โมฆราชมาณพปุจฉา ที่ ๑๕

๑. มองโลกอย่างไรให้พ้นมัจจุราช

โมฆราชมาณพ :

"ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ได้ทูลถามพระองค์ถึง ๒ ครั้งแล้ว แต่พระองค์ยังมิได้ทรงพยากรณ์ บัดนี้ข้าพระองค์ทราบมาว่า เมื่อถึงครั้งที่ ๓ พระองค์จะทรงตอบ... โลกนี้ก็ดี โลกอื่นก็ดี พรหมโลกกับทั้งเทวโลกก็ดี ข้าพระองค์ไม่ทราบทิฏฐิ (ความเห็น) ของพระองค์เลย จึงมาเพื่อทูลถามว่า บุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกอย่างไร มัจจุราชจึงจะไม่เห็น (ไม่สามารถตามจับตัวได้) พระเจ้าข้า?"

พระพุทธเจ้า :

"ดูก่อนโมฆราช ท่านจงเป็นผู้มีสติทุกเมื่อ พิจารณาเห็นโลกโดยความเป็นของว่างเปล่า (สุญญโต) เถิด จงถอนความตามเห็นว่าเป็นตัวตน (อัตตานุทิฏฐิ) เสีย ด้วยวิธีนี้ ท่านจะข้ามพ้นมัจจุราชได้ บุคคลผู้พิจารณาเห็นโลกอยู่อย่างนี้แล มัจจุราชจึงจะไม่เห็น"

อรรถาธิบาย:

โมฆราชมาณพพยายามถามคำถามนี้มาหลายครั้ง แต่พระพุทธองค์ทรงรอดูวาระที่จิตของเขาพร้อมรับธรรมอันลึกซึ้งนี้ก่อน คำตอบที่พระองค์ประทานให้คือสุดยอดแห่งวิปัสสนา นั่นคือการพิจารณาสรรพสิ่งในโลก (รวมถึงตัวเราเอง) ว่าเป็น "ความว่างเปล่า" (สุญญตา) ไม่มีแก่นสารตัวตนที่แท้จริง เมื่อถอนความยึดมั่นว่า "นี่คือฉัน" หรือ "นี่คือของฉัน" ออกไปได้ พญามัจจุราช (ความตายและการเวียนว่ายตายเกิด) ก็ไม่อาจหาตัวเราพบอีกต่อไป