ดอกพุทธรักษาสีเหลืองคือดอกไม้ประจำวันพ่อ

ถ้าดอกมะลิทำให้นึกถึงวันแม่ ดอกไม้ที่คนไทยคุ้นเคยในฐานะสัญลักษณ์ของวันพ่อก็คือ ดอกพุทธรักษาสีเหลือง

เหตุผลไม่ได้มาจากแค่ชื่อที่ฟังเป็นมงคล แต่เชื่อมโยงกับประวัติของวันพ่อแห่งชาติไทยโดยตรง วันที่ 5 ธันวาคมตรงกับวันคล้ายวันพระบรมราชสมภพของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 ซึ่งทรงพระราชสมภพในวันจันทร์ ตามคติสีประจำวันของไทย วันจันทร์ใช้สีเหลือง ดอกพุทธรักษาสีเหลืองจึงเข้ากับสัญลักษณ์ของวันนี้อย่างชัดเจน

วันพ่อแห่งชาติของไทยเริ่มจัดขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2523 โดยมีคุณหญิงเนื้อทิพย์ เสมรสุต นายกสมาคมผู้อาสาสมัครและช่วยการศึกษาเป็นผู้ริเริ่ม แนวคิดของวันพ่อในช่วงแรกจึงผูกกับการเทิดพระเกียรติรัชกาลที่ 9 พร้อมกับส่งเสริมให้สังคมเห็นความสำคัญของบทบาทพ่อในครอบครัว ดอกไม้ที่นำมาเป็นสัญลักษณ์จึงเลือกให้สัมพันธ์กับทั้งวันสำคัญและความหมายเชิงมงคล

จุดที่ทำให้พุทธรักษาเหมาะกับวันพ่ออีกชั้นหนึ่งอยู่ที่ชื่อ คนไทยจำนวนมากตีความคำว่า พุทธรักษา ในความหมายเชิงมงคลว่าได้รับการปกป้องรักษาและคุ้มครอง ความหมายแบบนี้เข้ากับภาพของพ่อในวัฒนธรรมครอบครัวไทย ซึ่งมักเชื่อมโยงกับการดูแล ปกป้อง และสร้างความมั่นคงให้สมาชิกในบ้าน

เพราะฉะนั้น ถ้าเห็นภาพดอกพุทธรักษาสีเหลืองอยู่คู่กับข้อความวันพ่อ ไม่ได้เป็นเพียงการเลือกดอกไม้สีเหลืองให้เข้ากับงาน แต่มีที่มาซ้อนกันสองชั้น คือ สีเหลืองสัมพันธ์กับวันจันทร์ซึ่งเป็นวันพระราชสมภพของรัชกาลที่ 9 ส่วนชื่อพุทธรักษามีความหมายมงคลในความเชื่อของคนไทย

อีกเรื่องที่มักทำให้สับสนคือ ดอกพุทธรักษาไม่ได้มีความหมายว่าเป็นดอกไม้สากลสำหรับพ่อทั่วโลก สัญลักษณ์นี้เป็นบริบทของวันพ่อแห่งชาติในประเทศไทย ประเทศอื่นอาจกำหนดวันพ่อคนละวันและใช้สัญลักษณ์ต่างกัน บางประเทศไม่ได้มีดอกไม้ประจำวันพ่ออย่างชัดเจนเลย

เมื่อเทียบกับวันแม่จะเห็นความต่างที่น่าสนใจ ดอกมะลิสีขาวสัมพันธ์กับความบริสุทธิ์ ความหอม และความรักของแม่ที่คนไทยนำมาใช้เป็นสัญลักษณ์ ส่วนวันพ่อเลือกพุทธรักษาสีเหลืองซึ่งเน้นความเป็นสิริมงคล การปกป้องคุ้มครอง และความสัมพันธ์กับสีประจำวันพระราชสมภพของรัชกาลที่ 9 จึงไม่ได้เป็นการจับคู่แบบง่าย ๆ ว่าแม่มีดอกหนึ่ง พ่อต้องมีอีกดอกหนึ่ง แต่แต่ละสัญลักษณ์มีเส้นทางทางวัฒนธรรมของตัวเอง

ดอกพุทธรักษายังเป็นไม้ประดับที่พบได้ง่ายในไทย ลักษณะเด่นคือช่อดอกขนาดค่อนข้างใหญ่ สีสด และมีหลายสี ทั้งแดง ส้ม ชมพู และเหลือง แต่เมื่อกล่าวถึงสัญลักษณ์วันพ่อของไทย สีที่เจาะจงคือสีเหลือง ไม่ใช่พุทธรักษาทุกสี ดังนั้นคำตอบที่ครบที่สุดจึงควรเป็น ดอกพุทธรักษาสีเหลือง

ในกิจกรรมวันพ่อของหลายหน่วยงานจึงพบการใช้ดอกพุทธรักษาเป็นเครื่องหมายประกอบงาน รวมถึงการมอบดอกไม้เพื่อแสดงความรักและความเคารพต่อพ่อ แนวคิดคล้ายกับการมอบดอกมะลิในวันแม่ แม้ในชีวิตจริงไม่ได้มีกฎว่าต้องมอบดอกไม้ชนิดนี้เสมอ ความสำคัญอยู่ที่ความหมายของการแสดงความกตัญญูมากกว่ารูปแบบของสิ่งที่มอบให้

สรุปจำง่าย ๆ ถ้าวันแม่ของไทยนึกถึงดอกมะลิ วันพ่อให้นึกถึงดอกพุทธรักษาสีเหลือง ส่วนเหตุผลที่เป็นสีเหลืองนั้นโยงกลับไปถึงวันที่ 5 ธันวาคมและสีประจำวันจันทร์ของรัชกาลที่ 9 นั่นเอง