ทำไมคนถึงลอยตัวในทะเลเดดซีได้ง่ายกว่าว่ายน้ำในทะเลทั่วไป

ลงน้ำแล้วตัวเด้งขึ้นเองเหมือนมีเบาะซ่อนอยู่ข้างใต้

ภาพคนเอนหลังอ่านหนังสือกลางทะเลเดดซีจนดูเหมือนนอนบนที่นอนน้ำ ไม่ได้เกิดจากเทคนิคการว่ายน้ำพิเศษ และไม่ได้หมายความว่าน้ำมีแรงลึกลับอะไรเลย คำตอบอยู่ในเรื่องพื้นฐานมากๆ คือ ความเค็ม ความหนาแน่น และแรงพยุง

ก่อนอื่นต้องแก้ความเข้าใจนิดหนึ่ง

ทะเลเดดซีมีความเค็มสูงกว่าน้ำทะเลทั่วไปประมาณ 8–10 เท่า แล้วแต่ช่วงเวลาและวิธีวัด ไม่ใช่ว่า “น้ำมีความหนาแน่นมากกว่าน้ำทะเล 10 เท่า” เพราะถ้าหน่วยความหนาแน่นเพิ่มถึงระดับนั้น ภาพทางฟิสิกส์จะต่างออกไปมาก สิ่งที่เพิ่มขึ้นหลายเท่าคือ ความเข้มข้นของเกลือ จนน้ำมีเกลือละลายอยู่มากกว่า 30% ในบางการวัด ขณะที่น้ำทะเลทั่วไปมีความเค็มเฉลี่ยประมาณ 3.5%

เกลือจำนวนมหาศาลที่ละลายอยู่ทำให้น้ำเดดซีหนักขึ้นต่อปริมาตรเท่ากัน ลองนึกถึงขวดสองใบที่มีขนาดเท่ากัน ใบหนึ่งใส่น้ำธรรมดา อีกใบใส่น้ำเกลือเข้มข้น ขวดน้ำเกลือจะหนักกว่า เพราะในพื้นที่เท่าเดิมมีทั้งโมเลกุลน้ำและสารละลายเกลืออัดอยู่รวมกัน

ตรงนี้เองที่ทำให้ร่างกายลอยง่ายขึ้น

ตามหลักของอาร์คิมิดีส เมื่อร่างกายลงไปในน้ำ ร่างกายจะดันน้ำออกไปจำนวนหนึ่ง น้ำที่ถูกแทนที่นั้นสร้างแรงพยุงกลับขึ้นมา ยิ่งของเหลวมีความหนาแน่นสูง น้ำปริมาตรเท่าเดิมก็ยิ่งมีน้ำหนักมาก แรงพยุงจึงมากตามไปด้วย

• น้ำจืด มีความหนาแน่นค่อนข้างต่ำ ร่างกายจึงต้องจมน้ำมากหน่อยก่อนแรงพยุงจะสมดุลกับน้ำหนักตัว

• น้ำทะเล มีเกลือมากขึ้น จึงช่วยพยุงได้ดีกว่าน้ำจืด

• น้ำเดดซี มีเกลือเข้มข้นมาก ร่างกายจึงต้องจมน้ำเพียงบางส่วนก็สามารถแทนที่น้ำที่มีน้ำหนักมากพอจะพยุงตัวไว้ได้แล้ว

ผลลัพธ์คือหน้าอก ท้อง แขน และขาบางส่วนมีแนวโน้มโผล่พ้นผิวน้ำมากกว่าตอนลอยในสระว่ายน้ำธรรมดา หลายคนจึงรู้สึกเหมือนมีอะไรมาดันหลังขึ้นตลอดเวลา

แล้วทำไมต้องเป็นที่นี่ถึงเห็นชัดขนาดนั้น

ทะเลเดดซีเป็นทะเลสาบปิดที่ไม่มีทางออกสู่มหาสมุทร น้ำไหลเข้ามาแล้วสูญเสียออกไปส่วนใหญ่ผ่านการระเหย เมื่อโมเลกุลน้ำระเหยขึ้นสู่อากาศ เกลือและแร่ธาตุไม่ได้ระเหยตามออกไปง่ายๆ จึงสะสมอยู่ในแอ่งน้ำเป็นเวลานาน ประกอบกับสภาพอากาศแห้งและร้อน ทำให้ความเข้มข้นของสารละลายสูงมาก

NASA ระบุว่าน้ำในเดดซีมีความเข้มข้นของเกลือมากกว่า 30% และหนาแน่นจนมนุษย์สามารถลอยได้โดยใช้แรงเพียงเล็กน้อย ขณะที่ข้อมูลด้านสมุทรศาสตร์ของ NOAA ระบุว่าน้ำทะเลทั่วไปมีความเค็มราว 35 ส่วนในพัน ส่วนเดดซีอยู่ราว 290 ส่วนในพันในการอ้างอิงของหน่วยงาน จึงใกล้เคียงกับคำพูดที่ว่าเค็มกว่ามหาสมุทรประมาณ 9 เท่า

แต่คำว่า “ลอยง่าย” ไม่ได้แปลว่า “ไม่มีทางจม”

ประโยคที่ว่าใครลงเดดซีแล้วไม่มีวันจมเป็นการพูดเกินจริง วัตถุที่มีความหนาแน่นมากกว่าน้ำเดดซียังจมได้ตามปกติ และมนุษย์ก็ยังสามารถอยู่ในท่าที่เป็นอันตรายได้ โดยเฉพาะหากเสียการทรงตัวจนหน้าคว่ำ เพราะน้ำที่เค็มจัดเข้าตาหรือเข้าปากจะระคายเคืองอย่างรุนแรง การพยายามว่ายท่าปกติแบบตีแขนตีขาแรงๆ จึงไม่ใช่วิธีที่เหมาะนัก

อีกเรื่องที่คนมักไม่ทันคิดคือ แผลเล็กๆ จะรู้สึกใหญ่ขึ้นทันทีเมื่อเจอน้ำเค็มระดับนี้ รอยถลอก รอยโกน หรือผิวแตกที่แทบไม่รู้สึกในชีวิตประจำวันอาจแสบมากเมื่อสัมผัสน้ำเดดซี จึงมักแนะนำให้เอนตัวลอยอย่างสงบ หลีกเลี่ยงการสาดน้ำ และระวังไม่ให้น้ำเข้าตาและปาก

ฟิสิกส์เดียวกันนี้อยู่ใกล้ตัวกว่าที่เห็น

ปรากฏการณ์ลอยตัวไม่ได้มีเฉพาะเดดซี ลองทำไข่ลอยในแก้วน้ำก็เห็นหลักการเดียวกันได้ ไข่อาจจมในน้ำธรรมดา แต่เมื่อเติมเกลือทีละมากๆ ความหนาแน่นของน้ำเพิ่มขึ้นจนแรงพยุงมากพอ ไข่จะค่อยๆ ลอยขึ้นมา

ร่างกายมนุษย์ในเดดซีก็คล้ายกัน ต่างกันตรงที่ขนาดใหญ่กว่ามาก น้ำไม่ได้ทำให้ร่างกายเบาลงแม้แต่นิดเดียว น้ำหนักตัวยังเท่าเดิม แต่ ของเหลวรอบตัวสามารถสร้างแรงพยุงได้มากขึ้น จนเกิดภาพแปลกตาว่าคนสามารถนอนนิ่งๆ บนผิวน้ำได้ง่าย

เดดซีไม่ได้ทำให้คนเบาขึ้น แต่มันทำให้น้ำพยุงคนเก่งขึ้น