ห้าประเทศที่ระบบภาษีหนักและละเอียดจนคนทำงานต้องคำนวณหลายชั้น

เงินเดือนที่เห็นในสลิปอาจดูเหมือนมีแค่รายรับ หักภาษี หักประกันสังคม แล้วเหลือเงินสุทธิ แต่ในหลายประเทศของยุโรป ตัวเลขจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก รายได้หนึ่งก้อนอาจถูกแยกเป็นภาษีระดับชาติ ภาษีท้องถิ่น เงินสมทบสวัสดิการ ภาษีครัวเรือน ภาษีทรัพย์สิน หรือรายการลดหย่อนเฉพาะทาง จนการยื่นภาษีต้องตรวจรายละเอียดแทบทุกช่อง

ประเทศที่เก็บภาษีหนัก ไม่จำเป็นต้องเป็นประเทศที่มีอัตราภาษีเงินได้สูงสุดเพียงอย่างเดียว

การจัดอันดับนี้จึงใช้ข้อมูลขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา หรือ OECD มาประกอบกับความซับซ้อนของระบบ โดยดูทั้งสัดส่วนภาษีต่อจีดีพี ภาษีรวมที่หักจากต้นทุนแรงงาน และจำนวนชั้นของกฎย่อย ตัวเลขภาษีต่อจีดีพีล่าสุดที่มีข้อมูลเปรียบเทียบครบถ้วนในปี 2023 ระบุว่าเดนมาร์กอยู่ที่ 44.0 เปอร์เซ็นต์ ฝรั่งเศสอยู่ที่ 43.9 เปอร์เซ็นต์ ส่วนฟินแลนด์ ออสเตรีย และเบลเยียมล้วนอยู่เหนือ 40 เปอร์เซ็นต์

อันดับ 1 เบลเยียม ภาษีแรงงานหนักที่สุดในกลุ่มประเทศพัฒนาแล้ว

เบลเยียมโดดเด่นที่สุดเมื่อดูภาษีรวมบนต้นทุนแรงงาน OECD รายงานว่าในปี 2025 คนทำงานโสด ไม่มีบุตร และมีรายได้ระดับค่าจ้างเฉลี่ย ต้องเผชิญภาษีและเงินสมทบรวมคิดเป็น 52.5 เปอร์เซ็นต์ของต้นทุนที่นายจ้างจ่ายทั้งหมด ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าเงินเดือนสุทธิถูกหัก 52.5 เปอร์เซ็นต์ตรงๆ เพราะภาษีดังกล่าวรวมทั้งส่วนที่นายจ้างจ่ายและส่วนที่หักจากผู้ทำงานด้วย

ความปวดหัวของเบลเยียมอยู่ที่การประกอบร่างของภาษีหลายชั้น ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาใช้อัตราก้าวหน้า มีเงินเพิ่มระดับเทศบาล เงินสมทบประกันสังคม และเงื่อนไขลดหย่อนตามสถานะครอบครัวหรือประเภทของรายได้ ธุรกิจยังต้องรับมือกับภาษีมูลค่าเพิ่มหลายอัตรา โดยอัตราหลักที่หน่วยงานภาษีระบุคือ 21 เปอร์เซ็นต์ 12 เปอร์เซ็นต์ และ 6 เปอร์เซ็นต์

• เงินเดือนถูกหักภาษีและเงินสมทบตั้งแต่ต้นทาง

• รายได้บางประเภทมีวิธีคำนวณต่างจากรายได้จากการทำงาน

• ภาษีท้องถิ่นอาจทำให้ภาระจริงแตกต่างกันตามพื้นที่พักอาศัย

• ผู้ประกอบอาชีพอิสระต้องระวังเงินเพิ่มจากการจ่ายภาษีล่วงหน้าไม่ครบ

จุดนี้ทำให้เบลเยียมดูหนักทั้งในแง่จำนวนเงินและภาระเอกสาร ต่อให้รายได้ไม่สูงมาก ก็ยังต้องแยกให้ออกว่าเงินก้อนใดเป็นเงินเดือน เงินปันผล ค่าเช่า หรือรายได้จากกิจการ

อันดับ 2 เดนมาร์ก ระบบชัดเจนแต่มีชั้นภาษีจำนวนมาก

เดนมาร์กมีสัดส่วนรายได้ภาษีต่อจีดีพีสูงที่สุดในกลุ่ม OECD โดยข้อมูลปี 2024 แบบเบื้องต้นอยู่ที่ 45.2 เปอร์เซ็นต์ ส่วนข้อมูลปี 2023 ที่ผ่านการยืนยันอยู่ที่ 44.0 เปอร์เซ็นต์ ภาษีจำนวนมากถูกนำไปสนับสนุนระบบสวัสดิการ การศึกษา การรักษาพยาบาล และบริการสาธารณะ จึงไม่ใช่ภาษีเงินได้เพียงประเภทเดียว

คนทำงานต้องผ่านระบบบัตรภาษีที่คำนวณล่วงหน้าจากรายได้และสิทธิประโยชน์ของแต่ละคน นอกจากภาษีระดับชาติและภาษีเทศบาล ยังมีเงินสมทบตลาดแรงงาน รวมถึงรายการลดหย่อนที่เปลี่ยนแปลงตามรายได้ ปี 2025 ค่าใช้จ่ายลดหย่อนจากการทำงานอยู่ที่ 12.30 เปอร์เซ็นต์ของรายได้ภายใต้เพดานที่กำหนด และยังมีเงินลดหย่อนจากการทำงานเพิ่มเติมสำหรับรายได้ที่เกินเกณฑ์อีกชั้นหนึ่ง

ระบบเดนมาร์กอาจไม่ได้ยุ่งเหยิงแบบไร้ทิศทาง เพราะหน่วยงานรัฐมีข้อมูลรายได้จำนวนมากและระบบออนไลน์ค่อนข้างเป็นระบบ แต่ความละเอียดนั้นทำให้ผู้มีรายได้จากงานเสริม ค่าเช่า การลงทุน หรือทำงานข้ามประเทศต้องตรวจบัตรภาษีและแบบประเมินปลายปีอย่างรอบคอบ

อันดับ 3 ฝรั่งเศส ภาษีคิดจากทั้งรายได้และโครงสร้างครัวเรือน

ฝรั่งเศสมีภาษีต่อจีดีพี 43.9 เปอร์เซ็นต์ในปี 2023 และมีภาษีรวมบนต้นทุนแรงงานสำหรับคนทำงานโสดที่มีรายได้เฉลี่ยอยู่ที่ 47.2 เปอร์เซ็นต์ในปี 2025 ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาใช้ระบบอัตราก้าวหน้า โดยตารางปี 2026 สำหรับรายได้ปี 2025 แบ่งเป็น 0 เปอร์เซ็นต์ 11 เปอร์เซ็นต์ 30 เปอร์เซ็นต์ 41 เปอร์เซ็นต์ และ 45 เปอร์เซ็นต์ตามช่วงรายได้

สิ่งที่ทำให้ฝรั่งเศสละเอียดกว่าการคูณรายได้ด้วยอัตราภาษี คือระบบส่วนแบ่งครัวเรือนหรือโควเชียนต์ครอบครัว จำนวนสมาชิกในครอบครัว คู่สมรส บุตร ผู้สูงอายุ หรือผู้พิการ อาจมีผลต่อจำนวนส่วนที่ใช้คำนวณภาษี นอกจากนี้ยังมีเงินสมทบสังคม ภาษีทรัพย์สิน ค่าใช้จ่ายที่หักได้ เครดิตภาษี และการหักภาษี ณ ที่จ่ายระหว่างปี

คนมีรายได้จากงานประจำเพียงทางเดียวอาจรู้สึกว่าระบบช่วยคำนวณให้มาก แต่ทันทีที่มีรายได้เสริม มีบ้านให้เช่า มีค่าเลี้ยงดูบุตร หรือมีค่าใช้จ่ายที่ขอลดหย่อนได้ แบบภาษีจะเริ่มมีรายละเอียดเพิ่มขึ้นหลายชั้น

อันดับ 4 ออสเตรีย ภาษีเงินเดือนสูงและรายได้แต่ละประเภทใช้กติกาไม่เหมือนกัน

ออสเตรียอยู่ในกลุ่มประเทศที่มีภาษีต่อจีดีพีเกิน 40 เปอร์เซ็นต์ และมีภาษีรวมบนต้นทุนแรงงานอยู่ที่ 47.1 เปอร์เซ็นต์ในปี 2025 สำหรับคนทำงานโสดที่มีรายได้เฉลี่ย ความซับซ้อนเริ่มจากการที่รายได้จากการทำงาน รายได้จากค่าเช่า ดอกเบี้ย และเงินปันผลไม่ได้ถูกปฏิบัติแบบเดียวกันทั้งหมด

กระทรวงการคลังออสเตรียระบุว่าเงินปันผลและผลตอบแทนจากทุนจำนวนมากใช้ภาษีหัก ณ ที่จ่ายอัตรา 27.5 เปอร์เซ็นต์ ขณะที่ดอกเบี้ยจากบัญชีเงินฝากบางประเภทใช้อัตรา 25 เปอร์เซ็นต์ ส่วนรายได้จากค่าเช่าต้องคำนวณรายรับ ค่าเสื่อมราคา และค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องแยกต่างหาก ยังมีรายการลดหย่อนด้านครอบครัว เงินช่วยเหลือบุตร และค่าเดินทางที่ต้องตรวจเงื่อนไขเป็นรายกรณี

ดังนั้น ผู้มีรายได้หลายทางอาจต้องทำความเข้าใจว่ารายได้ก้อนใดถูกหักภาษีจบตั้งแต่ต้นทาง และรายได้ก้อนใดต้องนำกลับมารวมในแบบประเมินประจำปี

อันดับ 5 ฟินแลนด์ ภาษีผูกกับเทศบาล ศาสนา รายได้ และรายการลดหย่อน

ฟินแลนด์มีภาษีต่อจีดีพีสูงกว่า 40 เปอร์เซ็นต์ในข้อมูล OECD ปี 2023 แม้ภาพลักษณ์ของระบบจะเป็นระบบดิจิทัลและมีแบบแสดงรายการที่กรอกข้อมูลไว้ล่วงหน้า แต่ภาษีจริงของแต่ละคนไม่ได้ดูจากเงินเดือนเพียงอย่างเดียว

กรมสรรพากรฟินแลนด์ระบุว่าอัตราภาษีที่แท้จริงขึ้นอยู่กับรายได้ต่อปี เทศบาลที่มีถิ่นพำนัก การเป็นสมาชิกศาสนา และรายการลดหย่อนต่างๆ รายได้จากการทำงาน รายได้จากเงินทุน เงินบำนาญ และผลประโยชน์บางชนิดจึงต้องแยกพิจารณา เมื่อได้รับแบบภาษีที่กรอกข้อมูลไว้ล่วงหน้า ผู้เสียภาษียังต้องตรวจสอบข้อมูลและเพิ่มรายการที่ระบบไม่มี เช่น รายได้จากกิจการ ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับการทำงาน หรือธุรกรรมหลักทรัพย์

ความละเอียดของฟินแลนด์อยู่ตรงที่ระบบพยายามทำให้ทุกอย่างตรวจสอบได้เป็นขั้นตอน แต่จำนวนตัวแปรที่นำมาคำนวณก็ทำให้อัตราภาษีของคนสองคนที่มีรายได้ใกล้กันอาจไม่เท่ากัน เพราะอยู่คนละเทศบาล มีสิทธิลดหย่อนต่างกัน หรือมีสถานะทางศาสนาไม่เหมือนกัน

สรุปแบบไม่ทำให้ตัวเลขหลอกตา

เบลเยียมเด่นเรื่องภาษีแรงงานรวมที่สูงมาก เดนมาร์กเด่นเรื่องสัดส่วนภาษีต่อเศรษฐกิจ ฝรั่งเศสเด่นเรื่องการคำนวณตามโครงสร้างครัวเรือน ออสเตรียเด่นเรื่องการแยกกติกาตามประเภทของรายได้ ส่วนฟินแลนด์เด่นเรื่องการผูกภาษีกับเทศบาล ศาสนา และรายการลดหย่อน

คำว่าเก็บภาษีโหดจึงมีอย่างน้อยสองความหมาย ความหมายแรกคือจำนวนเงินที่ถูกเรียกเก็บ อีกความหมายคือเวลาที่ต้องใช้ทำความเข้าใจกฎและจัดเตรียมเอกสาร ประเทศที่เก็บภาษีสูงอาจแลกกับบริการสาธารณะที่ครอบคลุม แต่สำหรับคนทำงานที่มีรายได้หลายทาง ความเหนื่อยไม่ได้อยู่ที่อัตราภาษีเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การตอบให้ถูกว่ารายได้แต่ละก้อนต้องถูกนำไปใส่ไว้ตรงไหนของระบบ