ต้นไม้มงคลที่คนไทยนิยมปลูก มีที่มาอย่างไร

เราอาจเห็นต้นไม้ที่ชาวไทย ไม่ได้เลือกปลูกเพราะใบสวยหรือดูแลง่ายเพียงอย่างเดียว
แต่มีชื่อที่ฟังแล้วเป็นมงคล เช่น กวักมรกต เศรษฐีเรือนใน วาสนา รวยไม่เลิก หรือมะยม

ต้นไม้เหล่านี้จึงไม่ได้เป็นเพียงของตกแต่งบ้าน แต่ยังมีเรื่องราวของความเชื่อ ภาษา และวัฒนธรรมซ่อนอยู่ด้วย

นั่นคือ ความเชื่อเรื่องต้นไม้มงคลของคนไทยเริ่มต้นมาจากไหน?

ความจริงแล้วไม่ได้มีต้นกำเนิดจากแหล่งเดียวทั้งหมด บางส่วนเกี่ยวข้องกับความเชื่อพื้นบ้าน
บางชนิดเชื่อมโยงกับชื่อที่มีความหมายดี ขณะที่บางชนิดได้รับอิทธิพลจากคติทางศาสนาและวัฒนธรรมที่สืบต่อกันมา

มะยม ต้นไม้ที่ชื่อก็เป็นมงคล

มะยมเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัดมาก เพราะชื่อ “มะยม” พ้องเสียงกับคำว่า นิยม

จึงเกิดความเชื่อว่าการปลูกมะยมไว้ในบ้านหรือบริเวณบ้าน จะช่วยให้เจ้าของบ้านเป็นที่นิยมชมชอบ มีผู้คนรักใคร่และให้การยอมรับ

ความเชื่อนี้ไม่ได้หมายความว่าต้นมะยมมีพลังพิเศษที่ทำให้ใคร ๆ ชื่นชอบ แต่สะท้อนวิธีคิดของคนไทยที่มักนำ ความหมายของชื่อและคำพ้องเสียง มาเชื่อมโยงกับความเป็นสิริมงคล

คล้ายกับการตั้งชื่อคนหรือชื่อร้านให้มีความหมายดีนั่นเอง

วาสนา ชื่อที่มาพร้อมความหมาย

ต้นวาสนาเป็นไม้ประดับที่พบได้ทั่วไปในประเทศไทย และชื่อของมันก็ชวนให้เกิดความเชื่อมโยงกับคำว่า วาสนา ซึ่งหมายถึงสิ่งที่ติดตัวมาในทางบุญหรือความดี ตามความหมายที่ใช้ในภาษาไทยและบริบททางพุทธศาสนา

จึงเกิดความเชื่อในทางมงคลว่าการปลูกต้นวาสนาอาจนำความเจริญหรือสิ่งดี ๆ มาสู่ผู้อยู่อาศัย

น่าสนใจตรงที่ความเชื่อไม่ได้เกิดจากลักษณะทางชีววิทยาของต้นไม้โดยตรง แต่เกิดจาก ชื่อที่มีความหมายเป็นมงคล แล้วค่อย ๆ กลายเป็นความหมายทางวัฒนธรรม

กวักมรกต จากรูปลักษณ์สู่ความมั่งคั่ง

กวักมรกตเป็นไม้ประดับที่ได้รับความนิยมอย่างมากในปัจจุบัน ชื่อ “กวัก” ทำให้คนเชื่อมโยงกับการกวักเรียกสิ่งดี ๆ เข้ามา ส่วนคำว่า “มรกต” สื่อถึงสีเขียวและความมีค่า

จึงมีความเชื่อว่าต้นไม้ชนิดนี้เกี่ยวข้องกับ การเรียกทรัพย์ ความมั่งคั่ง และความเจริญ

ในทางวิทยาศาสตร์ กวักมรกตเป็นพืชที่มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Zamioculcas zamiifolia และมีเหง้าใต้ดินที่ช่วยเก็บน้ำ ทำให้ค่อนข้างทนต่อช่วงที่ขาดน้ำ

ดังนั้นเหตุผลที่คนชอบปลูกอาจมีทั้งเรื่องความเชื่อและคุณสมบัติที่ดูแลง่ายมาประกอบกัน

เศรษฐีเรือนใน ความร่ำรวยที่ถูกใส่ไว้ในชื่อ

ต้นเศรษฐีเรือนในเป็นไม้ประดับที่คนไทยนิยมปลูก และชื่อก็ชัดเจนจนแทบไม่ต้องตีความ

คำว่า “เศรษฐี” เชื่อมโยงกับความร่ำรวย ส่วน “เรือนใน” กลายเป็นภาพของความมั่งคั่งที่อยู่ภายในบ้าน

ความเชื่อเกี่ยวกับต้นไม้ชนิดนี้จึงมักไปในทางโชคลาภ เงินทอง และความเป็นสิริมงคลในครอบครัว

แต่ควรแยกให้ออกว่า สิ่งเหล่านี้เป็น ความเชื่อทางวัฒนธรรม ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ว่าต้นไม้สามารถทำให้เจ้าของร่ำรวยได้

แล้วทำไมคนไทยจึงชอบต้นไม้มงคล?

ส่วนหนึ่งอาจมาจากลักษณะของวัฒนธรรมไทยที่ให้ความสำคัญกับ ความหมายของชื่อ คำพ้องเสียง และสัญลักษณ์

ลองสังเกตชื่อของต้นไม้มงคลหลายชนิด จะพบคำอย่าง “ทรัพย์” “เงิน” “ทอง” “โชค” “วาสนา” หรือ “มงคล” อยู่ในชื่อหรือความหมายที่ผู้คนนำมาเชื่อมโยง

เมื่อปลูกต้นไม้ที่มีชื่อดี ก็เหมือนนำความหมายดี ๆ เข้ามาอยู่ใกล้ตัว

ยิ่งเมื่อความเชื่อถูกเล่าต่อกันในครอบครัว ชุมชน และสังคม ความหมายเหล่านั้นก็ยิ่งฝังแน่นจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการปลูกต้นไม้

และความเชื่อไม่ได้จำกัดอยู่แค่เรื่องเงินทองเท่านั้น บางต้นเกี่ยวข้องกับ ความรัก ความเมตตา ความก้าวหน้า ความสงบ หรือความเป็นสิริมงคลของบ้าน

ความเชื่อกับวิทยาศาสตร์อยู่คนละเรื่อง

สิ่งสำคัญคือการแยกสองเรื่องนี้ออกจากกัน

ต้นไม้มงคลมีคุณค่าในฐานะ ความเชื่อและวัฒนธรรม ส่วนคุณสมบัติของต้นไม้ เช่น การสังเคราะห์แสง การเจริญเติบโต ความต้องการแสง น้ำ และสภาพแวดล้อม เป็นเรื่องที่อธิบายด้วยวิทยาศาสตร์

ยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ยืนยันว่าการปลูกต้นไม้ชนิดใดชนิดหนึ่งสามารถเรียกเงิน เรียกโชค หรือทำให้คนอื่นรักใคร่ได้โดยตรง

แต่การมีต้นไม้ในบ้านก็สามารถสร้างประโยชน์ในอีกด้าน เช่น เพิ่มพื้นที่สีเขียว ทำให้บ้านดูสดชื่น และสำหรับหลายคน การดูแลต้นไม้ก็เป็นกิจกรรมที่ช่วยให้ได้พักจากความวุ่นวายในชีวิตประจำวัน

ท้ายที่สุดแล้ว ต้นไม้มงคลจึงน่าสนใจตรงที่ ต้นหนึ่งต้นอาจมีทั้งเรื่องของธรรมชาติและเรื่องของความเชื่ออยู่พร้อมกัน

รากอยู่ในดิน ใบรับแสงจากดวงอาทิตย์ ส่วนความหมายที่มนุษย์มอบให้มันนั้นเกิดขึ้นจากภาษา ความคิด และวัฒนธรรม

บางคนปลูกเพราะเชื่อเรื่องโชคลาภ
บางคนปลูกเพราะชื่อเป็นมงคล
บางคนปลูกเพราะสวยและเลี้ยงง่าย

ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลไหน ต้นไม้เหล่านี้ก็สะท้อนสิ่งหนึ่งได้ดีว่า มนุษย์ไม่ได้มองธรรมชาติเพียงในฐานะสิ่งมีชีวิต แต่ยังมองเห็นความหมายบางอย่างที่อยากนำมาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตด้วย