ยาแก้แพ้ใช้แทนยานอนหลับได้ไหม และมีความเสี่ยงอะไรบ้าง

คืนไหนที่นอนพลิกไปพลิกมา สมองยังตื่นทั้งที่ร่างกายเหนื่อย หลายคนอาจมองไปที่ยาสามัญใกล้ตัว โดยเฉพาะยาแก้แพ้ที่เคยกินแล้วรู้สึกง่วง จนเกิดคำถามว่า ถ้าใช้แทนยานอนหลับจะได้หรือไม่ และถ้ากินเป็นครั้งคราวจะปลอดภัยแค่ไหน

จุดที่ต้องแยกให้ชัดตั้งแต่ต้นคือ ยาแก้แพ้ไม่ได้มีฤทธิ์เหมือนกันทุกตัว ยาบางกลุ่มทำให้ง่วง เพราะสามารถเข้าสู่สมองและยับยั้งการทำงานของฮิสตามีน ซึ่งเป็นสารที่เกี่ยวข้องกับอาการแพ้และการตื่นตัว ส่วนยาแก้แพ้รุ่นใหม่หลายชนิดถูกออกแบบให้ทำให้ง่วงน้อยลง จึงไม่ควรเหมารวมว่าเห็นคำว่าแก้แพ้แล้วจะใช้ช่วยนอนได้

ทำไมยาแก้แพ้บางชนิดจึงทำให้ง่วง

ยาแก้แพ้รุ่นเก่าบางชนิด เช่น ไดเฟนไฮดรามีนและด็อกซิลามีน มีฤทธิ์กดความตื่นตัว จึงถูกนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์ช่วยนอนหลับระยะสั้นบางประเภท นอกจากนี้ยาบางตัวที่ใช้รักษาอาการแพ้หรือหวัด เช่น คลอร์เฟนิรามีน ก็อาจทำให้ง่วงได้เช่นกัน อาการง่วงที่เกิดขึ้นมักเริ่มภายในช่วงเวลาหนึ่งหลังรับยา แต่ระยะเวลาค้างของยาในร่างกายแตกต่างกันตามตัวยา ขนาดยา อายุ โรคประจำตัว และยาชนิดอื่นที่ใช้ร่วมกัน

ความง่วงไม่ได้แปลว่าเกิดการนอนหลับที่มีคุณภาพเสมอไป บางคนหลับได้เร็วขึ้น แต่ตื่นมามึน หนักหัว สมาธิลดลง หรือรู้สึกเหมือนยังพักไม่เต็มที่ หากต้องพึ่งยาเป็นประจำ ปัญหาที่ทำให้นอนไม่หลับก็ยังไม่ได้รับการแก้ไข เช่น ความเครียด ภาวะซึมเศร้า อาการปวด กรดไหลย้อน คาเฟอีน การทำงานเป็นกะ หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

อาการง่วงจากยาแก้แพ้เป็นผลข้างเคียงหรือฤทธิ์ของยา ไม่ได้หมายความว่ายาชนิดนั้นเหมาะสำหรับรักษาอาการนอนไม่หลับทุกกรณี

ผลข้างเคียงที่ควรระวัง

• ง่วงค้างในตอนกลางวัน เดินเซ ปฏิกิริยาตอบสนองช้าลง และตัดสินใจได้แย่ลง

• ปากแห้ง คอแห้ง ตาพร่า ท้องผูก หรือปัสสาวะลำบาก

• เวียนศีรษะ เสียการทรงตัว และเพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม

• บางรายอาจเกิดใจสั่น กระสับกระส่าย สับสน หรือมีอาการตรงข้ามคือกระวนกระวายจนหลับยาก

ผู้สูงอายุควรระวังเป็นพิเศษ เพราะยากลุ่มที่มีฤทธิ์กดประสาทและต้านโคลิเนอร์จิกอาจทำให้สับสน ความจำแย่ลง เดินไม่มั่นคง หรือหกล้มได้ง่ายขึ้น ผู้ที่มีต้อหินมุมปิด ต่อมลูกหมากโต ปัสสาวะคั่ง โรคทางเดินหายใจบางชนิด รวมถึงผู้ที่กำลังตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเลือกใช้

สิ่งที่ทำให้ความเสี่ยงเพิ่มขึ้น

ไม่ควรกินยาแก้แพ้ร่วมกับแอลกอฮอล์ ยาคลายกังวล ยานอนหลับ ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ ยาคลายกล้ามเนื้อ หรือยาหวัดที่มีส่วนผสมทำให้ง่วง เพราะฤทธิ์กดประสาทอาจเสริมกันจนง่วงมากผิดปกติ หายใจช้าลง หมดสติ หรือเกิดอุบัติเหตุได้

ยาหวัดแบบรวมสูตรก็เป็นจุดที่ต้องตรวจสอบให้ดี เพราะอาจมีทั้งยาแก้แพ้ ยาลดคัดจมูก ยาแก้ไอ และยาลดไข้รวมอยู่ในเม็ดเดียว หากกินซ้ำกับยาชนิดอื่นโดยไม่อ่านส่วนประกอบ อาจได้รับตัวยาเดิมเกินความจำเป็น ยาบางสูตรยังมีสารกระตุ้นที่ทำให้ใจสั่นหรือนอนไม่หลับ แทนที่จะช่วยให้หลับ

ถ้าจะใช้เป็นครั้งคราว ต้องทำอย่างไร

• ตรวจชื่อสารสำคัญบนฉลาก ไม่ดูจากสีหรือชื่อการค้าเพียงอย่างเดียว

• ใช้เฉพาะตามฉลาก และไม่เพิ่มจำนวนเม็ดเพราะรู้สึกว่ายังไม่ง่วง

• ห้ามดื่มแอลกอฮอล์และห้ามขับรถ ใช้เครื่องจักร หรือทำงานที่ต้องใช้สมาธิหลังรับยา

• ไม่ใช้ยาแก้แพ้เพื่อทำให้เด็กหลับ และไม่แบ่งยาให้ผู้อื่น

• หากมีโรคประจำตัว ใช้ยาหลายชนิด หรือมีอายุมาก ควรถามเภสัชกรก่อนซื้อ

การใช้ยาแก้แพ้เพื่อช่วยนอนอาจมีบทบาทได้เฉพาะบางผลิตภัณฑ์และในช่วงเวลาสั้นๆ ตามคำแนะนำของฉลากหรือบุคลากรทางการแพทย์ แต่ไม่ควรกลายเป็นวิธีประจำสำหรับอาการนอนไม่หลับเรื้อรัง หากนอนไม่หลับซ้ำบ่อย ตื่นกลางดึกเป็นประจำ ง่วงจนทำงานไม่ได้ กรนดัง สะดุ้งเหมือนขาดอากาศ หรือมีอารมณ์เศร้าร่วมด้วย ควรหาสาเหตุให้ชัดแทนการเพิ่มยาเอง

เบื้องต้นอาจเริ่มจากตื่นให้เป็นเวลาเดิมทุกวัน ลดกาแฟและเครื่องดื่มชูกำลังช่วงบ่าย ปิดหน้าจอก่อนนอน ลดแสงในห้อง และใช้เตียงสำหรับการนอนมากกว่าการทำงาน หากยังไม่ดีขึ้น การประเมินโดยแพทย์จะช่วยแยกได้ว่าเป็นปัญหาพฤติกรรมการนอน โรคทางกาย ผลจากยา หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

ถ้าหลังรับยาเกิดอาการปลุกไม่ตื่น หายใจลำบาก สับสนรุนแรง ชัก ใจเต้นผิดปกติ หมดสติ หรือสงสัยว่ากินยาเกินขนาด ควรไปห้องฉุกเฉินทันทีและนำแผงยาหรือกล่องยาไปด้วย การทำให้ง่วงได้จึงไม่ใช่เหตุผลเพียงพอที่จะเปลี่ยนยาแก้แพ้ให้กลายเป็นยานอนหลับ เพราะประโยชน์และความเสี่ยงขึ้นอยู่กับสารสำคัญ สุขภาพของแต่ละคน และยาที่ใช้ร่วมกัน