เพลงรถไอติมวอลล์มาจาก Turkey in the Straw

เสียงดนตรีสั้น ๆ ที่ดังวนมาจากรถขายไอศกรีมจนกลายเป็นเสียงประจำซอย มีต้นทางที่น่าสนใจกว่าการเป็นเพียงเพลงโฆษณา ทำนองที่เกี่ยวข้องคือเพลงพื้นบ้านอเมริกันชื่อ “Turkey in the Straw” ซึ่งเป็นหนึ่งในทำนองที่ผูกพันกับวัฒนธรรมรถขายไอศกรีมมานานหลายสิบปี

Turkey in the Straw อ่านโดยประมาณว่า “เทอร์กี อิน เดอะ สตรอว์” แปลตรงตัวได้ประมาณว่า “ไก่งวงในกองฟาง” ตัวเพลงจัดอยู่ในกลุ่มเพลงพื้นบ้านอเมริกัน และทำนองที่รู้จักกันในชื่อนี้แพร่หลายในคริสต์ศตวรรษที่ 19 จุดที่น่าสนใจคือประวัติของทำนองซับซ้อนกว่าชื่อเพลง เพราะก่อนชื่อ Turkey in the Straw จะติดหู ทำนองใกล้เคียงกันเคยปรากฏกับเพลงที่เรียกว่า “Zip Coon” หรือ “Old Zip Coon” ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1830

ต่อมาในปี 1861 มีการตีพิมพ์เพลงชื่อ Turkey in the Straw พร้อมนำทำนองเก่าที่คุ้นหูมาเชื่อมอยู่ด้วย ชื่อ Turkey in the Straw จึงค่อย ๆ กลายเป็นชื่อที่ใช้เรียกทำนองนี้อย่างแพร่หลาย แม้นักประวัติศาสตร์ดนตรีจะยังถกเถียงกันเรื่องรากที่เก่ากว่านั้น บางแนวคิดเชื่อมโยงไปถึงเพลงและทำนองฟิดเดิลจากไอร์แลนด์ สกอตแลนด์ และอังกฤษ

เหตุผลที่เพลงนี้เข้ากับรถขายไอศกรีมได้ดีอยู่ที่โครงสร้างของทำนอง เสียงโน้ตเดินเร็ว กระชับ มีช่วงที่วนซ้ำชัดเจน และฟังออกได้แม้เล่นผ่านลำโพงขนาดเล็ก เมื่อเปลี่ยนเสียงเครื่องดนตรีให้คล้ายกล่องดนตรีหรือระฆัง เสียงยิ่งทะลุผ่านเสียงรถและเสียงรอบข้างได้ง่าย รถขายไอศกรีมในสหรัฐอเมริกาจึงนำทำนองนี้ไปใช้กันอย่างกว้างขวาง จนเกิดภาพจำว่าได้ยิน Turkey in the Straw เมื่อใด รถไอศกรีมน่าจะอยู่ไม่ไกล

ประเด็นที่ทำให้หลายคนไม่ทันนึกว่าเพลงจากรถไอติมเป็นเพลงเก่า คือเวอร์ชันที่เปิดจากรถมักเหลือเพียงส่วนเด่นของทำนอง ตัดเนื้อร้องออกทั้งหมด เปลี่ยนความเร็ว เปลี่ยนคีย์ และเล่นด้วยเสียงอิเล็กทรอนิกส์สูง ๆ พอฟังซ้ำทุกวัน สมองจึงจำมันในฐานะ “เสียงรถไอติม” มากกว่าจำในฐานะเพลงพื้นบ้านอเมริกัน

แต่ประวัติของ Turkey in the Straw ไม่ได้มีเพียงด้านความสนุก ช่วงหนึ่งของประวัติศาสตร์สหรัฐฯ ทำนองนี้เกี่ยวพันกับการแสดง minstrel ซึ่งมีการแต่งเนื้อร้องและการแสดงที่เหยียดเชื้อชาติคนผิวดำ ความเชื่อมโยงดังกล่าวทำให้ในปี 2020 Good Humor ตัดสินใจสนับสนุนการเลิกใช้ทำนองเดิม และร่วมงานกับ RZA ศิลปินและโปรดิวเซอร์ชาวอเมริกันเพื่อสร้างเพลงรถไอศกรีมทำนองใหม่ให้ใช้ได้ฟรี

จุดนี้ควรแยกให้ชัดว่า ตัวทำนองมีประวัติหลายชั้นและมีรากที่เก่ากว่าเนื้อร้องเหยียดเชื้อชาติบางเวอร์ชัน การพูดว่า Turkey in the Straw เป็นเพียง “เพลงเหยียดเชื้อชาติ” จึงตัดรายละเอียดทางประวัติศาสตร์ออกมากเกินไป ขณะเดียวกัน การละเลยว่าทำนองเคยถูกนำไปใช้ในบริบทดังกล่าวก็ไม่ครบถ้วนเช่นกัน

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดจึงไม่ใช่แค่การรู้ชื่อเพลง แต่คือวิธีที่ทำนองหนึ่งเปลี่ยนความหมายตามสถานที่และยุคสมัย จากเพลงพื้นบ้านและเพลงเต้นรำในศตวรรษที่ 19 กลายเป็นเสียงประกอบสื่อ กลายเป็นเพลงประจำรถขายไอศกรีม และเมื่อเดินทางข้ามประเทศ คนรุ่นหลังจำนวนมากกลับรู้จักทำนองนี้จากเสียงลำโพงรถไอติมมากกว่าจากชื่อ Turkey in the Straw เสียอีก

ครั้งต่อไปที่ได้ยินทำนองคุ้นหูของรถไอติมผ่านหน้าบ้าน จึงอาจลองค้น Turkey in the Straw แบบบรรเลงดู ความรู้สึกคุ้นเคยจะเกิดขึ้นแทบจะทันที เพราะเบื้องหลังเสียงที่หลายคนผูกไว้กับวัยเด็กนั้น มีประวัติเดินทางข้ามวัฒนธรรมยาวนานเกือบสองศตวรรษอยู่ด้วย