รถเมล์สาย 8 ยุคแรกเป็นสีขาว

คำตอบสั้นที่สุดคือ “สีขาว” เพราะรถเมล์สาย 8 ในยุคแรกอยู่ภายใต้การเดินรถของบริษัท นายเลิศ จำกัด ซึ่งคนกรุงเทพฯ เรียกกันติดปากว่า “รถเมล์ขาวนายเลิศ” สีขาวจึงเป็นสีที่ผูกกับสาย 8 ก่อนภาพจำยุครถร่วมเอกชนและก่อนรถสีแบบ ขสมก. ที่คุ้นตาในเวลาต่อมา

เรื่องนี้ต้องแยกคำว่า “สาย 8 ยุคแรก” ออกจาก “สาย 8 แบบแฮปปี้แลนด์–สะพานพุทธ” ที่คนยุคหลังคุ้นเคย เพราะเส้นทางเปลี่ยนและขยายหลายครั้งตามการเติบโตของกรุงเทพฯ มีข้อมูลด้านประวัติศาสตร์รถโดยสารระบุว่า รถสาย 8 เปิดเดินรถตั้งแต่ราว พ.ศ. 2475 ในเส้นทางพระบรมรูปทรงม้า–เยาวราช–สะพานพุทธ โดยบริษัทนายเลิศเป็นผู้ให้บริการ เมื่อพูดถึงรถของบริษัทนี้ สิ่งที่เป็นเอกลักษณ์จนกลายเป็นชื่อเรียกก็คือ “รถเมล์ขาวนายเลิศ”

ต่อมาใน พ.ศ. 2498 มีการกำหนดเลขสายรถเมล์ในจังหวัดพระนครและธนบุรีอย่างเป็นระบบ เส้นทางสาย 8 ที่ใกล้เคียงกับสายที่จดจำกันในยุคหลังวิ่งระหว่างตลาดหมอชิตกับสะพานพุทธ จากนั้นจึงค่อยขยายขึ้นไปทางลาดพร้าวในช่วงทศวรรษถัดมา และยังอยู่ภายใต้การให้บริการของรถเมล์นายเลิศอยู่หลายปี เพราะฉะนั้น หากถามว่า “สีดั้งเดิมตั้งแต่ยุคบุกเบิก” คำตอบที่ตรงกับหลักฐานทางประวัติศาสตร์มากที่สุดคือสีขาว ไม่ใช่สีครีมแดง ไม่ใช่สีน้ำเงิน และไม่ใช่สีเหลืองของรถปรับอากาศในยุคหลัง

จุดที่ทำให้สับสนคือหลังยุครถเมล์นายเลิศจบลงใน พ.ศ. 2518 กิจการรถโดยสารในกรุงเทพฯ เข้าสู่ช่วงควบรวมและเปลี่ยนโครงสร้าง จนกลายมาเป็นการดำเนินงานของ ขสมก. รถที่เข้ามาวิ่งในช่วงนั้นมีโทนสีขาวครีมตามยุคและรูปแบบของหน่วยงาน ต่อมาเมื่อจำนวนรถไม่พอกับความต้องการ จึงเปิดให้เอกชนเข้ามาร่วมเดินรถ ภาพจำของสาย 8 จึงค่อย ๆ เปลี่ยนจากรถเมล์สีขาวแบบดั้งเดิมไปเป็นรถร่วมหลายคัน หลายผู้ประกอบการ และหลายรูปลักษณ์

คำว่า “ขาวครีม” ที่ปรากฏในข้อมูลเกี่ยวกับรถของ ขสมก. จึงไม่ควรนำไปแทนสีของสาย 8 ตั้งแต่จุดเริ่มต้น เพราะเป็นคนละช่วงเวลา รถเมล์ขาวนายเลิศมีมาก่อนการก่อตั้ง ขสมก. หลายสิบปี การถามหาสีแรกของสายนี้จึงต้องย้อนเลยยุครถร่วมและยุค ขสมก. กลับไปถึงผู้ประกอบการดั้งเดิม จึงจะได้คำตอบเป็นสีขาวอย่างมีบริบท

ตรงนี้เองที่ตำนาน “สาย 8 รถซิ่ง” เติบโตขึ้นอย่างจริงจัง เพราะเมื่อหลายบริษัทวิ่งบนเส้นทางเดียวกัน รายได้ผูกกับจำนวนผู้โดยสารและตั๋วที่ขายได้ รถแต่ละคันจึงมีแรงจูงใจให้รีบทำรอบและแย่งรับผู้โดยสาร ภาพของรถสาย 8 ที่ปาด เร่ง จอดรับแล้วรีบออก จึงกลายเป็นวัฒนธรรมการเดินทางที่ชาวกรุงเทพฯ หลายรุ่นจำได้ แม้พฤติกรรมไม่ได้เกิดกับรถทุกคันก็ตาม

สิ่งที่น่าสนใจคือชื่อเสียงด้านความเร็วไม่ได้เป็นคุณสมบัติดั้งเดิมที่ติดมากับสาย 8 ตั้งแต่วันเปิดบริการ รถเมล์นายเลิศในอดีตกลับมีชื่อเรื่องการให้บริการที่สุภาพและเป็นระบบมากกว่า ภาพ “เดอะฟาสต์แห่งกรุงเทพฯ” จึงเป็นภาพจำที่ก่อตัวภายหลัง เมื่อโครงสร้างการเดินรถเปลี่ยนจากผู้ให้บริการรายเดิมไปสู่ยุครถร่วมที่มีการแข่งขันเข้มข้นขึ้น การจำสีของรถจึงช่วยให้เห็นประวัติศาสตร์สาย 8 ชัดขึ้นด้วยว่า ตำนานสายนี้ไม่ได้มีหน้าตาแบบเดียวตลอดหลายสิบปี

สีของสาย 8 ในแต่ละช่วงจึงเหมือนหลักแบ่งยุคแบบง่าย ๆ ยุคบุกเบิกคือ “รถเมล์ขาวนายเลิศ” ยุคหลังการควบรวมกิจการมีรถของภาครัฐในโทนขาวครีมและสีตามมาตรฐาน ขสมก. ต่อมาเป็นยุครถร่วมเอกชนที่รูปลักษณ์หลากหลาย และช่วง พ.ศ. 2550 ยังมีรถปรับอากาศสีเหลืองของซิตี้บัสเข้ามาให้บริการในชื่อ ปอ.8 ก่อนที่ระบบรถโดยสารกรุงเทพฯ จะปรับโครงสร้างอีกหลายรอบ

ภาพรถสาย 8 ที่คนวัยทำงานจำนวนมากจำได้จึงไม่ใช่หน้าตาดั้งเดิมของสายนี้ หากย้อนกลับไปถึงต้นสายประวัติศาสตร์ จะเจอรถสีขาวของนายเลิศก่อน แล้วจึงค่อยเห็นการเปลี่ยนเจ้าของ เปลี่ยนสี เปลี่ยนต้นทาง และเปลี่ยนรูปแบบบริการตามสภาพเมืองในแต่ละยุค นี่ทำให้สีขาวไม่ได้เป็นเพียงคำตอบเรื่องสีรถ แต่ยังเป็นร่องรอยของระบบรถเมล์กรุงเทพฯ ก่อนยุค ขสมก. อีกด้วย

ดังนั้น ถ้าเจอคำถามเล่นความทรงจำว่า “รถเมล์สาย 8 ก่อนจะเป็นตำนานรถซิ่ง สีแรกคืออะไร” คำตอบคือ “สีขาว” และชื่อที่ควรจำคู่กันคือ “รถเมล์ขาวนายเลิศ” เพราะนี่คือรากของสาย 8 ก่อนที่เส้นทางจะยืดไปลาดพร้าวและแฮปปี้แลนด์ ก่อนยุคการแข่งขันของรถร่วม และก่อนสีสันหลายแบบจะเข้ามาทับภาพเดิมจนคนรุ่นหลังแทบไม่รู้ว่าสาย 8 เคยเริ่มต้นจากรถสีขาวมาก่อน