สามเหลี่ยมเล็ก ๆ กับตัวเลขใต้ขวดน้ำ มีความหมายอะไรที่หลายคนไม่เคยรู้

เวลาหยิบขวดน้ำขึ้นมาดื่ม เคยสังเกตกันไหมว่าใต้ขวดมักมีรูปสามเหลี่ยมเล็ก ๆ และมีตัวเลขอยู่ตรงกลาง บางขวดเป็นเลข 1 บางขวดเป็นเลข 5 บางขวดอาจเป็นเลขอื่นที่ไม่ค่อยคุ้นตา

มันเป็นรายละเอียดเล็กมากจนแทบไม่มีใครสนใจ แต่จริง ๆ แล้วตัวเลขนั้นไม่ได้ถูกใส่ไว้เล่น ๆ

สิ่งที่อยู่ใต้ขวดนั้นเรียกว่า Resin Identification Code หรือ RIC เป็นรหัสที่ใช้บอกว่า พลาสติกชิ้นนั้นทำจากพลาสติกประเภทใด ระบบนี้มีหมายเลขตั้งแต่ 1 ถึง 7 และถูกพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยในการระบุและคัดแยกวัสดุพลาสติก โดยเฉพาะในกระบวนการจัดการและรีไซเคิลพลาสติก

แต่มีเรื่องหนึ่งที่หลายคนเข้าใจผิดมาตลอด

ตัวเลขในสามเหลี่ยมไม่ได้หมายความว่า พลาสติกชิ้นนั้นรีไซเคิลได้กี่ครั้ง

และที่สำคัญกว่านั้นคือ มันไม่ได้เป็นเครื่องหมายรับรองว่า “ขวดนี้รีไซเคิลได้” โดยอัตโนมัติด้วย

มาตรฐาน ASTM ระบุว่า RIC มีหน้าที่หลักในการระบุชนิดของเรซินที่ใช้ผลิตพลาสติก ส่วนการที่พลาสติกชิ้นหนึ่งจะสามารถนำไปรีไซเคิลได้จริงหรือไม่ ขึ้นอยู่กับระบบคัดแยก การรวบรวม เทคโนโลยีที่มี และระบบรีไซเคิลในแต่ละพื้นที่ด้วย

แล้วตัวเลขแต่ละตัวหมายถึงอะไร?

ถ้าเห็น เลข 1 พลาสติกนั้นคือ PET หรือ PETE หรือโพลิเอทิลีนเทเรฟทาเลต เป็นวัสดุที่พบได้บ่อยในขวดน้ำดื่มและขวดเครื่องดื่มต่าง ๆ

เลข 2 คือ HDPE หรือโพลิเอทิลีนความหนาแน่นสูง มักพบในขวดนม ขวดแชมพู ขวดน้ำยาซักผ้า และบรรจุภัณฑ์พลาสติกที่ค่อนข้างแข็ง

เลข 3 คือ PVC หรือโพลิไวนิลคลอไรด์ พบได้ในผลิตภัณฑ์หลายชนิด เช่น ท่อพลาสติก ฉนวนสายไฟ และวัสดุอื่น ๆ

เลข 4 คือ LDPE หรือโพลิเอทิลีนความหนาแน่นต่ำ เป็นพลาสติกที่ค่อนข้างยืดหยุ่น จึงพบได้ในถุงพลาสติก ฟิล์ม และบรรจุภัณฑ์บางประเภท

เลข 5 คือ PP หรือโพลิโพรพิลีน พบได้บ่อยในกล่องอาหาร ฝาขวด หลอด และภาชนะพลาสติกหลายชนิด

เลข 6 คือ PS หรือโพลิสไตรีน ซึ่งพบได้ในผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์บางประเภท รวมถึงโฟมบางชนิด

ส่วน เลข 7 คือ OTHER เป็นกลุ่มสำหรับพลาสติกประเภทอื่น ๆ ที่ไม่อยู่ในหกประเภทแรก รวมถึงวัสดุบางชนิดที่เป็นพลาสติกผสมหรือมีโครงสร้างแตกต่างออกไป

ลองสังเกตขวดน้ำที่อยู่ใกล้ตัวอีกครั้ง หากเห็นเลข 1 อยู่ในสามเหลี่ยม นั่นไม่ได้หมายความว่าขวดนี้ “ใช้ได้ครั้งเดียว” แต่กำลังบอกว่าพลาสติกที่ใช้ทำขวดอยู่ในกลุ่ม PET

ถ้าเป็นเลข 5 ก็ไม่ได้หมายความว่าพลาสติกมีคุณภาพเป็นอันดับ 5 แต่หมายถึงวัสดุที่ใช้คือ PP

พูดง่าย ๆ ตัวเลขพวกนี้ก็เหมือน ป้ายชื่อของพลาสติก

เพราะมองจากภายนอก พลาสติกหลายชนิดอาจหน้าตาคล้ายกัน แต่คุณสมบัติของแต่ละชนิดแตกต่างกัน การรู้ว่าพลาสติกทำจากอะไรจึงช่วยให้สามารถแยกประเภทและจัดการวัสดุได้เหมาะสมมากขึ้น

ที่น่าสนใจคือ รูปสามเหลี่ยมเองก็ทำให้หลายคนเข้าใจว่าเป็นสัญลักษณ์รีไซเคิล

แต่สองอย่างนี้ไม่เหมือนกันเสียทีเดียว

รหัสที่มีตัวเลขอยู่ข้างในมีหน้าที่บอก ชนิดของพลาสติก ขณะที่การรีไซเคิลได้จริงหรือไม่ ต้องดูต่อว่าพื้นที่นั้นมีระบบรับพลาสติกประเภทดังกล่าวหรือไม่ และสามารถนำวัสดุนั้นเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลได้หรือเปล่า

ดังนั้นครั้งหน้าที่ซื้อขวดน้ำ ลองพลิกดูตรงก้นขวดสักนิด

บางทีเลขเล็ก ๆ ที่แทบไม่เคยสังเกต อาจทำให้รู้จักของที่กำลังถืออยู่มากขึ้น

เลข 1 ไม่ได้หมายถึงใช้ได้ครั้งเดียว เลข 5 ไม่ได้หมายถึงคุณภาพอันดับห้า และเลข 7 ก็ไม่ได้แปลว่าใช้ไม่ได้เสมอไป

มันเป็นเพียงรหัสเล็ก ๆ ที่กำลังบอกเราว่า

“พลาสติกชิ้นนี้ทำมาจากอะไร”

และนี่อาจเป็นหนึ่งในรายละเอียดธรรมดาที่เราเห็นอยู่ทุกวัน แต่ไม่เคยคิดจะพลิกขวดขึ้นมาดูจริง ๆ