ใช้มาทั้งชีวิตเพิ่งรู้! ยางลบทำจากอะไร ทำไมถึงลบรอยดินสอได้

ยางลบเป็นของที่เราแทบทุกคนคุ้นเคย

ตอนเด็ก ๆ ใช้ลบการบ้าน โตขึ้นก็ใช้ลบแบบร่าง ลบภาพวาด หรือแก้ข้อความที่เขียนผิด บางก้อนนิ่มจนลบแล้วเป็นขุย บางก้อนแข็งและลบได้คมกว่า ขณะที่บางก้อนสีขาวดูเหมือนพลาสติกมากกว่ายางเสียอีก

แต่เคยสงสัยไหมว่า จริง ๆ แล้ว “ยางลบ” ทำมาจากอะไร?

คำตอบที่น่าสนใจก็คือ ยางลบไม่ได้ทำจากวัสดุชนิดเดียว และไม่ใช่ทุกก้อนที่ทำจากยางธรรมชาติ

สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรมอธิบายว่ายางลบมีทั้งกลุ่มที่ทำจากวัสดุประเภท “ยาง” และกลุ่มที่ทำจาก “พลาสติก” ขณะที่ยางลบสมัยใหม่จากผู้ผลิตหลายรายก็มีการใช้วัสดุสังเคราะห์และพลาสติกเข้ามาเป็นส่วนประกอบด้วย

แล้วสรุปยางลบทำจากอะไร?

ถ้าแบ่งแบบเข้าใจง่าย ยางลบที่เราเจอในชีวิตประจำวันสามารถมองได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ ๆ คือ

สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรมระบุว่ากลุ่มยางลบมีทั้งยางลบดินสอ ยางลบหมึก และยางลบดินสอ-หมึก ส่วนประเภทพลาสติกมีการใช้ทำยางลบดินสอเช่นกัน

ดังนั้นคำว่า “ยางลบ” จึงเป็นชื่อเรียกตามหน้าที่ มากกว่าจะหมายความว่าทุกก้อนต้องทำจากยางพารา

ยางลบแบบยาง ทำจากยางพาราหรือไม่?

ทำได้ แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นยางพาราเสมอไป

ยางธรรมชาติได้จากน้ำยางของต้นยางพารา โดยตัวเนื้อยางมีพอลิเมอร์หลักคือพอลิไอโซพรีน และสามารถนำไปปรับปรุงคุณสมบัติด้วยกระบวนการวัลคาไนซ์และสารเติมแต่งต่าง ๆ

แต่ในอุตสาหกรรมก็มี ยางสังเคราะห์ ซึ่งสามารถออกแบบคุณสมบัติให้เหมาะกับการใช้งานได้ เช่น ความยืดหยุ่น ความแข็งแรง และความทนทานต่อสภาพแวดล้อม

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมคำตอบว่า “ยางลบทำจากยางพารา” จึง ไม่ถูกต้องหากเหมารวมยางลบทุกชนิด

แล้วทำไมยางลบสีขาวถึงดูเหมือนพลาสติก?

เพราะมันอาจเป็น ยางลบประเภทพลาสติก จริง ๆ

ตัวอย่างเช่น STAEDTLER ระบุว่ายางลบพลาสติกที่ผลิตในเยอรมนีของบริษัทใช้วัสดุอย่าง PVC, chalk และ gelatin และอธิบายว่าผลิตภัณฑ์ประเภทนี้ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อให้เกิดการหลุดออกเป็นเศษและไม่เกาะติดกับกระดาษมากเกินไป

ส่วน Pentel มีผลิตภัณฑ์ Hi-Polymer Eraser ซึ่งระบุว่าใช้วัสดุพลาสติกคุณภาพสูง และมีการใช้ plasticizer ชนิดที่ปราศจาก phthalate ในผลิตภัณฑ์ที่ระบุบนเว็บไซต์ของบริษัท

เพราะฉะนั้น ถ้าเคยหยิบยางลบสีขาวขึ้นมาแล้วคิดว่า

“นี่มันยางตรงไหน?”

คำตอบคือ มันอาจไม่ได้เป็นยางแบบที่เราคิดตั้งแต่แรก

แล้วโรงงานทำยางลบขึ้นมาได้อย่างไร?

ในกลุ่มยางลบที่ทำจากยาง กระบวนการพื้นฐานจะเริ่มจากการนำวัสดุและสารเคมีต่าง ๆ มาผสมให้เข้ากัน จากนั้นจึงขึ้นรูปตามลักษณะของผลิตภัณฑ์

เอกสารของสำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรมระบุถึงการบดผสมด้วยเครื่องแบบสองลูกกลิ้ง ก่อนนำไปขึ้นรูป เช่น การอัดรีดสำหรับยางลบที่ใช้ติดกับหัวดินสอ และการใช้แม่พิมพ์สำหรับยางลบแบบแบน จากนั้นจึงผ่านการวัลคาไนซ์และตัดแต่งชิ้นงาน

พูดง่าย ๆ คือ ยางลบไม่ได้ถูกตัดจากก้อนยางธรรมชาติแล้วนำมาใช้ทันที แต่ต้องมีการออกแบบสูตรวัสดุและกระบวนการผลิต เพื่อให้ได้ความนิ่ม ความแข็ง ความยืดหยุ่น และคุณสมบัติในการลบตามต้องการ

แล้วกลไกจริง ๆ ที่ทำให้ยางลบลบดินสอได้คืออะไร?

นี่อาจเป็นส่วนที่น่าสนใจกว่าวัสดุเสียอีก

เวลาเราเขียนด้วยดินสอ สิ่งที่ติดอยู่บนกระดาษไม่ใช่ “ตะกั่ว” แต่เป็นอนุภาคของ กราไฟต์ ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งของคาร์บอน

เมื่อเราใช้ยางลบถูลงไป แรงเสียดทานจะช่วยทำให้อนุภาคกราไฟต์หลุดออกจากกระดาษ และที่สำคัญคือกราไฟต์มีแรงยึดเกาะกับพื้นผิวยางลบมากกว่าที่มันยึดกับกระดาษในบริเวณนั้น จึงถูกดึงออกจากกระดาษและติดไปกับยางลบ

พูดแบบง่ายที่สุดคือ

ยางลบไม่ได้ “ลบ” ตัวหนังสือออกเหมือนกดปุ่ม Delete

แต่มันกำลัง ย้ายอนุภาคกราไฟต์ออกจากกระดาษ

นี่จึงเป็นเหตุผลที่หลังจากลบเสร็จ เราจึงเห็นเศษยางลบสีดำ ๆ หรือสีเทาอยู่บนโต๊ะ

ทำไมยางลบถึงต้องมีเศษออกมา?

เพราะในระหว่างการลบ วัสดุของยางลบเองก็เกิดการสึกออกบางส่วน และเศษเหล่านั้นช่วยพาอนุภาคกราไฟต์ออกไปด้วย

ยางลบแต่ละสูตรจึงถูกออกแบบให้มีสมดุลระหว่าง ความสามารถในการจับกราไฟต์ ความนิ่ม ความแข็ง และการเสียดสีกับกระดาษ

แหล่งข้อมูลจาก McGill อธิบายว่าการลบเกี่ยวข้องกับการขัดถูเชิงกายภาพ และยางลบถูกพัฒนาสูตรให้สามารถเอากราไฟต์ออกโดยไม่ทำลายกระดาษมากเกินไป

แล้วทำไมยางลบถึงลบหมึกปากกาไม่ได้เหมือนดินสอ?

เพราะสิ่งที่อยู่บนกระดาษไม่เหมือนกัน

กราไฟต์จากดินสอ ส่วนหนึ่งเกาะอยู่บริเวณพื้นผิวและสามารถถูกดึงออกด้วยยางลบได้ง่ายกว่า

แต่ หมึก สามารถแทรกเข้าไปในโครงสร้างเส้นใยของกระดาษ ดังนั้นการถูด้วยยางลบธรรมดาจึงไม่สามารถเอาหมึกออกได้ง่ายเหมือนกราไฟต์

ยางลบที่ออกแบบมาสำหรับหมึกจึงใช้หลักการแตกต่างออกไป และบางชนิดมีวัสดุขัดถูที่ช่วยขูดเอาชั้นผิวของกระดาษออกด้วย

ยางลบทุกก้อนจึงไม่ได้เหมือนกัน

นี่คือเหตุผลว่าทำไมเวลาซื้อยางลบ เราจึงเจอทั้งก้อนสีขาว สีชมพู สีดำ ก้อนนิ่ม ก้อนแข็ง หรือแบบที่นวดได้สำหรับงานศิลปะ

ตัวอย่างเช่น ยางลบแบบนวดได้ใช้วัสดุสังเคราะห์ที่นิ่มและสามารถดูดจับอนุภาคกราไฟต์ไว้ในเนื้อยางลบ เมื่อบีบหรือนวดใหม่ก็สามารถนำส่วนที่สะอาดขึ้นมาใช้งานต่อได้

ส่วนยางลบบางประเภทสำหรับงานศิลปะหรือการลบหมึกอาจมีวัสดุขัดถูละเอียดเข้ามาช่วยในการลบด้วย

ดังนั้น สี รูปร่าง และความรู้สึกตอนลบ ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของดีไซน์ แต่สัมพันธ์กับสูตรวัสดุและวัตถุประสงค์ในการใช้งานด้วย

จากของใช้ธรรมดา กลายเป็นเรื่องของวัสดุศาสตร์

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของยางลบอาจไม่ใช่คำตอบว่า “ทำจากอะไร”

แต่คือการที่ของชิ้นเล็ก ๆ นี้ต้องอาศัยการออกแบบวัสดุอย่างละเอียด

ต้องนิ่มพอที่จะไม่ทำลายกระดาษ แต่ต้องจับกราไฟต์ได้ดี ต้องสึกในระดับที่เหมาะสม และต้องมีคุณสมบัติที่สม่ำเสมอในการใช้งาน

เพราะฉะนั้น ครั้งต่อไปที่เห็นขี้ยางลบกองอยู่บนโต๊ะ ลองมองมันใหม่อีกครั้ง

สิ่งที่เราเรียกว่า “การลบ” จริง ๆ แล้วคือการทำให้อนุภาคกราไฟต์หลุดจากกระดาษ แล้วถูกย้ายไปอยู่บนวัสดุของยางลบ

และที่น่ารู้ไปกว่านั้นคือ ก้อนที่เราเรียกว่า “ยางลบ” อาจไม่ได้ทำจากยางเลยก็ได้

หมายเหตุ: สูตรส่วนผสมที่แน่นอนแตกต่างกันตามผู้ผลิต รุ่น และประเภทของยางลบ จึงไม่ควรเหมารวมว่ายางลบทุกยี่ห้อมีส่วนประกอบเหมือนกัน