10 ความเชื่อจากต่างประเทศที่คนไทยรับมาโดยไม่รู้ตัว

ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีความเชื่อหลากหลาย และที่น่าสนใจก็คือ หลายสิ่งที่คนไทยคุ้นเคยจนคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดา อาจมีต้นทางมาจากวัฒนธรรมอื่นที่เดินทางเข้ามาพร้อมกับศาสนา การค้า ผู้คน และการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม

บางอย่างเข้ามานานจนแทบแยกไม่ออกแล้วว่าเริ่มต้นจากที่ไหน

บางอย่างยังคงเห็นได้ชัดว่าเป็นความเชื่อจากจีน อินเดีย หรือประเทศอื่น แต่เมื่อเข้ามาอยู่ในสังคมไทย ก็ถูกปรับให้เข้ากับวิถีชีวิตและความเชื่อของคนไทยจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์รอบตัว

ลองมองสิ่งที่อยู่รอบตัวดี ๆ แล้วจะพบว่า ของบางอย่างที่เห็นจนชิน อาจมีเรื่องราวเดินทางมาไกลกว่าที่คิด

1. ฮวงจุ้ย ความเชื่อจีนที่เข้ามาอยู่ในบ้านไทย

คำว่า “ฮวงจุ้ย” เป็นคำที่คนไทยคุ้นเคยมาก โดยเฉพาะเวลาพูดถึงการสร้างบ้าน การจัดห้อง การวางโต๊ะทำงาน หรือการเลือกทำเลร้านค้า

ฮวงจุ้ยมีรากจากวัฒนธรรมจีน และเกี่ยวข้องกับแนวคิดเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อม รวมถึงการเลือกและจัดวางพื้นที่ให้สอดคล้องกับหลักความเชื่อ

เมื่อชุมชนชาวจีนเข้ามาตั้งถิ่นฐานในประเทศไทย ความเชื่อและวัฒนธรรมหลายอย่างก็ค่อย ๆ เข้ามาด้วย

จากเดิมที่เป็นศาสตร์และคติความเชื่อของจีน ปัจจุบันฮวงจุ้ยกลายเป็นคำที่คนไทยทั่วไปเข้าใจ แม้แต่คนที่ไม่ได้เชื่อเรื่องนี้อย่างจริงจังก็อาจเคยได้ยินคำว่า “บ้านหลังนี้ฮวงจุ้ยดี” หรือ “โต๊ะทำงานต้องจัดแบบนี้”

ความเชื่อนี้จึงเป็นตัวอย่างที่ดีของสิ่งที่เดินทางข้ามวัฒนธรรมแล้วกลายเป็นส่วนหนึ่งของภาษาชีวิตประจำวัน

2. แมวกวักจากญี่ปุ่น ที่กลายเป็นของคู่ร้าน

ถ้าเดินเข้าไปในร้านอาหาร ร้านขายของ หรือร้านค้าบางแห่งในไทย อาจเห็นแมวตัวหนึ่งนั่งยกอุ้งเท้าขึ้นกวักอยู่

มันคือ มาเนกิเนโกะ หรือแมวกวักของญี่ปุ่น

ในวัฒนธรรมญี่ปุ่น แมวกวักเป็นสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับการเรียกโชคลาภ ความมั่งคั่ง หรือลูกค้า และท่าทางของอุ้งเท้าที่กวัก รวมถึงสิ่งของที่แมวถือ ก็มีการตีความแตกต่างกันไป

เมื่อเดินทางออกจากญี่ปุ่น สัญลักษณ์นี้ก็ถูกนำไปใช้ในประเทศต่าง ๆ และกลายเป็นของตกแต่งร้านที่หลายคนรู้จัก

ในประเทศไทยก็เช่นกัน

คนจำนวนมากเห็นแมวกวักแล้วเข้าใจทันทีว่าเกี่ยวกับ การเรียกลูกค้าและโชคลาภ

จากสัตว์มงคลของญี่ปุ่น จึงกลายเป็นของคุ้นตาในร้านค้าของไทยโดยที่บางคนอาจไม่เคยรู้ด้วยซ้ำว่าต้นกำเนิดอยู่ที่ญี่ปุ่น

3. ปี่เซียะ สัตว์ในตำนานจีนที่กลายเป็นเครื่องรางในไทย

ปี่เซียะเป็นสัตว์ในตำนานของจีนที่ได้รับความนิยมอย่างมากในกลุ่มคนที่สนใจเรื่องโชคลาภ

ปัจจุบันสามารถพบปี่เซียะในรูปแบบต่าง ๆ ทั้งกำไล จี้ รูปปั้น และของประดับ

ในความเชื่อร่วมสมัยของคนไทย ปี่เซียะมักถูกเชื่อมโยงกับเรื่องการเรียกทรัพย์และการเก็บรักษาเงินทอง โดยมีเรื่องเล่าที่คนรู้จักกันมากว่าเป็นสัตว์ที่กินเข้าไปแล้วไม่ขับถ่าย จึงถูกตีความเชิงสัญลักษณ์ว่า “รับทรัพย์แล้วเก็บไว้”

ตรงนี้เป็นเรื่องของความเชื่อ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์

แต่สิ่งที่น่าสนใจก็คือ สัตว์ในตำนานจีนที่คนไทยจำนวนมากไม่เคยพบในวัฒนธรรมดั้งเดิมของตัวเอง กลับกลายเป็นเครื่องรางที่พบได้ทั่วไปในประเทศไทย

4. พระพิฆเนศ เทพจากอินเดียที่กลายเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย

พระพิฆเนศเป็นเทพสำคัญในคติฮินดูของอินเดีย และเป็นหนึ่งในเทพที่คนไทยคุ้นเคยอย่างมาก

พระองค์มีเศียรเป็นช้าง และมีความเกี่ยวข้องกับการขจัดอุปสรรค รวมถึงศิลปวิทยาและความสำเร็จตามคติความเชื่อ

แต่ความสัมพันธ์ระหว่างพระพิฆเนศกับดินแดนไทยไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในยุคปัจจุบัน

กรมศิลปากรระบุว่ามีหลักฐานการนับถือพระพิฆเนศในดินแดนประเทศไทยมาตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 12-13 และพบประติมากรรมพระพิฆเนศในหลายพื้นที่

เมื่อเวลาผ่านไป พระพิฆเนศจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์ความเชื่อไทย ทั้งในศาสนสถาน งานศิลปกรรม และสถานที่ที่ผู้คนเดินทางไปสักการะ

จากเทพแห่งอินเดีย จึงกลายเป็นเทพที่คนไทยจำนวนมากรู้จักและเคารพนับถือ

5. เจ้าแม่กวนอิม จากจีนสู่ศรัทธาของคนไทย

เจ้าแม่กวนอิมมีรากมาจากพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวรในพุทธศาสนามหายาน และได้รับการนับถืออย่างกว้างขวางในวัฒนธรรมจีนในฐานะสัญลักษณ์แห่งความเมตตา

เมื่อชาวจีนเดินทางเข้ามาตั้งถิ่นฐานในประเทศไทย ความเชื่อและศาสนสถานของชุมชนจีนก็เข้ามาพร้อมกัน

จึงไม่น่าแปลกที่ประเทศไทยมีศาลเจ้าและสถานที่ประดิษฐานเจ้าแม่กวนอิมอยู่ในหลายจังหวัด

ในบางพื้นที่ เจ้าแม่กวนอิมยังประดิษฐานอยู่ร่วมกับเทพเจ้าจีนองค์อื่น ๆ ภายในศาลเจ้าที่เป็นศูนย์กลางของชุมชน

ทุกวันนี้คนไทยจำนวนมากสามารถพูดชื่อ “เจ้าแม่กวนอิม” ได้ทันที แม้จะไม่ได้เป็นคนไทยเชื้อสายจีนก็ตาม

นี่เป็นตัวอย่างของความเชื่อที่เดินทางพร้อมกับผู้คน แล้วค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของสังคมที่กว้างขึ้น

6. ฮก ลก ซิ่ว สามเทพจีนที่คนไทยเห็นจนคุ้นตา

ชายชรา 3 คนที่ยืนอยู่ด้วยกัน บางครั้งอาจพบในบ้าน ร้านค้า หรือสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อจีน

นั่นคือ ฮก ลก ซิ่ว

ทั้งสามเป็นสัญลักษณ์มงคลในวัฒนธรรมจีน โดยมักเชื่อมโยงกับความสุข ความมั่งคั่ง และอายุยืน

สิ่งที่น่าสนใจคือ รูปแบบของทั้งสามองค์กลายเป็นของตกแต่งที่พบได้ในประเทศไทย โดยเฉพาะในบ้านและสถานประกอบการของคนไทยเชื้อสายจีน

หลายคนจำได้ว่า “สามองค์นี้เกี่ยวกับโชคลาภ”

แต่ไม่ได้รู้รายละเอียดของแต่ละองค์

นี่เป็นอีกตัวอย่างของความเชื่อที่ไม่ได้เดินทางมาเพียงในรูปของศาสนา แต่ยังเดินทางมาในรูปของศิลปะ ของตกแต่ง และวิถีชีวิตด้วย

7. เลข 8 ทำไมถึงกลายเป็นเลขเฮงในประเทศไทย

ถ้าพูดถึงตัวเลขที่เกี่ยวข้องกับความมั่งคั่ง หลายคนจะนึกถึงเลข 8

ความนิยมของเลข 8 ในกลุ่มคนไทยส่วนหนึ่งได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมจีน เพราะเสียงของเลข 8 ในภาษาจีนกลางมีความใกล้เคียงกับคำที่เกี่ยวข้องกับความมั่งคั่งหรือการร่ำรวย

ด้วยเหตุนี้เลข 8 จึงถูกมองว่าเป็นเลขมงคลในวัฒนธรรมจีน

อิทธิพลของความเชื่อนี้สามารถเห็นได้ในประเทศไทย โดยเฉพาะการเลือกหมายเลขโทรศัพท์ ทะเบียนรถ เลขห้อง หรือหมายเลขที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจ

บางคนอาจเลือกเลข 8 เพราะเชื่อเรื่องโชคลาภ

บางคนอาจเลือกเพราะชอบเลขนี้

และบางคนอาจเลือกเพราะเชื่อว่า “คนจีนถือว่าเฮง”

แต่ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลไหน เลข 8 ก็กลายเป็นหนึ่งในตัวเลขที่คนไทยจำนวนไม่น้อยมองว่ามีความหมายดี

8. สีมงคล ความเชื่อที่มีรากหลายวัฒนธรรม

สีเสื้อมงคล สีรถมงคล หรือสีที่เหมาะกับวันเกิด เป็นสิ่งที่คนไทยคุ้นเคยมาก

แต่เรื่องนี้ไม่ควรอธิบายง่าย ๆ ว่าเป็นความเชื่อที่รับมาจากประเทศใดประเทศหนึ่ง

ความเชื่อเรื่องสีในไทยมีความเกี่ยวข้องกับหลายคติ ทั้งพราหมณ์-ฮินดู โหราศาสตร์ และคติความเชื่อท้องถิ่น ก่อนจะถูกนำมาผสมและพัฒนาเป็นรูปแบบที่คนไทยรู้จักในปัจจุบัน

จึงเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของ ความเชื่อที่ไม่ได้เดินทางจากประเทศหนึ่งมายังอีกประเทศหนึ่งแบบตรง ๆ แต่ค่อย ๆ ผสมกันจนกลายเป็นรูปแบบใหม่

วันนี้จึงมีคนเลือกเสื้อสีตามวัน เลือกสีรถตามความเชื่อ หรือเลือกสีของใช้บางอย่างเพื่อความสบายใจ

บางคนเชื่อเต็มที่

บางคนถือเป็นเรื่องสนุก

แต่สิ่งหนึ่งที่เห็นได้ชัดคือ สีได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมความเชื่อไทยไปแล้ว

9. มังกรจีน ทำไมถึงมาอยู่ในศิลปกรรมไทย

มังกรเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่คนไทยเห็นอยู่บ่อยกว่าที่คิด

ตามวัดจีน ศาลเจ้า อาคารแบบจีน ของตกแต่ง ร้านค้า หรือแม้แต่งานศิลปกรรมในวัดไทยบางแห่งก็สามารถพบลวดลายมังกรได้

ในคติจีน มังกรเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับน้ำ ฝน และพลังเหนือธรรมชาติ อีกทั้งยังเป็นสัญลักษณ์ของอำนาจ ความสูงส่ง และความเป็นสิริมงคล

ความเชื่อและศิลปะจีนเดินทางเข้าสู่ประเทศไทยพร้อมกับการติดต่อและการตั้งถิ่นฐานของชาวจีน จึงเกิดการผสมผสานกับศิลปกรรมไทยในหลายยุค

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร ซึ่งมีงานประดับมุกลายมังกรจีน และกรมศิลปากรระบุว่าลวดลายจีนจำนวนมากในประเทศไทยเกิดจากการผสมผสานระหว่างอิทธิพลจีนกับบริบททางศาสนาและศิลปกรรมไทย

ที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ มังกรกับพญานาคของไทยอาจดูคล้ายกันในสายตาคนทั่วไป เพราะต่างเป็นสัตว์ในตำนานรูปร่างคล้ายงู แต่มีที่มาและรายละเอียดทางความเชื่อต่างกัน มังกรจีนมีเขาและเท้า ขณะที่พญานาคในคติไทยไม่มีลักษณะดังกล่าว

ดังนั้นถ้าเห็นมังกรอยู่ในประเทศไทย อย่าเพิ่งคิดว่าเป็นเพียงของตกแต่ง

มันอาจเป็นร่องรอยของประวัติศาสตร์การแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมที่ดำเนินมานานหลายร้อยปี

10. นกยูง สัญลักษณ์จากอินเดียและหลายวัฒนธรรมที่มาอยู่ในศิลปกรรมไทย

นกยูงเป็นสัตว์ที่คนไทยเห็นได้ตามวัด งานศิลปกรรม ของตกแต่ง และลวดลายต่าง ๆ แต่ความหมายของมันไม่ได้เกิดขึ้นจากวัฒนธรรมไทยเพียงอย่างเดียว

งานศิลปกรรมที่มีนกยูงเป็นองค์ประกอบในประเทศไทยมีมาตั้งแต่สมัยทวารวดี และได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมอินเดีย ต่อมานกยูงยังปรากฏในงานศิลปกรรมไทยสมัยอื่น ๆ รวมถึงเครื่องสังคโลกในสมัยสุโขทัย

นกยูงยังมีความหมายในหลายวัฒนธรรม

ในคติพราหมณ์-ฮินดู นกยูงมีความเกี่ยวข้องกับเทพเจ้าหลายองค์และมีความหมายเชิงมงคล ขณะที่ในวัฒนธรรมจีน นกยูงก็มีความหมายด้านความสูงส่งและความเป็นสิริมงคลเช่นกัน

ดังนั้นนกยูงที่ปรากฏในงานศิลปกรรมไทยจึงเป็นตัวอย่างที่ดีของการเดินทางของสัญลักษณ์จากวัฒนธรรมหนึ่งไปสู่อีกวัฒนธรรมหนึ่ง

จากสัตว์จริงในธรรมชาติ กลายเป็นสัญลักษณ์ในศาสนาและศิลปะ ก่อนจะกลายเป็นลวดลายที่คนไทยเห็นจนคุ้นตา

เมื่อมองทั้ง 10 เรื่องนี้ จะพบว่าความเชื่อในประเทศไทยไม่ได้เดินทางเป็นเส้นตรง

บางอย่างมาจากอินเดีย
บางอย่างมาจากจีน
บางอย่างมาจากญี่ปุ่น
บางอย่างเกิดจากการผสมผสานหลายวัฒนธรรม
และบางอย่างเข้ามานานเสียจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมไทยไปแล้ว

ประเทศไทยเป็นพื้นที่ที่ผู้คนจากหลายภูมิภาคเดินทางเข้ามาค้าขาย ตั้งถิ่นฐาน และแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมมาเป็นเวลานาน หลักฐานทางศิลปกรรมก็สะท้อนการผสมผสานนี้ให้เห็นอย่างชัดเจน

จึงไม่แปลกที่บ้านหนึ่งหลังอาจมีพระพุทธรูป มีเทพจีน มีพระพิฆเนศ มีปี่เซียะ หรือมีของมงคลจากหลายวัฒนธรรมอยู่พร้อมกัน

และเจ้าของบ้านก็อาจไม่ได้รู้สึกว่ามันขัดแย้งกันเลย

เพราะความเชื่อเมื่อเดินทางมาถึงสังคมใหม่ มักไม่ได้หยุดอยู่ในรูปเดิม

มันถูกแปลความใหม่ ถูกปรับให้เข้ากับชีวิตประจำวัน และค่อย ๆ กลายเป็นสิ่งที่คนรุ่นต่อมารับช่วงต่อ

จนวันหนึ่งเราอาจเห็น มังกรหน้าร้าน แมวกวักบนชั้นวาง ปี่เซียะที่ข้อมือ พระพิฆเนศในสถานที่สักการะ และเลข 8 บนป้ายทะเบียน

แล้วคิดว่านี่คือภาพธรรมดาของประเทศไทย

ทั้งที่เบื้องหลังสิ่งธรรมดาเหล่านั้น มีเรื่องราวการเดินทางข้ามประเทศ ข้ามศาสนา และข้ามเวลาซ่อนอยู่เต็มไปหมด

บางทีวัฒนธรรมก็ไม่ได้เดินทางด้วยเครื่องบิน

มันเดินทางมากับ ผู้คน เรื่องเล่า ศรัทธา และสิ่งของเล็ก ๆ แล้วค่อย ๆ ปักหลักอยู่ในชีวิตของคนอีกประเทศหนึ่ง จนเราแทบลืมไปแล้วว่า ครั้งหนึ่งมันเคยเป็นของจากที่อื่น