ดาวศุกร์หมุนย้อนทางอย่างช้ามากจนหนึ่งวันยาวกว่าหนึ่งปีของตัวเอง

ดาวศุกร์ไม่ได้แค่ร้อนจัด แต่วิธีหมุนของมันก็ผิดจังหวะจากดาวเคราะห์ส่วนใหญ่แบบเห็นได้ชัด

ลองมองระบบสุริยะจากด้านเหนือของระนาบวงโคจร โลกและดาวเคราะห์ส่วนใหญ่จะหมุนรอบตัวเองในทิศทางทวนเข็มนาฬิกา แต่ดาวศุกร์กลับหมุนอีกทาง นักดาราศาสตร์เรียกการหมุนลักษณะนี้ว่า การหมุนแบบย้อนทิศ หรือ retrograde rotation

จุดที่ควรแก้จากความเข้าใจที่เล่าต่อกันบ่อยๆ คือ ดาวศุกร์ไม่ใช่ดาวเคราะห์เพียงดวงเดียวที่หมุนสวนทางกับดาวเคราะห์ส่วนใหญ่ ดาวยูเรนัสก็อยู่ในกลุ่มนี้เช่นกัน เพียงแต่ยูเรนัสมีแกนเอียงประมาณ 97.8 องศา จนดูเหมือนดาวทั้งดวงนอนตะแคงกลิ้งไปรอบดวงอาทิตย์ ส่วนดาวศุกร์มีลักษณะคล้ายการหมุนกลับด้านเกือบเต็มที่ จึงเห็นภาพของการหมุนย้อนทางได้ชัดกว่า

ความประหลาดจริงๆ อยู่ที่ความช้า

ดาวศุกร์ใช้เวลาประมาณ 243 วันโลก ในการหมุนรอบตัวเองหนึ่งรอบ ขณะที่ใช้เวลาประมาณ 225 วันโลก ในการโคจรรอบดวงอาทิตย์หนึ่งรอบ เท่ากับว่าระยะเวลาการหมุนหนึ่งรอบของดาวศุกร์ยาวนานกว่าหนึ่งปีของดาวศุกร์เองเสียอีก

ถ้านำแนวคิดเรื่องวันและปีบนโลกไปวางตรงๆ จะเกิดภาพชวนงงทันที เพราะบนโลกหนึ่งวันสั้นกว่าหนึ่งปีมหาศาล แต่ดาวศุกร์กลับทำลายความคุ้นเคยแบบนั้นแทบทั้งหมด

ที่แปลกขึ้นไปอีกคือ ดวงอาทิตย์จะดูเหมือนขึ้นทางทิศตะวันตกและตกทางทิศตะวันออก

สาเหตุมาจากทิศการหมุนของดาวศุกร์ที่สวนกับโลก หากสามารถยืนดูท้องฟ้าบนดาวศุกร์ได้โดยไม่ต้องเจอกับอุณหภูมิและความดันมหาศาล ภาพการขึ้นและตกของดวงอาทิตย์จะกลับด้านจากสิ่งที่คุ้นเคยบนโลก

แล้วทำไมดาวศุกร์ถึงหมุนแบบนี้

คำตอบที่นักวิทยาศาสตร์มีอยู่ตอนนี้ยังไม่ใช่ประโยคสั้นๆ แบบฟันธง หลายแบบจำลองเสนอว่า การหมุนของดาวศุกร์อาจเปลี่ยนแปลงมาตลอดประวัติศาสตร์จากแรงโน้มถ่วงของดวงอาทิตย์ กระแสน้ำเชิงแรงโน้มถ่วง และอิทธิพลของบรรยากาศหนาแน่นมหาศาล

ดาวศุกร์มีชั้นบรรยากาศหนากว่าโลกมาก และบรรยากาศนี้รับพลังงานจากดวงอาทิตย์อย่างไม่สม่ำเสมอ เกิดแรงที่สามารถแลกเปลี่ยนโมเมนตัมกับตัวดาวได้ในระยะเวลายาวนาน เมื่อรวมกับแรงไทดัลจากดวงอาทิตย์ การหมุนจึงอาจค่อยๆ ช้าลงและเข้าสู่สภาพย้อนทิศอย่างที่สังเกตได้ในปัจจุบัน

อีกแนวคิดหนึ่งเคยเสนอว่า การชนครั้งใหญ่ในช่วงแรกของการก่อกำเนิดระบบสุริยะอาจมีส่วนเปลี่ยนการหมุน แต่หลักฐานยังไม่มากพอให้ชี้ว่าการชนเพียงเหตุการณ์เดียวคือคำตอบทั้งหมด เรื่องการหมุนของดาวศุกร์จึงยังเป็นโจทย์ที่นักวิทยาศาสตร์ใช้ศึกษาวิวัฒนาการของดาวเคราะห์อยู่ต่อเนื่อง

ดาวศุกร์สอนให้เห็นว่าคำว่าใกล้โลกไม่ได้แปลว่าต้องเหมือนโลก

ดาวศุกร์มีขนาดและมวลใกล้เคียงโลกจนมักโดนเรียกว่าเป็นดาวฝาแฝด แต่เมื่อมองรายละเอียดกลับต่างกันสุดขั้ว ทั้งบรรยากาศที่มีคาร์บอนไดออกไซด์เป็นหลัก ความดันพื้นผิวสูงมาก อุณหภูมิร้อนพอจะหลอมตะกั่วได้ และจังหวะการหมุนที่ช้าอย่างผิดธรรมดา

• โลก หมุนหนึ่งรอบประมาณ 24 ชั่วโมง

• ดาวศุกร์ หมุนหนึ่งรอบประมาณ 243 วันโลก

• ปีของดาวศุกร์ ยาวประมาณ 225 วันโลก

• ทิศหมุน สวนกับดาวเคราะห์ส่วนใหญ่

ตัวเลขไม่กี่ชุดนี้ทำให้เห็นภาพชัดว่า ดาวเคราะห์ที่อยู่ติดกันและมีขนาดใกล้เคียงกันสามารถพัฒนาไปคนละเส้นทางได้มากเพียงใด

ความน่าสนใจของดาวศุกร์จึงไม่ได้อยู่ที่คำว่า หมุนตามเข็มนาฬิกา เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ตรงที่ทั้งทิศและความเร็วในการหมุนของมันบันทึกประวัติศาสตร์หลายพันล้านปีของแรงโน้มถ่วง บรรยากาศ และวิวัฒนาการของดาวเคราะห์เอาไว้ในก้อนเดียว

พอมองแบบนี้ ดาวศุกร์ไม่ได้เป็นแค่ดาวสว่างบนฟ้ายามหัวค่ำหรือรุ่งเช้า แต่เป็นตัวอย่างชัดเจนว่า กฎตั้งต้นคล้ายกันไม่ได้รับประกันว่าปลายทางของดาวเคราะห์จะเหมือนกันเลย