รู้จักแหล่งทองคำของไทย เหมืองชาตรีถึงทองบางสะพาน

ประเทศไทยมีแหล่งแร่ทองคำกระจายอยู่หลายภูมิภาค แต่คำว่า “แหล่งแร่ทองคำ” กับ “เหมืองทองคำที่เปิดดำเนินการ” ไม่ได้หมายถึงสิ่งเดียวกัน เพราะบางพื้นที่เป็นแหล่งที่มีการสำรวจพบ บางแห่งมีประวัติการทำเหมืองในอดีต ขณะที่ปัจจุบันมีเหมืองทองคำเชิงพาณิชย์ที่เปิดดำเนินการอยู่เพียงแห่งเดียว ตามข้อมูลของกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ ณ เดือนกุมภาพันธ์ 2569

ต้นฉบับเดิมยกพื้นที่สำคัญตั้งแต่พิจิตร–เพชรบูรณ์ จังหวัดเลย ไปจนถึงบางสะพานและโต๊ะโมะ ซึ่งล้วนเกี่ยวข้องกับแหล่งทองคำของไทยในลักษณะที่แตกต่างกัน

พิจิตร–เพชรบูรณ์ ที่ตั้งเหมืองทองคำชาตรี

หากพูดถึงการทำเหมืองทองคำในระดับอุตสาหกรรม จุดสำคัญที่สุดในปัจจุบันคือ เหมืองแร่ทองคำชาตรี ซึ่งดำเนินการโดย บริษัท อัครา รีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเขาเจ็ดลูก อำเภอทับคล้อ จังหวัดพิจิตร และตำบลท้ายดง อำเภอวังโป่ง จังหวัดเพชรบูรณ์

กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ระบุเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2569 ว่า บริษัทอัคราฯ เป็นสถานประกอบการเหมืองแร่ทองคำที่เปิดดำเนินการอยู่แห่งเดียวในประเทศไทยในขณะนั้น

ในด้านธรณีวิทยา แหล่งชาตรีอยู่ใน แนวแหล่งแร่ทองคำเลย–เพชรบูรณ์–ปราจีนบุรี และอยู่ในแนวหินภูเขาไฟลพบุรี–เพชรบูรณ์ โดยจัดเป็นแหล่งแร่ทองคำ–เงินแบบอีพิเธอร์มัลซัลไฟด์ต่ำ ซึ่งเกิดจากระบบน้ำแร่ร้อนในอดีต

จังหวัดเลย อีกพื้นที่สำคัญของแหล่งทองคำ

จังหวัดเลย มีแหล่งทองคำที่เป็นที่รู้จักหลายบริเวณ โดยพื้นที่ ภูทับฟ้า อำเภอวังสะพุง เคยมีการทำเหมืองทองคำ และกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่มีข้อมูลเกี่ยวกับการทำเหมืองของบริษัท ทุ่งคำ จำกัด ในพื้นที่นี้

นอกจากนี้ เอกสารของกรมทรัพยากรธรณียังระบุ แหล่งแร่ทองคำภูถ้ำพระ จังหวัดเลย เป็นหนึ่งในแหล่งทองคำของภาคตะวันออกเฉียงเหนือด้วย

อย่างไรก็ตาม การพบแหล่งแร่หรือการเคยมีเหมืองในอดีต ไม่ได้หมายความว่าพื้นที่นั้นยังมีการทำเหมืองเชิงพาณิชย์อยู่ในปัจจุบัน

บางสะพาน แหล่ง “ทองบางสะพาน” ที่มีชื่อเสียงมานาน

อีกพื้นที่หนึ่งที่คนไทยคุ้นชื่อคือ อำเภอบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยเฉพาะบริเวณป่าร่อน ซึ่งกรมทรัพยากรธรณีบันทึกไว้เป็นแหล่งแร่ทองคำสำคัญของภาคตะวันตกและภาคใต้

พื้นที่นี้มีชื่อเสียงจากการพบทองคำตามธรรมชาติและการร่อนทอง จนคำว่า “ทองบางสะพาน” กลายเป็นชื่อที่ผูกพันกับประวัติศาสตร์ทองคำของท้องถิ่นมานาน

โต๊ะโมะ แหล่งทองคำเก่าแก่ในนราธิวาส

ทางภาคใต้ยังมี แหล่งทองคำโต๊ะโมะ จังหวัดนราธิวาส ซึ่งมีประวัติการทำเหมืองมานาน เอกสารของกรมทรัพยากรธรณีระบุถึงการทำเหมืองโดยบริษัทฝรั่งเศสในอดีต ก่อนที่กิจการจะยุติลงภายหลังเมื่อสินแร่คุณภาพดีลดลง

พื้นที่โต๊ะโมะจึงมีความสำคัญในแง่ประวัติศาสตร์ของอุตสาหกรรมเหมืองทองคำไทย มากกว่าจะเป็นศูนย์กลางการผลิตทองคำเชิงพาณิชย์ในปัจจุบัน

แหล่งทองคำ ไม่ได้หมายความว่ามีเหมืองทุกแห่ง

กรมทรัพยากรธรณีมีข้อมูลแหล่งแร่ทองคำอีกหลายพื้นที่ทั่วประเทศ ทั้งภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตะวันตก และภาคใต้

ดังนั้น หากถามว่า “เหมืองทองคำที่เปิดดำเนินการของไทยอยู่ที่ไหน?” คำตอบปัจจุบันคือพื้นที่พิจิตร–เพชรบูรณ์ ซึ่งเป็นที่ตั้งของเหมืองชาตรี

แต่หากถามว่า “ประเทศไทยมีแหล่งทองคำอยู่ที่ไหนบ้าง?” คำตอบจะกว้างกว่านั้นมาก เพราะยังมีทั้งจังหวัดเลย บางสะพานในประจวบคีรีขันธ์ โต๊ะโมะในนราธิวาส และแหล่งแร่อื่น ๆ ที่มีความสำคัญทั้งทางธรณีวิทยาและประวัติศาสตร์