ห้ามเพิ่มยาขับปัสสาวะเอง แม้จะเคยใช้มาก่อน เพราะอาจทำให้ความดันตก ไตทำงานแย่ลง หรือเกลือแร่ผิดสมดุล

ไอเรื้อรัง มีเสียงหวีด หรือมีเสมหะเป็นฟอง

ของเหลวที่คั่งในปอดอาจทำให้ไอเรื้อรัง หายใจมีเสียงหวีด หรือรู้สึกแน่นหน้าอก โดยเฉพาะเวลานอนราบ หากไอมีเสมหะสีขาวหรือชมพูเป็นฟองร่วมกับหอบมาก ถือเป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องได้รับการประเมินอย่างเร่งด่วน เพราะอาจเกี่ยวข้องกับน้ำท่วมปอด อาการไอเพียงอย่างเดียวอาจมาจากภูมิแพ้ การติดเชื้อ หรือยาบางชนิด จึงต้องดูอาการร่วมและระยะเวลาที่เป็น

ใจสั่น ชีพจรเร็ว เวียนศีรษะ หรือเป็นลม

หัวใจที่ต้องเร่งทำงานอาจเต้นเร็วหรือรู้สึกตุบ ๆ กระพือ ๆ ในอก บางคนมีเวียนศีรษะ หน้ามืด อ่อนแรง หรือเกือบเป็นลม อาการเหล่านี้อาจสัมพันธ์กับจังหวะการเต้นของหัวใจที่ผิดปกติ ความดันต่ำ เลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอ หรือสาเหตุอื่นที่ต้องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หากใจสั่นร่วมกับเจ็บหน้าอก หายใจไม่ออก หรือเป็นลม ต้องถือเป็นเหตุฉุกเฉิน

สัญญาณที่ควรโทร 1669 ทันที

หากหอบรุนแรงจนพูดเป็นประโยคไม่ได้ หายใจติดขัดเหมือนกำลังจมน้ำ ริมฝีปากหรือปลายมือเขียว ซีดผิดปกติ สับสน หมดสติ เจ็บหรือแน่นหน้าอก หรือมีไอเสมหะสีขาวอมชมพูเป็นฟอง ให้โทร 1669 และขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที อย่าขับรถไปโรงพยาบาลเอง เพราะอาการอาจทรุดระหว่างทาง ระหว่างรอให้ผู้ป่วยนั่งพิงในท่าที่หายใจสะดวก คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น และเตรียมรายชื่อยากับโรคประจำตัวไว้ให้ทีมฉุกเฉิน อาการเจ็บหน้าอกที่ร้าวไปแขน ไหล่ หลัง คอ หรือกราม เหงื่อแตก คลื่นไส้ หน้ามืด หรืออ่อนแรงฉับพลัน อาจเป็นสัญญาณหัวใจขาดเลือด ไม่ควรรอให้แน่ใจก่อนจึงโทรขอความช่วยเหลือ เพราะหัวใจล้มเหลวเฉียบพลันอาจเกิดตามหลังกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดได้

ควรเริ่มต้นอย่างไรเมื่อสงสัย

จดว่าอาการเริ่มเมื่อไร เกิดตอนออกแรงหรือนอนพัก อะไรทำให้อาการดีขึ้น มีน้ำหนักเพิ่มขึ้นเท่าไร ขาบวมทั้งสองข้างหรือไม่ และมีไข้ ไอ เจ็บหน้าอก หรือใจสั่นร่วมด้วยหรือเปล่า จากนั้นนำข้อมูลไปพบแพทย์ การตรวจอาจประกอบด้วยการวัดความดันและออกซิเจน ตรวจเลือด เอกซเรย์ทรวงอก คลื่นไฟฟ้าหัวใจ และอัลตราซาวด์หัวใจตามดุลยพินิจของแพทย์ อย่าหยุดยาความดัน ยาหัวใจ หรือยาขับปัสสาวะเอง และอย่าซื้อยาสมุนไพรหรือยาแก้ปวดบางชนิดมากินต่อเนื่องโดยไม่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เพราะยาบางกลุ่มทำให้ร่างกายคั่งน้ำหรือกระทบไตได้ การลดเค็ม ควบคุมโรคประจำตัว งดบุหรี่ จำกัดแอลกอฮอล์ และติดตามน้ำหนักช่วยดูแลหัวใจได้ แต่ไม่ควรใช้แทนการตรวจเมื่อมีอาการเตือน อาการเหล่านี้ไม่ได้ใช้ยืนยันโรคด้วยตัวเอง ทว่าเป็นเหตุผลเพียงพอให้ไปประเมินสุขภาพหัวใจเร็วขึ้น ยิ่งพบสาเหตุไว แพทย์ยิ่งมีโอกาสปรับการรักษา ลดการคั่งของน้ำ และป้องกันการทรุดหนักได้ หากกำลังมีอาการหอบหรือเจ็บหน้าอกอยู่ตอนนี้ ให้หยุดอ่านและโทร 1669 ทันที แหล่งข้อมูล: American Heart Association, NHS และ Mayo Clinic