“ชา” กับ “ที” : ร่องรอยการค้าจากจีนสู่โลก

ที่มาของคำว่า “ชา” และ “ที”: เมื่อภาษาเดินทางไปพร้อมกับการค้า

คำว่า “ชา” (cha) และ “ที” (tea) แม้จะหมายถึงเครื่องดื่มชนิดเดียวกัน แต่กลับมีที่มาของคำมาจากดินแดนประเทศจีน ที่สามารถย้อนร่องรอยเส้นทางการค้าระหว่างจีนกับโลกภายนอก ในอดีต ชาเป็นสินค้าสำคัญของจีนและถูกส่งออกไปยังดินแดนต่าง ๆ ผ่านทั้งเส้นทางการค้าทางบกและทางทะเล เมื่อชากลายเป็นสินค้าระหว่างประเทศ ชื่อเรียกของมันก็เดินทางไปพร้อมกับพ่อค้าและสินค้าเหล่านั้นด้วย

คำว่า “ชา” มีรากมาจากคำในภาษาจีนที่ออกเสียงในกลุ่มสำเนียง cha โดยเฉพาะภาษาจีนกลาง และแพร่กระจายไปยังพื้นที่ที่ติดต่อกับจีนผ่านเครือข่ายการค้าทางบกและเส้นทางการค้าในเอเชีย เช่น เปอร์เซีย อินเดีย และเอเชียกลาง จึงพบคำที่มีเสียงใกล้เคียงกัน เช่น cha, chay, chai ในหลายภาษา ขณะที่คำว่า “tea” มีรากจากคำที่ออกเสียงใกล้เคียงกับ te ในภาษาจีนกลุ่มหมิ่นใต้ ซึ่งใช้ในพื้นที่ชายฝั่งทางตะวันออกเฉียงใต้ของจีน

ความแตกต่างนี้สะท้อน เส้นทางที่ชาเดินทางออกจากจีน ได้อย่างน่าสนใจ กล่าวอย่างง่าย ๆ คือ ดินแดนที่รับคำเรียกผ่านเครือข่ายการค้าทางบกมักมีคำที่ใกล้กับ “cha” ส่วนคำที่ใกล้กับ “tea” แพร่ไปตามเครือข่ายการค้าทางทะเล โดยเฉพาะการค้าระหว่างพ่อค้าจีนกับชาติตะวันตกในช่วงยุคการค้าทางทะเล ทำให้เกิดคำอย่าง tea ในภาษาอังกฤษ thé ในภาษาฝรั่งเศส และ Tee ในภาษาเยอรมัน

ดังนั้น คำว่า “ชา” และ “ที” จึงเปรียบเสมือนร่องรอยของเส้นทางการค้าในอดีต เพราะชื่อที่แต่ละสังคมใช้เรียกชาไม่ได้แพร่กระจายอย่างสุ่ม แต่เดินทางไปพร้อมกับพ่อค้า เรือสินค้า และเครือข่ายการค้าระหว่างจีนกับโลกภายนอก เมื่อเรามองย้อนกลับผ่านคำเพียงสองคำนี้ จึงสามารถเห็นภาพของโลกการค้าในอดีตที่เชื่อมโยงเอเชีย ตะวันออกกลาง และยุโรปเข้าด้วยกันได้

และผู้เขียนมีทริคในการจำว่า  "Tea is by sea,cha is by land"