โตเทยยมาณพปุจฉา ที่ ๙

เผยแพร่: 13 สิงหาคม 2569 เวลา 14:47 น.โพสท์โดย กัลยาณปุถุชน

จาก โสฬสปัญหา ปารายนวรรค สุตตนิบาต ขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก

๑. ความหลุดพ้นที่แท้จริง

โตเทยยมาณพ :

"กามทั้งหลาย ย่อมไม่มีแก่ผู้ใด ตัณหาของผู้ใดไม่มี และผู้ใดข้ามความสงสัยได้แล้ว ความพ้นกิเลสของผู้นั้น เป็นเช่นไร พระเจ้าข้า?"

พระพุทธเจ้า :

"ดูก่อนโตเทยยะ กามทั้งหลาย ย่อมไม่มีแก่ผู้ใด ตัณหาของผู้ใดไม่มี และผู้ใดข้ามความสงสัยได้แล้ว ความพ้นกิเลสของผู้นั้น ไม่ใช่อื่น (คือเป็นความหลุดพ้นที่สมบูรณ์ ไม่มีสภาวะอื่นยิ่งกว่า)"

อรรถาธิบาย:โตเทยยมาณพทูลถามถึงสภาวะจิตของผู้ที่ปราศจากกามคุณ ไม่มีความทะยานอยาก (ตัณหา) และหมดสิ้นซึ่งความลังเลสงสัย (วิจิกิจฉา) ว่าความหลุดพ้นของบุคคลเช่นนั้นมีลักษณะอย่างไร พระพุทธองค์ทรงตอบสั้นๆ แต่ลึกซึ้งว่า ความหลุดพ้นนั้น "ไม่ใช่อื่น" หมายความว่า สภาวะนั้นคือที่สุดแล้ว สมบูรณ์ในตัวเอง เป็นพระนิพพานที่เที่ยงแท้ ไม่มีความหลุดพ้นอื่นใดที่ยิ่งไปกว่านี้ หรือต้องแสวงหาอะไรเพิ่มเติมอีกต่อไป

๒. ลักษณะของมุนีผู้ไร้กังวล

โตเทยยมาณพ :

"ผู้นั้นมีความหวัง หรือว่าเป็นผู้ไม่มีความหวัง? ผู้นั้นมีปัญญา หรือว่าเป็นเพียงผู้ดับทิฏฐิด้วยปัญญา? ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์จะรู้จักมุนีนั้นได้อย่างไร ขอพระองค์จงตรัสบอกแก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด"

พระพุทธเจ้า :

"ผู้นั้นเป็นผู้ไม่มีความหวัง จะว่าเป็นผู้มีความหวังก็ไม่ใช่ ผู้นั้นเป็นผู้มีปัญญา ไม่ใช่เพียงดับทิฏฐิด้วยปัญญา ดูก่อนโตเทยยะ ท่านจงรู้จักมุนี ผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่ติดข้องอยู่ในกามและภพ อย่างนี้เถิด"

อรรถาธิบาย:ผู้ที่หลุดพ้นแล้วย่อม "ไม่มีความหวัง" เพราะความหวัง (อาสา) เกิดจากจิตที่ยังรู้สึกพร่องหรือต้องการผลลัพธ์ในอนาคต แต่พระอรหันต์นั้นเต็มเปี่ยมสมบูรณ์แล้วจึงไม่ต้องหวังสิ่งใดอีก และท่านเป็น "ผู้มีปัญญาแท้จริง" รู้แจ้งสัจธรรมอย่างหมดจด ไม่ใช่เพียงแค่ใช้ตรรกะปัญญามาข่มทิฏฐิ (ความเห็นผิด) ไว้ชั่วคราว พระพุทธองค์จึงสรุปหลักการสำคัญว่า มุนีคือผู้ที่ไม่ติดข้องในกาม (กามภพ) และไม่ยึดติดในภพ (รูปภพ อรูปภพ) ใดๆ ทั้งสิ้น

“ผู้ไม่มีกิเลสเครื่องกังวล ไม่ติดข้องอยู่ในกามและภพ ผู้นั้นแล คือมุนีผู้มีความหลุดพ้นอันสูงสุด”

ขอบคุณเนื้อหา และสามารถติดตามเพิ่มเติมได้ที่:
https://jarukittihome.github.io/young-man-nine/

⚠ แจ้งเนื้อหาไม่เหมาะสม