หนี้ 62% ของคนไทยแล้วหนี้ของเรามาจากอะไรกัน

ตัวเลขหนึ่งที่น่าสนใจจากปี 2569 คือ 62.44% ของผู้ตอบแบบสำรวจระบุว่ามีภาระหนี้สิน เพิ่มจาก 50.99% ในการสำรวจปีก่อน

ตัวเลขนี้มาจากผลสำรวจความคิดเห็นประชาชนของสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) เดือนกุมภาพันธ์ 2569 จำนวน 6,469 ราย ครอบคลุมประชาชนทั่วประเทศ

แต่มีเรื่องที่ต้องทำความเข้าใจก่อน ตัวเลข 62.44% ไม่ใช่การสำรวจคนไทยทั้งประเทศแบบสำมะโน และไม่ควรตีความตรง ๆ ว่า “คนไทย 62% ทุกคนเป็นหนี้” แต่เป็นสัดส่วนจากกลุ่มตัวอย่างในการสำรวจครั้งนั้น

สิ่งที่น่าสนใจกว่าตัวเลข 62% จึงเป็นคำถามว่า ถ้ามีหนี้ แล้วคนไทยกำลังเป็นหนี้จากเรื่องอะไร?

หนี้ไม่ได้เกิดจากการซื้อของแพงอย่างเดียว

คำตอบจากผลสำรวจ สนค. ค่อนข้างชัดว่า สาเหตุอันดับหนึ่งคือ ค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวันที่เพิ่มขึ้น คิดเป็น 29.06% ของสาเหตุการสร้างหนี้

รองลงมาคือ การซื้อทรัพย์สิน เช่น บ้านและยานพาหนะ 25.83% และ การสร้างหนี้เพื่อการลงทุน 13.45%

นี่ทำให้ภาพของ “คนเป็นหนี้” เปลี่ยนไปพอสมควร

เพราะหนี้บางก้อนไม่ได้เกิดจากการซื้อของฟุ่มเฟือย แต่เกิดจากความพยายามทำให้ชีวิตประจำวันเดินต่อไปได้

ค่าอาหาร ค่าเดินทาง ค่าใช้จ่ายในบ้าน หรือรายได้ที่ไม่แน่นอน เมื่อเงินสดในมือไม่พอ การกู้จึงกลายเป็นทางออกหนึ่ง แม้จะเป็นทางออกที่ต้องจ่ายคืนในอนาคตก็ตาม

อันดับแรกคือ “ค่าใช้จ่ายประจำที่สูงขึ้น”

ถ้ามองจากข้อมูล สนค. สิ่งที่น่าสนใจที่สุดคือ ค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวันกลายเป็นเหตุผลอันดับหนึ่งของการสร้างหนี้

โดยเฉพาะกลุ่มรายได้ต่ำกว่า 20,000 บาท พบสัดส่วนการสร้างหนี้จากค่าใช้จ่ายประจำที่เพิ่มขึ้นมากกว่ากลุ่มรายได้อื่น

ขณะที่กลุ่มรายได้ตั้งแต่ 20,001 บาทขึ้นไป มีสัดส่วนการสร้างหนี้เพื่อซื้อสินทรัพย์มากกว่า

พูดง่าย ๆ คือ คนรายได้น้อยอาจกู้เพราะ “เงินไม่พอหมุน” ส่วนคนรายได้สูงขึ้นอาจกู้เพื่อ “ซื้อหรือสร้างทรัพย์สิน”

คำว่า “เป็นหนี้” จึงไม่ได้มีความหมายเหมือนกันสำหรับทุกคน

บ้านและรถก็เป็นหนี้ก้อนใหญ่ของชีวิต

อีกสาเหตุหนึ่งที่เห็นชัดคือ การซื้อทรัพย์สิน

บ้าน รถ หรือยานพาหนะเป็นสิ่งที่คนจำนวนมากจำเป็นต้องใช้ แต่การซื้อสิ่งเหล่านี้มักต้องแลกกับภาระผ่อนระยะยาว

ข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งชาติช่วยให้เห็นภาพอีกมุมหนึ่งว่า ในปี 2568 ครัวเรือนที่มีหนี้สินมีสัดส่วน 42.1% และมีหนี้เฉลี่ย 153,038 บาทต่อครัวเรือน

เมื่อดูวัตถุประสงค์ของหนี้ หนี้ที่ใช้ในครัวเรือนมีสัดส่วนถึง 77.2% โดยส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับ การอุปโภคบริโภค และการซื้อหรือเช่าซื้อบ้านและที่ดิน

ตัวเลขนี้น่าสนใจ เพราะมันบอกว่า หนี้ครัวเรือนไม่ได้หมายถึง “หนี้บัตรเครดิต” อย่างเดียว

บ้าน รถ ค่าใช้จ่ายประจำ และเรื่องจำเป็นในชีวิต ล้วนสามารถกลายเป็นภาระทางการเงินระยะยาวได้

แล้วหนี้เพื่อการลงทุนล่ะ?

ผลสำรวจ สนค. พบว่าการสร้างหนี้เพื่อการลงทุนอยู่ที่ 13.45%

หนี้ประเภทนี้แตกต่างจากหนี้เพื่อกินอยู่ตรงที่มีความหวังว่าจะนำเงินไปสร้างรายได้ในอนาคต เช่น ลงทุนทำธุรกิจ ทำการเกษตร หรือขยายกิจการ

แต่คำว่า “ลงทุน” ไม่ได้แปลว่าจะได้ผลตอบแทนเสมอไป

ถ้ารายได้จากกิจการไม่เป็นไปตามที่คาด หรือเกิดต้นทุนที่สูงขึ้น หนี้ที่ตั้งใจใช้สร้างรายได้ก็สามารถกลายเป็นภาระได้เช่นกัน

สำนักงานสถิติแห่งชาติพบว่า หนี้เฉลี่ยส่วนที่ใช้ในการลงทุนและวัตถุประสงค์อื่น ๆ ในปี 2568 อยู่ที่ 34,959 บาทต่อครัวเรือน โดยรวมถึงหนี้เพื่อทำการเกษตรและทำธุรกิจ

คนอายุน้อยกำลังเจอหนี้รูปแบบใหม่

อีกเรื่องที่น่าจับตาคือ หนี้ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์

ผลสำรวจ สนค. ระบุว่า คนอายุต่ำกว่า 29 ปีมีสัดส่วนหนี้จากการผ่อนชำระและขอสินเชื่อผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ค่อนข้างสูง โดยกลุ่มอายุ 20–29 ปีอยู่ที่ 27.25% และในกลุ่มนักศึกษามีสัดส่วนหนี้ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ 31.55%

นี่เป็นภาพที่ต่างจากหนี้บ้านหรือหนี้รถแบบเดิม ๆ

เพราะการเข้าถึงสินเชื่อออนไลน์ทำได้ง่ายและรวดเร็วกว่าเดิม ขณะเดียวกันยอดผ่อนต่อครั้งอาจดูไม่สูงมาก จนทำให้คนรู้สึกว่า “น่าจะไหว”

แต่เมื่อหลายรายการเกิดขึ้นพร้อมกัน ยอดเล็กหลายก้อนก็สามารถกลายเป็นภาระก้อนใหญ่ได้

แล้วทำไมเรื่องนี้ถึงน่ากังวล?

ธนาคารแห่งประเทศไทยมองปัญหาหนี้ครัวเรือนไทยในภาพกว้างว่า คนไทยกำลัง เป็นหนี้เร็วขึ้น มากขึ้น และนานขึ้น

ข้อมูลที่ ธปท. เผยแพร่ในปี 2569 ระบุว่า ในปี 2567 จากประชากรไทยประมาณ 65 ล้านคน มี 21 ล้านคนเป็นหนี้ และประมาณครึ่งหนึ่งของคนอายุต่ำกว่า 30 ปีมีหนี้ ขณะเดียวกันคนอายุ 60–69 ปียังมีหนี้เฉลี่ยประมาณ 453,438 บาทต่อคน

นี่จึงไม่ใช่แค่เรื่องของวัยทำงาน

บางคนเริ่มต้นชีวิตการทำงานพร้อมหนี้ แล้วใช้เวลาหลายสิบปีกว่าจะจัดการภาระเหล่านั้นได้

ตัวเลข 62% บอกอะไรเรา?

สิ่งที่ตัวเลขนี้บอกได้ชัดคือ ปัญหาหนี้ไม่ได้มีสาเหตุเดียว

บางคนเป็นหนี้เพราะค่าครองชีพสูงขึ้น บางคนซื้อบ้านหรือรถ บางคนลงทุนทำธุรกิจ ขณะที่คนบางกลุ่มต้องกู้เพราะรายได้ไม่แน่นอนหรือมีค่าใช้จ่ายฉุกเฉิน

และเมื่อดูข้อมูลของ สนค. จะพบว่า คนที่มีรายได้ต่ำกว่า 10,000 บาทมีแนวโน้มสร้างหนี้จากรายได้ที่ลดลงและค่าใช้จ่ายฉุกเฉินมากกว่ากลุ่มรายได้อื่น ซึ่งสะท้อนว่าความสามารถในการรับมือกับเหตุไม่คาดคิดก็มีส่วนต่อการเกิดหนี้

เพราะฉะนั้น การพูดว่า “คนเป็นหนี้เพราะใช้เงินเกินตัว” จึงอาจง่ายเกินไป

บางครั้งต้นตอของหนี้ไม่ได้เริ่มจากความอยากได้ของใหม่ แต่อาจเริ่มจากคำถามธรรมดามากว่า “เดือนนี้เงินจะพอไหม?”

สิ่งที่ควรดูไม่ใช่แค่ “มีหนี้หรือไม่มีหนี้”

หนี้บางชนิดอาจช่วยสร้างทรัพย์สินหรือรายได้ในอนาคต ขณะที่หนี้บางชนิดใช้เพื่อประคองค่าใช้จ่ายเฉพาะหน้า

ดังนั้น สิ่งที่ควรดูจริง ๆ คือ หนี้นั้นทำให้กระแสเงินสดของเราตึงแค่ไหน

ถ้ารายได้เข้ามาแล้วถูกหักด้วยค่างวดจนแทบไม่เหลือเงินสำหรับอาหาร ค่าเดินทาง เงินฉุกเฉิน หรือค่าใช้จ่ายจำเป็น นั่นคือสัญญาณว่าภาระหนี้เริ่มมีผลต่อชีวิตประจำวันแล้ว

ธปท. เองก็ชี้ว่าปัญหาหนี้ของไทยมีความเกี่ยวข้องกับรายได้ที่เติบโตต่ำและภาระหนี้ที่อยู่ในระดับสูง ขณะที่หนี้ครัวเรือนส่วนหนึ่งเป็นหนี้ที่ไม่ได้ก่อให้เกิดรายได้

สุดท้ายแล้ว ตัวเลข 62.44% จึงไม่ควรถูกมองเพียงว่า “คนไทยเป็นหนี้เยอะ”

แต่ควรมองต่อว่า เรากำลังเป็นหนี้เพื่ออะไร และหนี้ก้อนนั้นกำลังช่วยให้ชีวิตดีขึ้น หรือกำลังเอารายได้ในอนาคตมาใช้ก่อน

เพราะคำถามที่สำคัญกว่าการรู้ว่า “มีหนี้กี่เปอร์เซ็นต์” อาจเป็นคำถามง่าย ๆ ที่ทุกบ้านตอบได้เองว่า

“ถ้าเดือนหน้ารายได้ลดลง เราจะยังจ่ายหนี้ไหวไหม?”