สวนสนุกระดับตำนาน ปิดไปแล้วหรือยังเปิดอยู่ ย้อนดูสถานที่แห่งความทรงจำจากอดีตถึงปัจจุบัน

ถ้าพูดถึง “สวนสนุก” หลายคนอาจนึกถึงรถไฟเหาะ เครื่องเล่นหวาดเสียว หรือเสียงเพลงที่ดังอยู่ตามทางเดิน แต่สำหรับคนรุ่นก่อน สวนสนุกบางแห่งมีความหมายมากกว่านั้น เพราะมันเป็นสถานที่ที่ผู้คนใช้พบกัน นัดเดต พาครอบครัวมาเที่ยว หรือเป็นครั้งแรกที่เด็กคนหนึ่งได้ลองเล่นเครื่องเล่นที่ตัวเองกลัวที่สุด

น่าสนใจตรงที่ สวนสนุกระดับตำนานจำนวนไม่น้อยไม่ได้อยู่มาถึงวันนี้ บางแห่งถูกปิดและรื้อถอนจนแทบไม่เหลือร่องรอย ขณะที่อีกหลายแห่งยังเปิดประตูต้อนรับผู้คน และพยายามรักษาของเก่าเอาไว้พร้อมกับปรับตัวให้เข้ากับโลกยุคใหม่

ลองย้อนดูทั้งสองฝั่งกันว่า มีที่ไหนบ้าง

ฝั่งที่ปิดไปแล้ว แต่ชื่อยังไม่หายไปจากประวัติศาสตร์

Riverview Park — ชิคาโก สหรัฐฯ

Riverview Park เคยเป็นสวนสนุกขนาดใหญ่ของชิคาโก เปิดในปี 1904 และดำเนินกิจการจนถึงปี 1967

ที่นี่มีเครื่องเล่นสำคัญในประวัติศาสตร์สวนสนุกหลายอย่าง รวมถึงรถไฟเหาะไม้ชื่อดังอย่าง The Bobs และเครื่องเล่นแนวหวาดเสียวอีกมากมาย Encyclopedia of Chicago ระบุว่า Riverview เป็นสวนสนุกที่ใหญ่และเปิดดำเนินการยาวนานที่สุดแห่งหนึ่งของเมืองในยุคนั้น

แต่เมื่อเมืองเปลี่ยน ผู้คนย้ายออกไปชานเมือง และภูมิทัศน์ของธุรกิจสวนสนุกเปลี่ยนไป Riverview ก็ปิดตัวลงหลังฤดูกาลปี 1967

ปัจจุบันพื้นที่เดิมไม่ได้เป็นสวนสนุกอีกแล้ว และร่องรอยทางกายภาพส่วนใหญ่หายไป แต่เรื่องราวของ Riverview ยังคงถูกเก็บรักษาผ่านภาพถ่าย เอกสาร และงานศึกษาประวัติศาสตร์ของเมือง

Six Flags AstroWorld — ฮิวสตัน สหรัฐฯ

อีกชื่อหนึ่งที่คนรักสวนสนุกยุค 1970–2000 น่าจะคุ้นเคยคือ AstroWorld

สวนสนุกแห่งนี้เปิดในปี 1968 ที่เมืองฮิวสตัน และต่อมากลายเป็นส่วนหนึ่งของ Six Flags ก่อนจะปิดถาวรในวันที่ 30 ตุลาคม 2005

การปิดไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์เดียว แต่เกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ทั้งจำนวนผู้เข้าชมที่ลดลง ภาระทางการเงินของบริษัท มูลค่าที่ดิน และปัญหาเรื่องพื้นที่จอดรถบริเวณใกล้เคียง

หลังจากนั้นสวนสนุกถูกถอดและรื้อออกเกือบทั้งหมด

เรื่องของ AstroWorld จึงเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจว่า แม้สวนสนุกจะมีชื่อเสียงและมีแฟนจำนวนมาก แต่ชื่อเสียงเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ธุรกิจอยู่รอดตลอดไป

Luna Park แห่งแรกของ Coney Island — นิวยอร์ก

Coney Island เคยเป็นดินแดนแห่งสวนสนุกขนาดใหญ่ โดยมีทั้ง Steeplechase, Luna Park และ Dreamland จนกลายเป็นหนึ่งในศูนย์กลางความบันเทิงที่โดดเด่นที่สุดของอเมริกาในช่วงต้นศตวรรษที่ 20

Luna Park รุ่นแรกเปิดในปี 1903 และกลายเป็นชื่อที่โด่งดังไปทั่วประเทศ

แต่สวนสนุกแห่งนี้ถูกไฟไหม้ครั้งใหญ่ในปี 1944 ความเสียหายทำให้พื้นที่ส่วนใหญ่ไม่สามารถกลับมาเป็นสวนสนุกแบบเดิมได้ และกิจการก็สิ้นสุดลงในเวลาต่อมา

จุดที่ต้องระวังคือ ปัจจุบัน Coney Island ยังมี Luna Park อยู่จริง แต่เป็นสวนสนุกยุคใหม่ ไม่ใช่สวนสนุก Luna Park รุ่นเดียวกับที่เปิดในปี 1903

นี่เป็นตัวอย่างที่ดีของคำว่า “ชื่อยังอยู่ แต่สวนสนุกเดิมไม่ได้อยู่แล้ว”

Geauga Lake — โอไฮโอ สหรัฐฯ

Geauga Lake เป็นอีกชื่อที่น่าสนใจ เพราะประวัติของมันยาวมาก โดยเริ่มต้นมาตั้งแต่ ปี 1887

สวนสนุกแห่งนี้ผ่านการเปลี่ยนแปลงมาหลายยุค รวมถึงช่วงที่ถูกพัฒนาให้กลายเป็นสวนสนุกขนาดใหญ่และเชื่อมโยงกับ SeaWorld Ohio ก่อนจะเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในยุคการแข่งขันของสวนสนุกอเมริกัน

ท้ายที่สุด Geauga Lake เปิดฤดูกาลสุดท้ายในปี 2007 และมีการประกาศว่าจะไม่กลับมาเปิดอีก

เรื่องของ Geauga Lake จึงน่าสนใจตรงที่ อายุเก่าแก่ไม่ได้เป็นหลักประกันว่าจะอยู่รอดตลอดไป

แดนเนรมิต — กรุงเทพฯ ประเทศไทย

ถ้าพูดถึงสวนสนุกในความทรงจำของคนไทย ชื่อ แดนเนรมิต น่าจะเป็นหนึ่งในชื่อที่คนหลายรุ่นจำได้

สวนสนุกแห่งนี้เปิดให้บริการยาวนานกว่า 25 ปี ก่อนปิดตัวลงในปี พ.ศ. 2543 โดยมีทั้งเรื่องข้อจำกัดด้านสัญญาเช่าและพื้นที่ที่ไม่สอดคล้องกับรูปแบบธุรกิจสวนสนุกในยุคใหม่เข้ามาเกี่ยวข้อง

หลังจากนั้นพื้นที่เคยถูกนำกลับมาใช้ในรูปแบบอื่นหลายครั้ง แต่ภาพของ “ปราสาทแดนเนรมิต” และสวนสนุกในยุคก่อนยังคงเป็นหนึ่งในความทรงจำสำคัญของคนกรุงเทพฯ หลายคน

เรื่องนี้ทำให้เห็นชัดว่า สวนสนุกไม่ได้หายไปจากความทรงจำพร้อมกับวันที่ปิดประตูเสมอไป

แล้วสวนสนุกระดับตำนานที่ยังเปิดอยู่ล่ะ

บางแห่งกลับเลือกวิธีตรงกันข้าม นั่นคือรักษาเอกลักษณ์เดิมไว้ ขณะเดียวกันก็ปรับเครื่องเล่นและประสบการณ์ให้เข้ากับคนรุ่นใหม่

Tivoli Gardens — โคเปนเฮเกน เดนมาร์ก

ถ้าพูดถึงสวนสนุกเก่าแก่ที่ยังมีชีวิตอยู่จริง Tivoli Gardens ถือว่าน่าสนใจมาก

สวนสนุกแห่งนี้เปิดประตูครั้งแรกเมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 1843 และยังดำเนินกิจการมาจนถึงปัจจุบัน

ตลอดเวลาที่ผ่านมา Tivoli เปลี่ยนแปลงและเพิ่มกิจกรรมใหม่ๆ อยู่เสมอ แต่ก็ยังรักษาองค์ประกอบทางประวัติศาสตร์เอาไว้ รวมถึงรถไฟเหาะไม้ที่เปิดมาตั้งแต่ปี 1914 ซึ่งปัจจุบันรู้จักกันในชื่อ Tivoli Roller Coaster

พูดง่ายๆ คือ คนที่เดินเข้า Tivoli วันนี้ กำลังเข้าไปในสถานที่ที่ผ่านประวัติศาสตร์ความบันเทิงมานานกว่า 180 ปี

Disneyland — แคลิฟอร์เนีย สหรัฐฯ

Disneyland อาจไม่เก่าเท่า Tivoli แต่เป็นหนึ่งในสวนสนุกที่มีอิทธิพลต่อโลกสมัยใหม่อย่างมาก

Disneyland Park เปิดอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 17 กรกฎาคม 1955 และแนวคิดของสวนสนุกแห่งนี้ช่วยผลักดันรูปแบบ “theme park” ให้กลายเป็นอุตสาหกรรมความบันเทิงระดับโลก

สิ่งที่น่าสนใจคือ Disneyland ไม่ได้พยายามหยุดเวลาไว้ในปี 1955

ตรงกันข้าม มันใช้วิธีเก็บบางสิ่งจากอดีตไว้ แล้วเติมเทคโนโลยีและเรื่องราวใหม่เข้าไปเรื่อยๆ

นี่อาจเป็นหนึ่งในเหตุผลที่สถานที่แห่งนี้ยังสามารถเชื่อมคนหลายรุ่นเข้าด้วยกันได้

Dreamland Margate — อังกฤษ

Dreamland ที่เมือง Margate เป็นอีกกรณีที่น่าสนใจ เพราะประวัติของพื้นที่ย้อนกลับไปถึงช่วงต้นทศวรรษ 1870 ก่อนที่ John Henry Iles จะเข้ามาพัฒนาให้กลายเป็นสวนสนุกในรูปแบบใหม่ และเปิด Scenic Railway ในปี 1920

สวนสนุกแห่งนี้เคยเผชิญช่วงตกต่ำและปิดตัวหลายช่วง แต่ได้รับการฟื้นฟูจน กลับมาเปิดอีกครั้งในปี 2015

ปัจจุบัน Dreamland ยังดำเนินงานเป็นสถานที่ท่องเที่ยวและสวนสนุกที่นำองค์ประกอบย้อนยุคมาผสมกับกิจกรรมสมัยใหม่ โดยเครื่องเล่นกลางแจ้งเปิดตามฤดูกาล

กรณีของ Dreamland จึงแตกต่างจาก AstroWorld หรือ Riverview เพราะมันไม่ได้เลือกทิ้งอดีต แต่ใช้ “อดีต” เป็นส่วนหนึ่งของสินค้าและประสบการณ์ในปัจจุบัน

Europa-Park — เยอรมนี

Europa-Park อาจยังไม่เก่าเท่าสวนสนุกอย่าง Tivoli แต่ถือเป็นตัวอย่างของสวนสนุกที่เติบโตขึ้นมาในยุคใหม่และสามารถรักษาประวัติของตัวเองได้ดี

สวนสนุกเปิดในเมือง Rust เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม 1975 โดยเริ่มต้นจากพื้นที่เพียง 16 เฮกตาร์และเครื่องเล่นประมาณ 15 รายการ ก่อนจะขยายตัวอย่างต่อเนื่อง

ปัจจุบัน Europa-Park มีเครื่องเล่นมากกว่า 100 รายการและพื้นที่ธีมจำนวนมาก จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า สวนสนุกสามารถเปลี่ยนแปลงอย่างมากโดยไม่จำเป็นต้องทิ้งรากเหง้าของตัวเอง

ทำไมสวนสนุกบางแห่งถึงอยู่รอด แต่บางแห่งหายไป

เมื่อมองสวนสนุกเหล่านี้รวมกัน จะเห็นว่าการปิดตัวไม่ได้เกิดขึ้นเพราะ “คนไม่ชอบสวนสนุกแล้ว” อย่างเดียว

หลายแห่งต้องเผชิญทั้ง ราคาที่ดิน ค่าใช้จ่ายในการดูแลเครื่องเล่น การเปลี่ยนแปลงของเมือง การเดินทางของผู้คน การแข่งขันจากสวนสนุกขนาดใหญ่ และความจำเป็นที่จะต้องลงทุนสร้างประสบการณ์ใหม่อยู่ตลอดเวลา

Riverview เป็นตัวอย่างของสวนสนุกในเมืองที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและการย้ายถิ่นของประชากร ขณะที่ AstroWorld แสดงให้เห็นถึงแรงกดดันด้านธุรกิจและอสังหาริมทรัพย์

ส่วน Dreamland และ Tivoli แสดงให้เห็นอีกด้านหนึ่งว่า ประวัติศาสตร์สามารถกลายเป็นจุดขายได้ หากรู้จักรักษามันพร้อมกับปรับตัว

สวนสนุกที่หายไป อาจไม่ได้หายจากความทรงจำ

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของเรื่องนี้อาจไม่ใช่จำนวนเครื่องเล่นหรือขนาดของสวนสนุก แต่เป็นความจริงที่ว่า สถานที่เหล่านี้เคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตผู้คน

บางแห่งเหลือเพียงภาพถ่ายเก่า บางแห่งเหลือชื่อ บางแห่งถูกสร้างขึ้นใหม่ และบางแห่งยังเปิดประตูทุกวันนี้

แต่ไม่ว่าจะเป็นแบบไหน สวนสนุกระดับตำนานล้วนสะท้อนการเปลี่ยนแปลงของสังคมในแต่ละยุค ตั้งแต่สวนสนุกริมเมืองในศตวรรษที่ 19 ไปจนถึง theme park ขนาดมหึมาในศตวรรษที่ 21

และนั่นอาจเป็นเหตุผลว่า ทำไมภาพสวนสนุกเก่าๆ เพียงภาพเดียว ถึงทำให้คนที่ไม่เคยไปที่นั่นยังอยากรู้ว่า

“สถานที่แห่งนี้เคยเป็นอย่างไร และวันนี้มันหายไปไหนแล้ว”