เหมกมาณพปุจฉา ที่ ๘

๑. ความเบื่อหน่ายในคำสอนแต่หนหลัง

เหมกมาณพ :

"ข้าแต่พระโคดม คำสอนของอาจารย์ทั้งหลายในกาลก่อนที่ข้าพระองค์เคยสดับมาว่า 'ได้เป็นอย่างนี้แล้ว และจักเป็นอย่างนี้' ล้วนแต่เป็นคำกล่าวตามๆ กันมา เป็นสิ่งที่รังแต่จะเพิ่มพูนความตริตรึกให้ฟุ้งซ่าน ข้าพระองค์มิได้ยินดีในคำสอนเหล่านั้นเลย ขอพระองค์จงตรัสบอกธรรมอันเป็นเครื่องถอนตัณหา ซึ่งบุคคลรู้แล้ว มีสติ เที่ยวไป พึงล่วงพ้นตัณหาความผูกพันในโลกได้ด้วยเถิด"

พระพุทธเจ้า :

"ดูก่อนเหมกะ นิพพานอันเป็นที่ดับแห่งตัณหา เป็นความกำจัดความกำหนัดยินดีในอารมณ์อันเป็นที่รักที่พอใจทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่ได้เห็น ได้ยิน ได้กลิ่น ได้ลิ้มรส ได้สัมผัส หรือได้รู้แจ้งทางใจ"

อรรถาธิบาย:

เหมกมาณพเบื่อหน่ายต่อความรู้เชิงทฤษฎีหรือการคาดเดาอนาคต/อดีตตามคำสอนของอาจารย์ก่อนๆ เพราะมันสร้างแต่ความปรุงแต่งทางความคิด ไม่ทำให้สงบ พระพุทธองค์จึงตรัสตอบชี้ตรงเข้าสู่สภาวะปรมัตถ์ ว่านิพพานคือการไม่หลงเพลิดเพลิน (นันทิ) ในอายตนะหรือผัสสะใดๆ ที่มากระทบเลย

๒. ผู้มีสติ ผู้ดับแล้ว

พระพุทธเจ้า (ตรัสเพิ่มเติม) :

"ชนเหล่าใดรู้แจ้งธรรมนี้แล้ว เป็นผู้มีสติ มีความดับสนิทแล้วในปัจจุบัน ชนเหล่านั้นย่อมเป็นผู้สงบระงับ ล่วงพ้นตัณหาความผูกพันในโลกได้แล้ว"

อรรถาธิบาย:

การดับตัณหาไม่จำเป็นต้องรอให้ตายพ้นไปจากโลกนี้ (นิพพานในอนาคต) แต่ผู้ที่มีสติสมบูรณ์ รู้เท่าทันและสลัดความกำหนัดยินดีในสิ่งที่เข้ามากระทบได้ ย่อมสัมผัสถึงความสงบเย็น (ดับสนิท) ได้ในขณะปัจจุบัน และหลุดพ้นจากวัฏฏะเครื่องผูกมัดในโลกนี้โดยสิ้นเชิง