ใช้ทุกวันแต่รู้ไหม ผ้าขนหนูทำจากเส้นใยอะไร และ “ขน” ที่เห็นคืออะไร

ผ้าขนหนูเป็นของใช้ที่เราแทบไม่เคยสงสัย ตั้งแต่เช็ดหน้าหลังล้างหน้า เช็ดผมหลังสระ ไปจนถึงใช้เช็ดตัวหลังอาบน้ำ แต่ถ้าลองหยิบขึ้นมาดูใกล้ ๆ จะเห็นว่าพื้นผิวของมันไม่ได้เรียบเหมือนผ้าทั่วไป

มีเส้นด้ายเล็ก ๆ เป็นห่วงยกตัวขึ้นมาเต็มผืน

คำถามก็คือ เจ้าขนเหล่านี้ทำจากอะไร

คำตอบที่หลายคนนึกถึงทันทีคือ “ฝ้าย” ซึ่งก็ถูกอยู่ส่วนหนึ่ง เพราะผ้าขนหนูจำนวนมากผลิตจากฝ้าย แต่เอาเข้าจริงแล้ว ผ้าขนหนูไม่ได้จำกัดว่าต้องทำจากฝ้ายเท่านั้น

มาตรฐานอุตสาหกรรมไทยระบุว่าผ้าขนหนูสามารถทำจากเส้นใยธรรมชาติ เส้นใยประดิษฐ์ หรือเส้นใยผสม และใช้โครงสร้างการทอแบบเทอร์รี่ได้

ก่อนอื่นต้องแยกให้ออก “เส้นใย” กับ “ขน” ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

เรื่องนี้เป็นจุดที่น่าสนใจที่สุด

เส้นใย คือวัสดุพื้นฐานที่นำมาปั่นหรือรวมกันเป็นเส้นด้าย เช่น ฝ้าย โพลีเอสเตอร์ หรือเรยอน

ส่วนคำว่า “ขน” ของผ้าขนหนู เป็นลักษณะโครงสร้างของผ้าที่เกิดจากการทำให้เส้นด้ายเกิดเป็นห่วงยื่นออกมาจากพื้นผิว

ในทางสิ่งทอเรียกโครงสร้างนี้ว่า Terry หรือ Terry Towelling

ดังนั้น ถ้าเห็นขนบนผ้าขนหนู ไม่ได้หมายความว่ามี “เส้นใยชนิดหนึ่งที่ชื่อขน” อยู่บนผ้า

แต่มันคือ เส้นด้ายที่ถูกจัดโครงสร้างให้เป็นห่วง

และห่วงเหล่านี้เองที่ทำให้ผ้าขนหนูแตกต่างจากผ้าเรียบทั่วไป

แล้วผ้าขนหนูทำจากเส้นใยอะไรได้บ้าง

1. ฝ้าย หรือ Cotton

นี่คือวัสดุที่คนส่วนใหญ่นึกถึงเมื่อพูดถึงผ้าขนหนู

ฝ้ายเป็นเส้นใยธรรมชาติจากพืช และสามารถนำมาปั่นเป็นเส้นด้ายเพื่อทอเป็นผ้าขนหนูได้

ในตลาดมีผ้าขนหนูที่ระบุว่า 100% Cotton อยู่จริง ตัวอย่างเช่น ผ้าขนหนูบางรุ่นที่จำหน่ายในไทยระบุว่าใช้ฝ้ายธรรมชาติ 100% และบางรุ่นเลือกใช้ฝ้ายเส้นใยยาวเพื่อผลิตเป็นเส้นด้ายสำหรับผ้าขนหนู

ข้อดีที่ทำให้ฝ้ายเหมาะกับผ้าขนหนูคือสามารถสร้างพื้นผิวที่นุ่มและเหมาะกับการใช้งานที่ต้องสัมผัสน้ำได้

แต่คำว่า “ผ้าฝ้าย” ก็ไม่ได้หมายความว่าผ้าทุกผืนจะให้ความรู้สึกเหมือนกัน เพราะชนิดของฝ้าย การปั่นเส้นด้าย ความหนาแน่น และรูปแบบการทอ ล้วนมีผลต่อสัมผัสของผ้า

2. โพลีเอสเตอร์ หรือ Polyester

โพลีเอสเตอร์เป็นเส้นใยสังเคราะห์ และสามารถนำมาใช้ในผลิตภัณฑ์สิ่งทอได้ รวมถึงผ้าขนหนูและผ้าไมโครไฟเบอร์บางประเภท

ข้อสังเกตสำคัญคือ อย่าดูเพียงคำว่า “ผ้าขนหนู” แล้วสรุปว่าเป็นฝ้าย 100%

เพราะผ้าขนหนูอาจเป็นเส้นใยผสม เช่น ฝ้ายผสมโพลีเอสเตอร์ หรือเส้นใยประดิษฐ์ชนิดอื่นได้ มาตรฐานของไทยเองก็ระบุถึงผ้าขนหนูที่ทำจากเส้นใยผสม เช่น ฝ้ายผสมพอลิเอสเตอร์ และวิสโคสผสมพอลิเอสเตอร์

3. เรยอน หรือ Rayon

เรยอนเป็นเส้นใยที่ผลิตขึ้นจากวัสดุเซลลูโลสที่ผ่านกระบวนการผลิตเป็นเส้นใย

ในระบบการเรียกประเภทเส้นใย เรยอนอยู่ในกลุ่มเส้นใยประดิษฐ์แบบ regenerated fibre ตามคำอธิบายในมาตรฐานไทย

จึงเป็นอีกหนึ่งตัวเลือกที่สามารถนำมาใช้ในสิ่งทอประเภทผ้าขนหนูได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับเส้นใยชนิดอื่น

4. ไมโครไฟเบอร์

คำว่า ไมโครไฟเบอร์ ที่เราเห็นตามร้านค้าจึงไม่ควรถูกมองว่าเป็นเส้นใยธรรมชาติชนิดหนึ่งเหมือน “ฝ้าย”

ผลิตภัณฑ์ไมโครไฟเบอร์จำนวนมากใช้เส้นใยสังเคราะห์ที่มีขนาดเล็กมาก และสามารถนำไปผลิตเป็นผ้าสำหรับเช็ดทำความสะอาดหรือผ้าขนหนูได้

จุดเด่นของผ้าประเภทนี้คือสามารถออกแบบโครงสร้างเส้นใยและพื้นผิวให้มีพื้นที่สัมผัสสูง เหมาะกับการดูดซับหรือกักเก็บน้ำและสิ่งสกปรกในลักษณะที่แตกต่างจากผ้าฝ้าย

ดังนั้นเวลาเห็นคำว่า “ไมโครไฟเบอร์” จึงควรดูรายละเอียดส่วนประกอบบนฉลากเพิ่มเติม ไม่ควรตีความว่าเป็นชื่อวัสดุเพียงชนิดเดียว

ทำไมผ้าขนหนูต้องทำเป็นห่วง ๆ

นี่คือเหตุผลที่ผ้าขนหนูดู “ฟู” กว่าผ้าเช็ดหน้าหรือผ้าธรรมดาบางชนิด

ลองนึกภาพผ้าเรียบหนึ่งผืน เส้นด้ายส่วนใหญ่จะอยู่ในระนาบของผ้า

แต่ผ้าขนหนูแบบเทอร์รี่จะทำให้เส้นด้ายบางส่วนเกิดเป็น ห่วงยกตัวขึ้นจากพื้นผิว

มาตรฐาน มอก. เอส 4-2561 อธิบายผ้าขนหนูที่ทอแบบเทอร์รี่ และแสดงโครงสร้างที่เกิดแนวห่วงขนขึ้นบนผืนผ้า

ห่วงจำนวนมากนี้ทำให้พื้นผิวของผ้ามีโครงสร้างซับซ้อนกว่าผ้าเรียบ

พูดง่าย ๆ คือ

ไม่ได้มีแค่เส้นด้าย แต่มี “พื้นที่ผิว” จากห่วงของเส้นด้ายเพิ่มขึ้นด้วย

นี่จึงเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ผ้าขนหนูถูกออกแบบให้เหมาะกับการเช็ดน้ำ

เส้นใยต่างกัน ผ้าขนหนูก็ให้ความรู้สึกต่างกัน

มาตรฐานไทยยอมรับทั้งเส้นใยธรรมชาติ เส้นใยประดิษฐ์ และเส้นใยผสมสำหรับผ้าขนหนู ขณะที่ผลิตภัณฑ์จริงในตลาดก็มีทั้งแบบฝ้าย 100% และแบบที่ใช้เส้นใยประเภทอื่นหรือผสมกัน

แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าผ้าขนหนูผืนที่บ้านทำจากอะไร

วิธีง่ายที่สุดคือ ดูฉลากส่วนประกอบของผ้า

อย่าตัดสินจากความนุ่ม ความหนา หรือคำโฆษณาเพียงอย่างเดียว

เพราะคำว่า “นุ่ม” หรือ “ซับน้ำดี” ไม่ได้บอกว่าเส้นใยนั้นคืออะไร

หลักการเรื่องฉลากสิ่งทอของสหรัฐฯ เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า ผลิตภัณฑ์สิ่งทอต้องระบุชื่อเส้นใยและสัดส่วนของเส้นใยตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด และในกรณีผ้าที่มีส่วนประกอบต่างกัน เช่น ขนกับพื้นผ้า ก็ต้องพิจารณาส่วนประกอบของแต่ละส่วนด้วย

จุดนี้สำคัญมาก เพราะผ้าขนหนูหนึ่งผืนอาจไม่ได้มีองค์ประกอบเหมือนกันทุกส่วน

“ขน” กับ “พื้นผ้า” อาจไม่ได้ใช้เส้นใยเหมือนกัน

เรื่องนี้หลายคนอาจไม่เคยสังเกต

ผ้าขนหนูมีทั้งส่วนพื้นผ้าและส่วนที่เป็นห่วงขน และในผลิตภัณฑ์บางชนิด ส่วนเหล่านี้อาจมีองค์ประกอบเส้นใยแตกต่างกันได้

FTC ยกตัวอย่างกรณีผ้าขนหนูที่ส่วนห่วงกับส่วนพื้นใช้เส้นใยคนละชนิด และระบุว่าการแสดงส่วนประกอบต้องคำนึงถึงน้ำหนักของแต่ละส่วน ไม่ใช่ดูเฉพาะขนด้านบนแล้วสรุปว่าทั้งผืนเป็นเส้นใยชนิดเดียวกัน

นี่จึงเป็นเหตุผลว่า คำว่า “ขนผ้าเป็นฝ้าย” ไม่ได้แปลว่าทั้งผืนจะต้องเป็นฝ้าย 100% เสมอไป

แล้วทำไมผ้าขนหนูบางผืนถึงนุ่ม บางผืนแข็ง

ไม่ได้ขึ้นอยู่กับชนิดของเส้นใยอย่างเดียว

ยังมีเรื่องของ

• ชนิดและคุณภาพของเส้นใย

• ความยาวของเส้นใย

• วิธีปั่นเส้นด้าย

• ความหนาแน่นของการทอ

• ความสูงและรูปแบบของห่วง

• การตกแต่งหรือกระบวนการหลังการทอ

• วิธีซักและดูแลรักษา

ตัวอย่างเช่น ผ้าขนหนูบางรุ่นเลือกใช้ฝ้ายเส้นใยยาวและผ่านกระบวนการหวีสางเส้นใยก่อนนำไปผลิตเป็นผ้า

ดังนั้นจึงไม่ควรใช้สูตรง่าย ๆ ว่า

“ฝ้าย = นุ่มเสมอ”

หรือ

“โพลีเอสเตอร์ = ไม่ดี”

เพราะคุณสมบัติสุดท้ายของผืนผ้าขึ้นอยู่กับทั้งวัสดุและวิธีการผลิต

เรื่องเล็ก ๆ ที่ทำให้มองผ้าขนหนูไม่เหมือนเดิม

ครั้งต่อไปที่หยิบผ้าขนหนูขึ้นมา ลองเอานิ้วลูบดูสักครั้ง

สิ่งที่เรารู้สึกว่าเป็น “ขน” แท้จริงแล้วคือ ห่วงของเส้นด้ายที่ถูกสร้างขึ้นบนโครงสร้างของผ้า

ส่วนเส้นด้ายเหล่านั้นอาจทำมาจากฝ้าย โพลีเอสเตอร์ เรยอน หรือเส้นใยผสมก็ได้

และนี่คือจุดสำคัญที่สุดของเรื่องนี้

ผ้าขนหนูไม่ได้มีชื่อมาจากเส้นใย แต่มีชื่อจากลักษณะโครงสร้างของผ้า

ส่วนจะใช้เส้นใยอะไรนั้น เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

เพราะฉะนั้น ถ้าอยากรู้ว่าผ้าขนหนูที่กำลังใช้อยู่ทำจากอะไรจริง ๆ ไม่ต้องเดาจากสัมผัส แค่พลิกไปดู ป้ายส่วนประกอบของผ้า ก็จะได้คำตอบที่ตรงที่สุด