รู้จัก “น้ำมะตูม” เครื่องดื่มหอมหวานจากผลไม้พื้นบ้าน

หากเดินเข้าไปในร้านอาหารไทยหรือร้านเครื่องดื่มแบบดั้งเดิม แล้วเจอน้ำสีอำพันอยู่ในเหยือกใบใหญ่ กลิ่นหอมอ่อน ๆ ลอยออกมา เครื่องดื่มนั้นอาจเป็น “น้ำมะตูม” หนึ่งในเครื่องดื่มพื้นบ้านที่คนไทยรู้จักกันมานาน

วัตถุดิบหลักคือ มะตูม ผลไม้จากต้นมะตูม ซึ่งมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Aegle marmelos เป็นพืชในวงศ์ส้ม ต้นมะตูมพบได้ในหลายพื้นที่ของเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงประเทศไทย

ผลมะตูมที่นำมาทำเครื่องดื่มมักเป็น มะตูมแก่ที่หั่นเป็นชิ้นแล้วนำไปตากแห้ง ก่อนนำมาชงหรือต้มในน้ำ

สิ่งที่ทำให้น้ำมะตูมมีเอกลักษณ์คือกลิ่นหอมที่ออกแนวหวาน ๆ และรสชาติที่นุ่มกว่าน้ำผลไม้รสเปรี้ยวหลายชนิด

มะตูมสดมีเปลือกค่อนข้างแข็ง จึงไม่ได้เป็นผลไม้ที่หยิบมาปอกแล้วกินง่ายเหมือนกล้วยหรือส้ม

เมื่อผลแก่จัด ส่วนของเนื้อด้านในสามารถนำมาแปรรูปได้ และหนึ่งในวิธีที่พบได้ทั่วไปคือการหั่นเป็นแว่นแล้วนำไปตากแห้ง

มะตูมแห้งเหล่านี้เมื่อนำมาต้มกับน้ำจะค่อย ๆ ปล่อยสี กลิ่น และสารต่าง ๆ ออกมา ทำให้น้ำเปลี่ยนเป็นสีเหลืองทองไปจนถึงสีน้ำตาลอำพัน ขึ้นอยู่กับวัตถุดิบและวิธีเตรียม

จากนั้นจึงเติมน้ำตาลตามความชอบ แล้วปล่อยให้เย็นก่อนเสิร์ฟ

ถ้าดื่มแบบเย็นและใส่น้ำแข็ง กลิ่นหอมของมะตูมจะให้ความรู้สึกสดชื่น โดยเฉพาะในวันที่อากาศร้อน

แล้วทำไมถึงต้องใช้ผลมะตูมแห้ง?

การนำผลไม้ไปตากแห้งเป็นภูมิปัญญาการถนอมอาหารที่ช่วยลดน้ำในวัตถุดิบ ทำให้เก็บไว้ได้นานขึ้นเมื่อเก็บรักษาอย่างเหมาะสม และยังสะดวกต่อการนำมาใช้ในภายหลัง

มะตูมแห้งจึงสามารถเก็บไว้สำหรับนำมาต้มเป็นเครื่องดื่มได้โดยไม่จำเป็นต้องรอฤดูที่มีผลสด

ความร้อนจากการคั่วหรือตากและการต้มยังทำให้เกิดกลิ่นและรสเฉพาะตัวของเครื่องดื่มมะตูม ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่น้ำมะตูมมีบุคลิกแตกต่างจากน้ำผลไม้สดทั่วไป

น้ำมะตูมหวานแค่ไหน?

สูตรดั้งเดิมของน้ำมะตูมมักมีการเติมน้ำตาลเพื่อให้ดื่มง่ายขึ้น แต่ปริมาณน้ำตาลไม่ได้มีสูตรตายตัว

บางบ้านทำรสหวานชัด ขณะที่บางสูตรลดน้ำตาลลงเพื่อให้ได้กลิ่นและรสของมะตูมเด่นกว่า

ดังนั้น “น้ำมะตูม” จึงมีความหวานไม่เท่ากันในแต่ละสูตร

ถ้าซื้อแบบสำเร็จรูปหรือแบบบรรจุขวด ควรดูฉลากโภชนาการ เพราะปริมาณน้ำตาลของแต่ละผลิตภัณฑ์อาจแตกต่างกันมาก

แล้วมะตูมมีประโยชน์อะไร?

มะตูมมีสารอาหารและสารประกอบจากพืชหลายชนิด และมีการใช้มะตูมในภูมิปัญญาการแพทย์ดั้งเดิมของเอเชียมาเป็นเวลานาน

แต่ตรงนี้ควรพึงระวังระหว่าง “การใช้เป็นสมุนไพรตามภูมิปัญญา” กับ “หลักฐานทางการแพทย์ที่ยืนยันผลต่อโรค”

น้ำมะตูมที่ต้มดื่มทั่วไปไม่ควรถูกมองว่าเป็นยารักษาโรค และการเติมน้ำตาลจำนวนมากก็ทำให้เครื่องดื่มมีน้ำตาลสูงได้

ถ้าดื่มเพื่อความสดชื่น การเลือกสูตรหวานน้อยจะช่วยลดปริมาณน้ำตาลที่ได้รับโดยไม่จำเป็น

มะตูมไม่ได้ทำได้แค่เครื่องดื่ม

ผลมะตูมยังถูกนำไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่น ทั้งการนำไปแปรรูปเป็นอาหาร เครื่องดื่ม และผลิตภัณฑ์จากสมุนไพร

ในวัฒนธรรมไทย มะตูมยังเกี่ยวข้องกับความเชื่อและพิธีกรรมบางอย่าง โดยเฉพาะ ใบมะตูม ที่มีบทบาทในพิธีและความเชื่อไทยบางประเภท

นี่ทำให้ต้นมะตูมเป็นพืชที่มีความเกี่ยวข้องกับชีวิตคนไทยมากกว่าเรื่องอาหารเพียงอย่างเดียว

เสน่ห์ของน้ำมะตูมอยู่ที่กลิ่นหอมแบบนุ่ม ๆ สีอำพัน และรสหวานที่ดื่มง่าย

จากผลไม้เปลือกแข็งที่ต้องผ่านการหั่นและตากแห้ง กลายเป็นเครื่องดื่มเย็น ๆ ที่วางอยู่ข้างจานอาหารไทยได้อย่างเป็นธรรมชาติ

และนี่อาจเป็นเสน่ห์ของเครื่องดื่มพื้นบ้านหลายชนิด

ไม่จำเป็นต้องมีส่วนผสมมากมาย แค่รู้จักวัตถุดิบดีพอ ก็สามารถเปลี่ยนผลไม้ธรรมดาให้กลายเป็นเครื่องดื่มที่มีเอกลักษณ์ได้

น้ำมะตูมจึงยังคงเป็นหนึ่งในรสชาติแบบไทย ๆ ที่พบได้ตั้งแต่ร้านอาหารพื้นบ้านไปจนถึงเครื่องดื่มบรรจุขวดในปัจจุบัน

สีอำพันในแก้วหนึ่งใบ จึงไม่ได้มีแค่ความหวาน แต่ยังพาเรื่องราวของผลไม้พื้นบ้าน ภูมิปัญญาการถนอมอาหาร และรสนิยมการดื่มของคนไทยจากอดีตมาถึงปัจจุบันอีกด้วย