ชตุกรรณีมาณพปุจฉา ที่ ๑๑

๑. หนทางสู่สันติธรรม

ชตุกรรณีมาณพ :

"ข้าแต่พระวีรเจ้า ข้าพระองค์ได้ฟังมาว่า พระองค์เป็นผู้ไม่มีกาม ทรงล่วงพ้นโอฆะได้แล้ว จึงมาเพื่อทูลถาม ขอพระองค์ผู้มีพระจักษุโดยรอบ ทรงแสดงสันติธรรม (ธรรมอันสงบ) ขอจงตรัสบอกธรรมอันเป็นเครื่องละชาติและชรา แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด"

พระพุทธเจ้า :

"ดูก่อนชตุกรรณี ท่านจงนำความกำหนัดในกามทั้งหลายออกเสีย จงเห็นความออกบวช (การเนกขัมมะ) โดยความเป็นความเกษม (ความปลอดภัย) กิเลสเครื่องกังวลที่ท่านยึดถือไว้ ไม่ว่าจะในกาลก่อน (อดีต) หรือในกาลภายหลัง (อนาคต) จงอย่ามีแก่ท่าน"

อรรถาธิบาย:

ชตุกรรณีมาณพปรารถนาธรรมที่จะทำให้พ้นจากความเกิดและความแก่ พระพุทธองค์จึงทรงชี้ให้เห็นว่า สันติธรรมที่แท้จริงเริ่มต้นจากการสละละทิ้งความกำหนัดยินดีในกามคุณทั้งปวง (เนกขัมมะ) และต้องละกิเลสความยึดมั่นถือมั่น ไม่โหยหาอาลัยในอดีต และไม่กังวลคาดหวังในอนาคต

๒. การพ้นจากอำนาจแห่งมัจจุราช

พระพุทธเจ้า (ตรัสเพิ่มเติม) :

"ถ้าท่านจะไม่ยึดถือสิ่งใดๆ ในท่ามกลาง (ปัจจุบัน) ท่านก็จะเที่ยวไปอย่างสงบ ระงับความกำหนัดในนามรูปได้เด็ดขาดแล้ว อาสวะทั้งหลายอันจะเป็นเหตุให้อยู่ในอำนาจของมัจจุราช ย่อมไม่มีแก่ท่าน"

อรรถาธิบาย:

นอกจากการละอดีตและอนาคตแล้ว แก่นสำคัญที่สุดคือการไม่ยึดมั่นปรุงแต่งในสภาวะปัจจุบันที่กำลังปรากฏ เมื่อผู้ปฏิบัติสามารถละความกำหนัดยินดีใน "นามรูป" (กายและใจ) ได้หมดจด อาสวะกิเลสที่จะดึงดูดให้ตกอยู่ในอำนาจของความตาย (มัจจุราช) และการเวียนว่ายตายเกิด ย่อมถูกทำลายลงอย่างสิ้นเชิง