มหาสมุทรแปซิฟิกใหญ่และลึกที่สุดในโลก

มหาสมุทรที่มีพื้นที่กว้างใหญ่ที่สุดบนโลกคือ “มหาสมุทรแปซิฟิก” และมหาสมุทรแห่งนี้ยังเป็นที่ตั้งของจุดที่ลึกที่สุดเท่าที่มนุษย์สำรวจพบในมหาสมุทรโลกด้วย

แปซิฟิกกินพื้นที่ประมาณ 165 ล้านตารางกิโลเมตร ครอบคลุมพื้นที่มหาศาลระหว่างทวีปเอเชียและออสเตรเลียทางด้านตะวันตก กับทวีปอเมริกาเหนือและอเมริกาใต้ทางด้านตะวันออก หากมองจากลูกโลกจะเห็นว่าแปซิฟิกกว้างจนกินพื้นที่เกือบหนึ่งในสามของพื้นผิวโลก และมีพื้นที่มากกว่าพื้นดินทั้งหมดบนโลกรวมกันเสียอีก

ความกว้างของแปซิฟิกทำให้ภาพจากแผนที่โลกบางแบบดูหลอกตา เพราะแผนที่มักตัดมหาสมุทรแปซิฟิกออกเป็นสองด้านแล้ววางทวีปต่าง ๆ ไว้ตรงกลาง แต่ถ้ามองลูกโลกจากด้านมหาสมุทรแปซิฟิกโดยตรง จะเห็นผืนน้ำขนาดมหึมาที่ทอดต่อเนื่องแทบเต็มมุมมอง

สิ่งที่ทำให้แปซิฟิกโดดเด่นไม่ได้มีเพียงขนาด บริเวณด้านตะวันตกของมหาสมุทรใกล้หมู่เกาะมาเรียนา มีร่องลึกมาเรียนา ซึ่งเกิดบริเวณที่แผ่นเปลือกโลกมหาสมุทรเคลื่อนตัวมุดลงใต้แผ่นเปลือกโลกอีกแผ่น กระบวนการทางธรณีวิทยาที่ยาวนานสร้างแนวร่องลึกลงไปใต้ระดับน้ำทะเลหลายกิโลเมตร

ส่วนที่ลึกที่สุดของร่องลึกมาเรียนาเรียกว่า “ชาเลนเจอร์ดีป” หรือ Challenger Deep นักสำรวจวัดความลึกได้ประมาณ 10.9 กิโลเมตรจากระดับผิวน้ำ ค่าที่รายงานอาจแตกต่างกันเล็กน้อยตามวิธีสำรวจและตำแหน่งที่วัด จึงมักกล่าวแบบเข้าใจง่ายว่าลึกเกือบ 11 กิโลเมตร

ลองเทียบกับยอดเขาเอเวอเรสต์ซึ่งสูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 8.85 กิโลเมตร หากนำเอเวอเรสต์ไปวางลงในชาเลนเจอร์ดีป ยอดเขายังไม่โผล่พ้นผิวน้ำ และจะเหลือน้ำอยู่เหนือยอดเขาอีกประมาณ 2 กิโลเมตร ภาพเปรียบเทียบนี้ช่วยให้เห็นขนาดของร่องลึกได้ชัดกว่าการอ่านตัวเลขเพียงอย่างเดียว

ที่ระดับความลึกประมาณ 11 กิโลเมตร สภาพแวดล้อมต่างจากผิวน้ำอย่างมาก แสงอาทิตย์ส่องลงไปไม่ถึง อุณหภูมิต่ำ และแรงดันน้ำสูงกว่าบริเวณผิวน้ำมากกว่า 1,000 เท่าของความดันบรรยากาศโดยประมาณ การส่งมนุษย์หรืออุปกรณ์สำรวจลงไปจึงต้องใช้งานวิศวกรรมที่ออกแบบให้รับแรงดันมหาศาลได้

แปซิฟิกยังมีความสำคัญต่อภูมิศาสตร์ของโลกในอีกหลายด้าน พื้นที่รอบขอบมหาสมุทรเป็นแนวที่แผ่นเปลือกโลกหลายแผ่นเคลื่อนที่สัมพันธ์กัน จึงมีภูเขาไฟและแผ่นดินไหวเกิดขึ้นจำนวนมาก บริเวณนี้มักเรียกว่า “วงแหวนแห่งไฟแปซิฟิก” ครอบคลุมพื้นที่ตั้งแต่ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย นิวซีแลนด์ ไปจนถึงชายฝั่งด้านตะวันตกของทวีปอเมริกา

ชื่อ “แปซิฟิก” มีความหมายเกี่ยวกับความสงบ ชื่อนี้สัมพันธ์กับการเดินเรือของเฟอร์ดินานด์ มาเจลลันในคริสต์ศตวรรษที่ 16 เมื่อคณะเดินเรือพบสภาพทะเลที่ค่อนข้างสงบในช่วงหนึ่ง จึงเกิดชื่อที่มีความหมายในทำนองทะเลอันสงบ แม้ในความเป็นจริงมหาสมุทรแห่งนี้สามารถเกิดพายุ คลื่นขนาดใหญ่ แผ่นดินไหวใต้ทะเล และสึนามิได้เช่นเดียวกัน

หากแบ่งมหาสมุทรโลกตามระบบที่นิยมใช้ในปัจจุบัน จะประกอบด้วยมหาสมุทรแปซิฟิก แอตแลนติก อินเดีย ใต้ และอาร์กติก ในกลุ่มนี้แปซิฟิกครองอันดับหนึ่งด้านพื้นที่อย่างชัดเจน ส่วนจุดลึกที่สุดที่ทราบในมหาสมุทรโลกก็อยู่ในแปซิฟิกเช่นกัน

ดังนั้น หากคำถามถามพร้อมกันว่า “มหาสมุทรใดกว้างใหญ่ที่สุด และมีจุดที่ลึกที่สุด” คำตอบคือมหาสมุทรแปซิฟิก ส่วนชื่อจุดลึกที่สุดที่ควรจำคู่กันคือชาเลนเจอร์ดีปในร่องลึกมาเรียนา ด้วยความลึกประมาณ 10.9 กิโลเมตรใต้ระดับน้ำทะเล