รากไม้ข้างบ้านทำทรัพย์สินเสียหายเรียกค่าซ่อมได้

รากต้นไทรจากบ้านข้างเคียงชอนไชเข้ามาจนกำแพงเอียง พื้นแตกร้าว หรือฐานรากเสียหาย กรณีนี้ไม่ได้จบแค่เรื่องต้นไม้ล้ำเขต เพราะกฎหมายไทยแยกสิทธิไว้หลายชั้น ทั้งสิทธิในที่ดิน สิทธิตัดรากที่รุกล้ำ และสิทธิเรียกให้หยุดเหตุที่สร้างความเสียหายพร้อมค่าทดแทน

• รากล้ำใต้ดินก็ถือว่าเข้ามาในแดนกรรมสิทธิ์ของเจ้าของที่ดิน

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1335 วางหลักว่า กรรมสิทธิ์ในที่ดินกินทั้งเหนือพื้นดินและใต้พื้นดิน จึงไม่ใช่เรื่องว่า “มองไม่เห็นก็ไม่ล้ำเขต” หากรากจากต้นไม้ข้างเคียงแผ่ข้ามแนวเขตเข้ามาใต้ที่ดินอีกแปลง ย่อมเกี่ยวข้องกับสิทธิของเจ้าของที่ดินแปลงนั้นโดยตรง

• เจ้าของที่ดินมีสิทธิตัดรากที่รุกเข้ามาในเขตของตน

มาตรา 1347 ระบุไว้ค่อนข้างชัดว่า เจ้าของที่ดินอาจตัดรากไม้ซึ่งรุกเข้ามาจากที่ดินติดต่อและเอาไว้ได้ จุดสำคัญคือกฎหมายแยก “ราก” ออกจาก “กิ่ง” เพราะกรณีกิ่งไม้ต้องบอกให้ผู้ครอบครองที่ดินข้างเคียงตัดภายในเวลาอันสมควรก่อน แต่ตัวบทเรื่องรากไม่ได้กำหนดขั้นตอนบอกกล่าวแบบเดียวกัน

ถึงจะมีสิทธิตัดราก ก็ไม่ควรรีบขุดหรือตัดรากใหญ่แบบสุ่ม หากเป็นต้นไทรขนาดใหญ่ รากบางส่วนอาจช่วยพยุงลำต้น การตัดผิดจุดอาจทำให้ต้นไม้เสียสมดุลหรือเสี่ยงล้ม แล้วปัญหาจะหนักกว่าเดิม ทางที่ปลอดภัยกว่าคือบันทึกสภาพไว้ก่อน ให้ผู้เชี่ยวชาญด้านต้นไม้หรือวิศวกรช่วยประเมิน และแจ้งเจ้าของต้นไม้เป็นลายลักษณ์อักษรเพื่อให้มีหลักฐานว่าปัญหาเกิดขึ้นจริงและเคยขอให้แก้ไขแล้ว

• ถ้ารากทำให้บ้านหรือกำแพงเสียหาย สามารถเรียกค่าทดแทนได้

มาตรา 1337 ให้สิทธิแก่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ที่ได้รับความเสียหายหรือเดือดร้อนเกินกว่าที่ควรคาดหมายตามปกติ ให้ดำเนินการเพื่อทำให้ความเสียหายหรือความเดือดร้อนนั้นสิ้นไป และสิทธินี้ไม่ตัดสิทธิในการเรียกค่าทดแทน

ถ้าพิสูจน์ได้ว่ารากของต้นไม้ข้างเคียงเป็นสาเหตุของรอยแตกร้าวจริง ค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการซ่อมกำแพง ซ่อมพื้น ซ่อมโครงสร้าง หรือค่าใช้จ่ายจำเป็นเพื่อป้องกันความเสียหายต่อเนื่อง ย่อมเป็นรายการที่นำมาเรียกร้องได้ตามข้อเท็จจริง ส่วนจะได้เต็มจำนวนหรือไม่ ศาลจะดูความสัมพันธ์ระหว่างต้นเหตุ ความจำเป็นของงานซ่อม ราคาที่สมเหตุสมผล และพฤติการณ์ของทั้งสองฝ่าย

ถ้ามีพฤติการณ์ว่าฝ่ายเจ้าของต้นไม้ทราบปัญหาแล้วปล่อยปละละเลย หรือดูแลต้นไม้โดยไม่ระมัดระวังจนทรัพย์สินข้างเคียงเสียหาย เรื่องอาจเข้าองค์ประกอบละเมิดตามมาตรา 420 ได้ด้วย และมาตรา 438 เปิดทางให้ศ