ถ้าเดินตลาดในภาคเหนือหรืออีสานของไทย เราอาจเห็น จิ้งหรีด ตั๊กแตน

หนอนไม้ไผ่ ดักแด้ และแมงดานา ทอดกรอบวางรวมกันในถาดจนเป็นภาพคุ้นตา

แต่ในยุโรป แมลงกลับมีสถานะต่างออกไป เพราะถูกนำเสนอในฐานะ แหล่งโปรตีนทางเลือก และสินค้าอาหารแนวใหม่ ราคาจึงสูงกว่าของกินริมทางไทยหลายเท่า

ตัวอย่างเช่น จิ้งหรีดอบกรอบของแบรนด์ Sens ในยุโรปขายหลอดละ 6.49 ยูโร หรือประมาณ 250 บาท ทั้งที่เป็นเพียงจิ้งหรีดปรุงรสปริมาณไม่มาก

ที่สำคัญ สหภาพยุโรปจัดแมลงสำหรับบริโภคเป็น Novel Food และต้องผ่านการอนุญาตก่อนวางจำหน่าย โดยมีแมลงหลายชนิดที่ได้รับอนุญาตแล้ว เช่น จิ้งหรีดบ้าน ตั๊กแตนอพยพ หนอนนก และ lesser mealworm 

 

🦗 1. จิ้งหรีดทอด  จากถุงละไม่กี่สิบ สู่ขนมโปรตีนราคาแรง

จิ้งหรีด เป็นหนึ่งในแมลงที่คนไทยกินกันมานาน และเป็นชนิดที่มีการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์อย่างจริงจังในไทย

งานวิจัยเกี่ยวกับอุตสาหกรรมแมลงของไทยระบุว่า จิ้งหรีดเป็นหนึ่งในชนิดที่มีการเลี้ยงมากที่สุด ขณะที่เกษตรกรจำนวนมากยังเป็นฟาร์มขนาดเล็ก

เมื่อเข้าสู่ตลาดยุโรป จิ้งหรีดกลับถูกเปลี่ยนภาพลักษณ์เป็น crunchy protein snack มีทั้งรสบาร์บีคิว พริกมะนาว วาซาบิ ช็อกโกแลต และชีส

จากของกินเล่น กลายเป็นสินค้าที่วางในบรรจุภัณฑ์สวย ๆ ได้ทันที

 

🦗 2. ตั๊กแตนทอด  ของกรอบที่มีโปรตีนเป็นจุดขาย

ตั๊กแตนทอดเป็นอีกเมนูที่พบตามตลาดไทย โดยนำไปทอดจนกรอบแล้วปรุงเกลือหรือใบมะกรูด

งานวิชาการระบุว่า ตั๊กแตนและจิ้งหรีดมีโปรตีนค่อนข้างสูง โดยปริมาณโปรตีนของแมลงกินได้โดยรวมอยู่ราว 35–60 กรัมต่อ 100 กรัมของน้ำหนักแห้ง

ในยุโรป ตั๊กแตนอพยพ (Locusta migratoria) เป็นหนึ่งในแมลงที่ได้รับอนุญาตให้ใช้เป็น Novel Food ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด

สิ่งที่คนไทยกินเพราะความกรอบ จึงถูกตลาดใหม่ตีความเป็น alternative protein

 

🐛 3. หนอนไม้ไผ่ “รถด่วน”  เมนูดังที่ต่างชาติจำได้แม่น

ชื่อไทยว่า รถด่วน มาจากรูปร่างของตัวหนอนที่ดูคล้ายขบวนรถ

หนอนไม้ไผ่เป็นอาหารที่พบมากในภาคเหนือ และมักนำมาทอดจนกรอบ มีรสออกมันและถั่ว ๆ งานวิจัยของไทยระบุว่าเป็นหนึ่งในแมลงที่มีการบริโภคและจำหน่ายอย่างแพร่หลาย

สำหรับคนไทย นี่คือของกินตลาด

แต่สำหรับตลาดยุโรป แนวคิดเรื่อง insect protein ทำให้แมลงที่มีโปรตีนและไขมันกลายเป็นวัตถุดิบที่นักพัฒนาอาหารให้ความสนใจ

ทั้งนี้ หนอนไม้ไผ่ไทยทั้งตัว ไม่ได้หมายความว่าสามารถนำไปวางขายในตลาด EU ได้ทันที เพราะกฎ Novel Food กำหนดชนิดและรูปแบบสินค้าที่ได้รับอนุญาตอย่างชัดเจน

 

🐛 4. ดักแด้ไหม  ของเหลือจากอุตสาหกรรมไหมที่มีมูลค่าเพิ่ม

ดักแด้ไหม (Bombyx mori) เป็นอาหารที่คนไทย โดยเฉพาะในภาคอีสานและภาคเหนือคุ้นเคย

สิ่งที่น่าสนใจคือมันเชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมไหมโดยตรง เพราะดักแด้เป็นผลพลอยได้จากการผลิตเส้นไหม และในไทยมีเกษตรกรจำนวนมากที่เกี่ยวข้องกับการเลี้ยงไหม 

จึงเป็นตัวอย่างของการนำวัตถุดิบที่อาจถูกมองว่าเป็น “ของเหลือ” มาสร้างมูลค่าเป็นอาหาร

แต่ในตลาดยุโรป การนำดักแด้ไหมไปจำหน่ายเพื่อบริโภคยังต้องพิจารณากฎ Novel Food ของ EU เป็นรายกรณี ไม่ใช่แมลงไทยทุกชนิดจะขายได้ทันที

 

🪲 5. แมงดานา  กลิ่นเฉพาะตัวที่ไม่มีอะไรแทนได้ง่าย

แมงดานา (Lethocerus indicus) เป็นแมลงที่มีเอกลักษณ์มาก เพราะมีกลิ่นหอมเฉพาะตัวจากสารระเหยและถูกนำไปทำ น้ำพริกแมงดา

ในไทยยังพบการกินแมงดานาทั้งแบบทอด ย่าง ต้ม และนึ่ง โดยมีการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์ด้วย

สำหรับชาวต่างชาติ สิ่งที่สะดุดตาไม่ได้มีแค่รูปร่าง แต่คือ กลิ่นและรสที่ไม่เหมือนโปรตีนชนิดอื่น

นี่จึงเป็นแมลงไทยที่มีเรื่องราวด้านอาหารมากกว่าการเป็นของทอดเล่น ๆ

 

🐜 6. มดแดงและไข่มดแดง  ของแพงตามฤดูกาลที่คนไทยรู้จักดี

ไข่มดแดง เป็นวัตถุดิบสำคัญของอาหารอีสานและอาหารเหนือ มีการนำไปทำแกง ยำ หรือเมนูไข่

งานศึกษาด้านแมลงกินได้ในไทยระบุว่าไข่มดแดงมีราคาสูงกว่าตัวมดโตเต็มวัย และเป็นวัตถุดิบที่มีฤดูกาลชัดเจน 

ในบางพื้นที่ ไข่มดแดงจึงไม่ได้เป็นอาหารราคาถูกอยู่แล้ว แต่เป็น ของกินตามฤดูกาลที่ต้องใช้แรงในการเก็บ

นี่เป็นอีกมุมที่น่าสนใจ เพราะความหายากทำให้วัตถุดิบตัวเล็ก ๆ มีมูลค่าสูงได้ตั้งแต่ก่อนออกจากประเทศไทย

 

🦂 7. แมงป่องทอด  เมนูที่ขาย “ประสบการณ์” มากกว่าโปรตีน

ถนนข้าวสารในกรุงเทพฯ เป็นหนึ่งในสถานที่ที่นักท่องเที่ยวสามารถพบรถเข็นขายแมลงทอด โดยมีทั้งจิ้งหรีด ตั๊กแตน หนอนไม้ไผ่ ดักแด้ และ แมงป่องทอด 

แมงป่องไม่ได้เป็นตัวแทนหลักของตลาด Novel Food ในยุโรปเหมือนจิ้งหรีดหรือตั๊กแตน แต่ในแง่การท่องเที่ยว มันมีจุดขายชัดเจนมาก

คนซื้อไม่ได้ซื้อแค่ของกิน แต่ซื้อความกล้าที่จะลอง

นี่จึงเป็นเมนูที่สะท้อนความแตกต่างระหว่างตลาดไทยกับยุโรปได้ดี

➡️ ทำไมของกินไทยถึงถูกมองใหม่เมื่อไปยุโรป?

ในไทย แมลงทอดมีทั้งความเป็น อาหารพื้นบ้าน ของกินเล่น และวัตถุดิบตามฤดูกาล

แต่ยุโรปกำลังมองแมลงอีกมุมหนึ่ง นั่นคือ แหล่งโปรตีนทางเลือก

เมื่อวันที่ 20 มกราคม 2025 คณะกรรมาธิการยุโรปอนุญาตผงจากตัวหนอนนก (Tenebrio molitor) ที่ผ่านการฉายรังสี UV เป็น Novel Food เพิ่มอีกหนึ่งรายการ และระบุว่าการอนุญาตต้องอาศัยการประเมินความปลอดภัยโดย EFSA

ปัจจุบันจึงมีทั้ง จิ้งหรีดอบกรอบ แป้งจิ้งหรีด โปรตีนแมลง และขนมผสมแมลง วางขายในบางตลาดยุโรป โดยสินค้าบางชนิดถูกออกแบบให้ดูเหมือนอาหารสุขภาพมากกว่าของกินแปลก🦗💶