สร้างตึกบังลมบังแดดฟ้องได้หรือไม่

คำตอบคือ ฟ้องได้ในบางกรณี แต่การที่เพื่อนบ้านสร้างอาคารแล้วทำให้บ้านข้างเคียงได้รับลมน้อยลง แสงแดดน้อยลง หรือมองเห็นวิวลดลง ยังไม่ทำให้เกิดสิทธิเรียกค่าเสียหายโดยอัตโนมัติ กฎหมายไทยไม่มีหลักทั่วไปที่รับรองว่าเจ้าของบ้านต้องได้รับลมและแสงจากทิศเดิมตลอดไปโดยห้ามเจ้าของที่ดินข้างเคียงก่อสร้างสิ่งใดมาบดบัง

ประเด็นสำคัญอยู่ที่คำว่า เดือดร้อนเกินสมควร

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1337 วางหลักว่า หากบุคคลใช้สิทธิในทรัพย์สินของตนแล้วทำให้เจ้าของอสังหาริมทรัพย์อื่นเสียหายหรือเดือดร้อนเกินกว่าที่ควรคาดหมายตามสภาพและตำแหน่งของทรัพย์ เจ้าของทรัพย์ที่ได้รับผลกระทบมีสิทธิเรียกร้องให้ความเดือดร้อนนั้นสิ้นไป และยังเรียกค่าทดแทนได้

จึงต้องแยกออกเป็นสองสถานการณ์

• บ้านอยู่ในย่านที่อยู่อาศัยหนาแน่นหรือเขตเมือง ซึ่งมีบ้านสองชั้น สามชั้น อาคารพาณิชย์ หรืออาคารสูงอยู่ทั่วไป การที่ที่ดินข้างเคียงพัฒนาเป็นอาคารสูงขึ้นแล้วบังแดดหรือบังลมบางส่วน ศาลอาจมองว่าเป็นสิ่งที่เจ้าของบ้านในทำเลนั้นควรคาดหมายได้

• บ้านอยู่ในพื้นที่ที่ลักษณะการก่อสร้างผิดปกติอย่างชัดเจน อาคารสร้างประชิดผิดกฎหมาย สูงผิดข้อกำหนด หรือผลกระทบรุนแรงจนบ้านแทบไม่มีช่องรับแสงและระบายอากาศ เกิดความชื้น เชื้อรา ความเสียหายต่ออาคาร หรือใช้พื้นที่บางส่วนไม่ได้ กรณีนี้น้ำหนักในการอ้างมาตรา 1337 จะเพิ่มขึ้นมาก

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3815/2540 เป็นตัวอย่างสำคัญ ศาลพิจารณาบ้านที่อยู่ในกรุงเทพมหานครบริเวณที่มีความเจริญและประชากรหนาแน่น แล้วเห็นว่าการก่อสร้างอาคารสูงในบริเวณดังกล่าวเป็นสิ่งที่สามารถคาดหมายได้ การบังทิศทางลม แสงสว่าง และทัศนียภาพจึงไม่ใช่เหตุเพียงพอในคดีนั้นที่จะถือว่าเกิดความเดือดร้อนเกินสมควรตามมาตรา 1337

ตรงนี้ทำให้คำว่า สิทธิในอากาศหายใจ หรือ สิทธิในแสงแดด ต้องใช้ด้วยความระมัดระวัง เพราะกฎหมายไทยไม่ได้ให้สิทธิเด็ดขาดว่าแนวลมหรือแสงที่เคยผ่านที่ดินเพื่อนบ้านจะต้องคงอยู่ตลอดไป หากไม่มีสิทธิอื่นรองรับ เช่น ภาระจำยอมที่มีผลตามกฎหมาย

อีกเรื่องที่ควรตรวจทันทีคือ อาคารสามชั้นนั้นสร้างตามกฎหมายควบคุมอาคารหรือไม่ เพราะจำนวนชั้นอย่างเดียวตอบไม่ได้ ต้องวัดความสูงจริงของอาคารด้วย

กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 พ.ศ. 2543 ข้อ 50 กำหนดหลักเกี่ยวกับผนังที่มีหน้าต่าง ประตู ช่องระบายอากาศ ช่องแสง หรือระเบียงไว้ว่า

• อาคารสูงไม่เกิน 9 เมตร ผนังด้านที่มีช่องเปิดหรือระเบียงต้องห่างแนวเขตท