ประเทศไทยเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี พ.ศ. 2475

คำตอบคือ พ.ศ. 2475 ซึ่งเป็นปีสำคัญของประวัติศาสตร์การเมืองไทย เพราะเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 จากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เข้าสู่ระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ โดยมีคณะราษฎรเป็นผู้ดำเนินการเปลี่ยนแปลงครั้งนั้น

จุดที่มักทำให้สับสนคือคำว่า “รัฐธรรมนูญฉบับแรก” เพราะในปีเดียวกันประเทศไทยมีเอกสารรัฐธรรมนูญสำคัญออกมาสองฉบับ และเกิดขึ้นห่างกันเพียงไม่กี่เดือน

ฉบับแรกประกาศใช้เมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2475 มีชื่อว่า “พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช 2475” เอกสารฉบับนี้ถือเป็นรัฐธรรมนูญฉบับแรกของประเทศไทย แม้ชื่ออย่างเป็นทางการจะมีคำว่า “ชั่วคราว” และไม่ได้ใช้คำว่า “รัฐธรรมนูญ” อยู่ในชื่อก็ตาม

ต่อมาเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 จึงมีการประกาศใช้ “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475” ซึ่งเป็นรัฐธรรมนูญฉบับถาวรฉบับแรก วันที่ 10 ธันวาคมจึงกลายเป็นวันที่เกี่ยวข้องกับวันรัฐธรรมนูญของไทย และเป็นเหตุผลว่าทำไมบางครั้งจึงพบการกล่าวถึงวันที่ 10 ธันวาคมควบคู่กับเรื่องรัฐธรรมนูญฉบับแรก

ถ้าข้อสอบถามว่า “ประเทศไทยเปลี่ยนแปลงการปกครองในปีใด” คำตอบคือ พ.ศ. 2475 เช่นเดียวกัน หากถามว่า “รัฐธรรมนูญฉบับแรกของไทยเกิดขึ้นในปีใด” คำตอบก็ยังเป็น พ.ศ. 2475 เพราะทั้งเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการปกครองและการประกาศใช้ธรรมนูญการปกครองฉบับแรกเกิดขึ้นในปีเดียวกัน

ลำดับเวลาที่จำง่ายคือ 24 มิถุนายน เปลี่ยนแปลงการปกครอง จากนั้น 27 มิถุนายน มีธรรมนูญการปกครองแผ่นดินฉบับชั่วคราว และวันที่ 10 ธันวาคม มีรัฐธรรมนูญฉบับถาวร หากจำสามวันนี้แยกกันได้ จะไม่สับสนระหว่างวันเปลี่ยนแปลงการปกครองกับวันรัฐธรรมนูญ

ก่อน พ.ศ. 2475 พระมหากษัตริย์ทรงมีพระราชอำนาจในการบริหารราชการแผ่นดินภายใต้ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง โครงสร้างอำนาจรัฐจึงเปลี่ยนไปสู่ระบบที่มีรัฐธรรมนูญเป็นหลักในการกำหนดรูปแบบและขอบเขตการใช้อำนาจ มีสถาบันทางการเมือง เช่น สภาผู้แทนราษฎรและคณะรัฐมนตรี เข้ามามีบทบาทตามโครงสร้างการปกครองแบบใหม่

คำว่า “ประชาธิปไตย” ที่ใช้กล่าวถึงเหตุการณ์ พ.ศ. 2475 จึงควรเข้าใจในบริบทของการเริ่มต้นระบอบรัฐธรรมนูญของไทย ไม่ได้หมายความว่าระบบการเมืองทุกส่วนในวันแรกจะมีรูปแบบเหมือนประชาธิปไตยในปัจจุบันทันที การพัฒนาสถาบันการเมือง การเลือกตั้ง บทบาทของประชาชน และรายละเอียดของรัฐธรรมนูญยังเปลี่ยนแปลงต่อมาอีกหลายยุค

อีกจุดหนึ่งที่ควรรู้คือในเวลานั้นประเทศยังใช้ชื่ออย่างเป็นทางการว่า “สยาม” จึงพบคำว่า “แผ่นดินสยาม” และ “ราชอาณาจักรสยาม” อยู่ในชื่อเอกสารทางกฎหมาย พ.ศ. 2475 หากเห็นคำเหล่านี้ในหนังสือเรียนหรือเอกสารประวัติศาสตร์ ไม่ได้หมายถึงคนละประเทศ แต่หมายถึงประเทศไทยในช่วงที่ยังใช้ชื่อสยามอย่างเป็นทางการ

สำหรับคำถามความรู้ทั่วไปที่ต้องการเพียงปี คำตอบสั้นที่สุดคือ “พ.ศ. 2475” แต่ถ้าต้องตอบพร้อมรายละเอียด ควรแยกให้ชัดว่า 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 คือวันเปลี่ยนแปลงการปกครอง 27 มิถุนายน พ.ศ. 2475 คือวันที่ประกาศใช้ธรรมนูญการปกครองฉบับชั่วคราวซึ่งถือเป็นรัฐธรรมนูญฉบับแรก และ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 คือวันที่ประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับถาวรฉบับแรก

ดังนั้นเมื่อพบโจทย์ว่า “ประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบอบประชาธิปไตย และมีรัฐธรรมนูญฉบับแรกเกิดขึ้นในปี พ.ศ. ใด” คำตอบที่ตรงที่สุดคือ พ.ศ. 2475