ก่อนเป็น The Tramp จุดเริ่มต้นของ ชาร์ลี แชปลิน ในยุคหนังเงียบ

ถ้าพูดถึง ชาร์ลี แชปลิน (Charlie Chaplin) ภาพที่คนส่วนใหญ่นึกถึงคงหนีไม่พ้นชายตัวเล็ก ๆ สวมหมวกดาร์บี้ กางเกงหลวม รองเท้าคู่ใหญ่ ถือไม้เท้า และมีหนวดเล็ก ๆ ใต้จมูก

นั่นคือ The Tramp ตัวละครที่กลายเป็นภาพจำของหนังเงียบไปทั่วโลก

แต่เรื่องที่น่าสนใจคือ แชปลินไม่ได้เปิดตัวในภาพยนตร์ด้วยรูปลักษณ์แบบนั้นเลย

จุดเริ่มต้นของเขาอยู่ในปี 1914 ช่วงเวลาที่ภาพยนตร์ยังเป็นสื่อใหม่ และแชปลินเองก็ยังต้องเรียนรู้ตั้งแต่ต้นว่า การแสดงต่อหน้ากล้องนั้นแตกต่างจากการเล่นละครบนเวทีอย่างไร

จากเวทีละครสู่กล้องภาพยนตร์

ก่อนเข้าวงการภาพยนตร์ แชปลินมีประสบการณ์จากเวทีละครและคณะ Fred Karno ซึ่งพาเขาเดินทางไปแสดงในสหรัฐอเมริกา ความสามารถด้านการแสดงท่าทางและตลกแบบ Physical Comedy กลายเป็นพื้นฐานสำคัญเมื่อเขาก้าวเข้าสู่โลกภาพยนตร์

ปลายปี 1913 เขาเข้าร่วมกับ Keystone Film Company ของ Mack Sennett และเริ่มทำงานด้านภาพยนตร์ในช่วงต้นปี 1914

ในตอนนั้นยังไม่มีใครรู้ว่าเด็กหนุ่มคนนี้กำลังจะกลายเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญที่สุดของประวัติศาสตร์ภาพยนตร์

หนังเรื่องแรกยังไม่มี The Tramp

ภาพยนตร์เรื่องแรกของแชปลินคือ Making a Living ถ่ายทำในเดือนมกราคม 1914 และออกฉายในวันที่ 2 กุมภาพันธ์ปีเดียวกัน

สิ่งที่น่าสนใจคือ แชปลินในเรื่องนี้ ยังไม่ได้เล่นเป็น The Tramp

เขารับบทชายเจ้าเล่ห์ที่พยายามสวมบทเป็นสุภาพบุรุษและนักข่าว โดยมีหมวกทรงสูง เสื้อโค้ต ไม้เท้า และหนวดแบบที่แตกต่างจากภาพจำในเวลาต่อมาอย่างมาก

พูดง่าย ๆ คือ ถ้าเราเปิดดูหนังเรื่องแรกของเขาโดยไม่รู้มาก่อนว่าเป็นแชปลิน ก็อาจไม่ทันนึกถึงชายพเนจรในชุดหลวมโพรกที่เราคุ้นเคย

และนั่นทำให้ปี 1914 น่าสนใจกว่าที่คิด เพราะมันคือช่วงเวลาที่แชปลินกำลัง “ทดลอง” ว่า ตัวละครแบบไหนจะเหมาะกับเขา

แล้ว The Tramp เกิดขึ้นเมื่อไร?

ไม่นานหลังจากนั้น ภาพจำของแชปลินก็เริ่มเปลี่ยนไป

ใน Kid Auto Races at Venice ซึ่งออกฉายวันที่ 7 กุมภาพันธ์ 1914 ผู้ชมได้เห็น The Tramp ปรากฏตัวต่อหน้าสาธารณะเป็นครั้งแรก

แต่มีรายละเอียดหนึ่งที่ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจยิ่งขึ้น

ภาพยนตร์ Mabel’s Strange Predicament ถูกถ่ายทำก่อน Kid Auto Races at Venice และเป็นผลงานที่แชปลินใช้รูปลักษณ์ของ The Tramp เช่นกัน เพียงแต่หนังออกฉายหลังจากนั้นในวันที่ 9 กุมภาพันธ์

ดังนั้น หากพูดถึง “การสร้างตัวละคร” กับ “การปรากฏตัวต่อผู้ชม” ต้องแยกออกจากกัน

The Tramp ถูกสร้างขึ้นในช่วงเวลานั้น แต่ภาพยนตร์ที่ผู้ชมได้เห็นตัวละครนี้ก่อนคือ Kid Auto Races at Venice

เสื้อผ้าที่ดูขัดกัน กลับกลายเป็นเอกลักษณ์

หมวกเล็ก กางเกงใหญ่ รองเท้าขนาดใหญ่ ไม้เท้า และหนวดจิ๋ว อาจดูเหมือนองค์ประกอบที่ไม่น่าจะเข้ากัน

แต่ความขัดแย้งนี้กลับกลายเป็นหัวใจของตัวละคร

แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับภาพยนตร์ของแชปลินบันทึกว่า เขาตั้งใจสร้างรูปลักษณ์ที่ทำให้เสื้อผ้าแต่ละส่วนดูแตกต่างกัน เพื่อสร้างบุคลิกที่ไม่สามารถบอกได้ง่าย ๆ ว่าตัวละครนี้ควรถูกมองว่าแก่หรือหนุ่ม

และเมื่อรวมเข้ากับการเดิน การใช้ไม้เท้า สีหน้า และภาษากาย ตัวละครก็เริ่มมีชีวิตขึ้นมา

นี่คือจุดสำคัญของหนังเงียบ เพราะเมื่อไม่มีบทสนทนาแบบภาพยนตร์เสียง ท่าทางและสีหน้าต้องทำหน้าที่แทนคำพูด

แชปลินจึงมีพื้นที่ให้ใช้ความสามารถจากเวทีละครมาแปลงเป็นภาษาของภาพยนตร์

แชปลินไม่ได้แค่แสดง แต่เริ่มเรียนรู้การสร้างหนัง

ความเปลี่ยนแปลงของเขาไม่ได้หยุดอยู่ที่การสร้างตัวละคร

จากนักแสดงหน้าใหม่ แชปลินเริ่มเรียนรู้กระบวนการทำภาพยนตร์อย่างรวดเร็ว และในช่วง Keystone เขาค่อย ๆ ขยับไปสู่บทบาทด้านการเขียนบทและกำกับด้วย

ข้อมูลจาก BFI ระบุว่าผลงาน Keystone ช่วงปี 1914 แสดงให้เห็นพัฒนาการอย่างรวดเร็วของแชปลิน จากนักแสดงตลกที่มาจากเวทีไปสู่ผู้สร้างภาพยนตร์ที่ควบคุมงานของตัวเองมากขึ้น

ปีเดียวกันนี้จึงไม่ใช่เพียงปีที่ The Tramp ถือกำเนิด

แต่มันคือปีที่แชปลินเริ่มค้นพบว่า เขาสามารถใช้ภาพยนตร์เป็นภาษาของตัวเองได้

จากมุกตลกสั้น ๆ สู่ศิลปะที่จริงจังขึ้น

หลังผ่านช่วง Keystone แชปลินยังพัฒนาตัวเองต่อไป ผลงานของเขาค่อย ๆ เปลี่ยนจากการเล่นตลกแบบรวดเร็วและ Physical Comedy ไปสู่เรื่องราวที่มีอารมณ์มากขึ้น

ต่อมา The Kid ในปี 1921 กลายเป็นผลงานขนาดยาวเรื่องสำคัญของเขา และแสดงให้เห็นว่า The Tramp สามารถทำได้มากกว่าการทำให้คนดูหัวเราะ เพราะตัวละครนี้สามารถพาคนดูไปถึงความเศร้า ความเห็นใจ และความอบอุ่นได้ด้วย

หลังจากนั้น แชปลินยังสร้างผลงานสำคัญในยุคหนังเงียบอย่าง The Gold Rush, The Circus และ City Lights โดยเฉพาะ City Lights ที่สร้างขึ้นหลังยุคภาพยนตร์เสียงเริ่มเข้ามาแล้ว แต่แชปลินยังเลือกใช้รูปแบบที่เน้นภาพและภาษากายเป็นหลัก

จากปี 1914 ถึงตำนานที่ยังอยู่ถึงวันนี้

ถ้ามองย้อนกลับไป จุดเริ่มต้นของชาร์ลี แชปลินจึงไม่ได้เกิดขึ้นในวันที่เขากลายเป็นซูเปอร์สตาร์

มันเริ่มจากนักแสดงละครเวทีคนหนึ่งที่เดินเข้ามาในสตูดิโอหนัง และยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าตัวละครที่เหมาะกับตัวเองควรหน้าตาเป็นอย่างไร

Making a Living คือก้าวแรก

The Tramp คือการค้นพบตัวตน

และหนังอีกหลายสิบเรื่องหลังจากนั้น คือกระบวนการที่ทำให้ตัวละครเล็ก ๆ ในชุดหลวม ๆ กลายเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ที่คนทั่วโลกรู้จัก แม้จะไม่จำเป็นต้องได้ยินเสียงของเขาเลยก็ตาม

นั่นอาจเป็นเสน่ห์ที่สุดอย่างหนึ่งของชาร์ลี แชปลิน

ในยุคที่ภาพยนตร์ยังพูดไม่ได้ เขากลับค้นพบวิธีทำให้คนทั้งโลก “เข้าใจ” เขาได้ด้วยสีหน้า ท่าทาง และการเคลื่อนไหวเพียงอย่างเดียว