สัตว์ที่มีความสามารถแปลกจนมนุษย์ยังทำตามไม่ได้

มนุษย์สร้างเครื่องบินได้ เดินทางไปอวกาศได้ สร้างหุ่นยนต์ที่ทำงานแทนคนได้ และมีเทคโนโลยีที่เมื่อร้อยปีก่อนคงฟังเหมือนนิยายวิทยาศาสตร์

แต่ถึงอย่างนั้น พอหันกลับมาดูสิ่งมีชีวิตบนโลก ก็ยังมีสัตว์อีกหลายชนิดที่ทำบางอย่างได้เก่งกว่ามนุษย์ชนิดที่เทคโนโลยีของเรายังเลียนแบบได้ไม่สมบูรณ์

บางตัวมองเห็นสิ่งที่มนุษย์มองไม่เห็น บางตัวสร้างไฟฟ้าได้เอง และบางตัวถึงขั้นสร้างอวัยวะที่หายไปกลับขึ้นมาใหม่ได้

ธรรมชาติเหมือนมีห้องทดลองขนาดใหญ่ที่เปิดมานานหลายล้านปีแล้ว

แอ็กโซลอเติล สัตว์ที่งอกแขนขากลับมาได้

ถ้ามนุษย์เสียแขนหรือขาไป ร่างกายไม่สามารถสร้างอวัยวะใหม่กลับมาเหมือนเดิมได้

แต่แอ็กโซลอเติล หรือซาลาแมนเดอร์น้ำชนิดหนึ่ง กลับมีความสามารถที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์สนใจมานาน

มันสามารถสร้างแขน ขา หาง ไขสันหลัง รวมถึงเนื้อเยื่อบางส่วนของสมองและดวงตากลับขึ้นมาใหม่ได้ โดยกระบวนการซ่อมแซมมีความซับซ้อนมากกว่าการสร้างแผลเป็นแบบที่เกิดในมนุษย์

เรื่องนี้จึงไม่ได้จบแค่ความน่าทึ่งของสัตว์ตัวเล็ก ๆ

นักวิทยาศาสตร์กำลังศึกษากลไกการฟื้นฟูของมัน เพื่อทำความเข้าใจว่าร่างกายสามารถสร้างเนื้อเยื่อขึ้นใหม่ได้อย่างไร

มนุษย์ยังงอกแขนใหม่ไม่ได้ แต่แอ็กโซลอเติลเหมือนกำลังถือคู่มือที่เราอยากอ่านให้จบทั้งเล่ม

 กุ้งตั๊กแตน ความสามารถด้านสายตาที่เหลือเชื่อ

กุ้งตั๊กแตน หรือ Mantis shrimp เป็นสัตว์ทะเลตัวเล็ก ๆ ที่หน้าตาอาจดูเหมือนตัวประกอบในหนังเอเลียน

แต่ดวงตาของมันไม่ธรรมดาเลย

ดวงตาแต่ละข้างสามารถเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระ และมีระบบรับแสงที่ซับซ้อนมาก มันสามารถตรวจจับแสงอัลตราไวโอเลตและแสงโพลาไรซ์ได้ รวมถึงเป็นสัตว์ที่รู้จักกันว่าสามารถตรวจจับแสงโพลาไรซ์แบบวงกลมได้ด้วย

มนุษย์มองโลกผ่านช่วงแสงที่ตาของเรารับรู้ได้ แต่กุ้งตั๊กแตนมีข้อมูลจากโลกที่สายตามนุษย์ไม่สามารถรับรู้โดยตรง

ที่น่าสนใจอีกอย่างคือ ดวงตาของมันมีโครงสร้างบางส่วนที่มีลักษณะคล้ายหลักการที่มนุษย์นำไปใช้ในเทคโนโลยีออปติคัลบางประเภท

พูดง่าย ๆ คือ เทคโนโลยีมนุษย์ยังต้องประดิษฐ์สิ่งต่าง ๆ เพื่อจัดการกับแสง แต่สัตว์ตัวนี้เกิดมาพร้อมระบบที่ธรรมชาติออกแบบมาแล้ว

ปลาไหลไฟฟ้า สัตว์ที่สร้างไฟฟ้าไว้ใช้เอง

ถ้าพูดถึงไฟฟ้า มนุษย์ต้องมีโรงไฟฟ้า สายไฟ แบตเตอรี่ และอุปกรณ์อีกสารพัด

แต่ปลาไหลไฟฟ้ามีระบบสร้างไฟฟ้าอยู่ในร่างกาย

ที่จริงแล้วมันไม่ได้เป็นปลาไหลแท้ ๆ แต่เป็นปลากลุ่มหนึ่งที่มีอวัยวะสร้างกระแสไฟฟ้าโดยเฉพาะ และสามารถปล่อยกระแสไฟฟ้าแรงสูงเพื่อจัดการเหยื่อหรือป้องกันตัวได้

เรื่องที่น่าสนใจกว่าการช็อตเหยื่อคือ ไฟฟ้ายังช่วยให้มันรับรู้สิ่งรอบตัวในน้ำขุ่นและมืดได้ด้วย

มันสามารถปล่อยสัญญาณไฟฟ้าอ่อน ๆ แล้วตรวจจับการเปลี่ยนแปลงของสนามไฟฟ้าเพื่อช่วยนำทางและหาเหยื่อ

เหมือนมีทั้งไฟฉาย เรดาร์ และอาวุธอยู่ในร่างเดียวกัน

ทาร์ดิเกรด หรือที่หลายคนเรียกว่า “หมีน้ำ” เป็นสัตว์ขนาดเล็กมากที่หน้าตาน่ารักจนไม่น่าเชื่อว่าจะมีชื่อเสียงด้านความอึดระดับจักรวาล

ความสามารถที่โดดเด่นคือ เมื่อสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม มันสามารถเข้าสู่สภาวะที่เรียกว่า cryptobiosis ซึ่งกิจกรรมทางชีวภาพลดลงอย่างมาก ทำให้สามารถทนต่อความแห้งแล้งและสภาพสุดขั้วบางอย่างได้

มันไม่ได้หมายความว่าทาร์ดิเกรดเป็นอมตะ หรือสามารถอยู่รอดได้ทุกสถานการณ์ แต่ความสามารถในการลดกิจกรรมของร่างกายเพื่อรับมือกับสภาพแวดล้อมรุนแรงนั้นน่าทึ่งมาก

มนุษย์ต้องสร้างชุดอวกาศ ยานอวกาศ และระบบควบคุมสภาพแวดล้อมเพื่อเดินทางไปยังพื้นที่สุดขั้ว

ส่วนเจ้าตัวจิ๋วนี้เลือกใช้วิธีประมาณว่า

“สภาพแวดล้อมไม่ดี งั้นพักระบบก่อนแล้วกัน”

ธรรมชาติช่างมีวิธีแก้ปัญหาที่เรียบง่ายแต่แปลกดีจริง ๆ

 ตุ๊กแก เดินบนกระจกได้โดยไม่ต้องใช้กาว

ความสามารถอีกอย่างที่มนุษย์พยายามนำมาศึกษาคือการเกาะพื้นผิวของตุ๊กแก

เท้าของตุ๊กแกไม่ได้ติดผนังเพราะมีเมือกเหนียวหรือกาว แต่มีโครงสร้างขนาดเล็กจำนวนมหาศาลบนปลายเท้า ซึ่งช่วยให้เกิดแรงยึดเหนี่ยวกับพื้นผิว

ความสามารถนี้ทำให้มันเดินบนพื้นผิวแนวตั้งและแม้แต่พื้นผิวกลับหัวได้

มนุษย์พยายามนำหลักการจากเท้าตุ๊กแกไปพัฒนาวัสดุยึดเกาะแบบแห้ง ซึ่งเป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัดว่าธรรมชาติกลายเป็นต้นแบบให้เทคโนโลยีของเรา

แน่นอนว่าเราสามารถสร้างวัสดุเลียนแบบหลักการนี้ได้บางส่วน แต่การทำให้มันมีประสิทธิภาพและความสามารถเทียบเท่าธรรมชาติในทุกสถานการณ์ยังเป็นเรื่องท้าทาย

ตุ๊กแกจึงเดินขึ้นกำแพงไปได้อย่างสบาย ๆ ขณะที่มนุษย์ยังต้องคิดว่า “บันไดอยู่ไหน”

ความสามารถของสัตว์บางชนิดไม่ได้แค่แปลก แต่กำลังสอนมนุษย์

สิ่งที่น่าสนใจของสัตว์เหล่านี้ไม่ได้อยู่แค่ความสามารถเหนือธรรมดา

แต่มันทำให้เห็นว่า ธรรมชาติแก้ปัญหาเรื่องการอยู่รอดด้วยวิธีที่หลากหลายมาก

แอ็กโซลอเติลใช้ระบบฟื้นฟูร่างกายที่มนุษย์ยังศึกษาอยู่

กุ้งตั๊กแตนรับรู้แสงในรูปแบบที่สายตามนุษย์ทำไม่ได้

ปลาไหลไฟฟ้าสร้างและตรวจจับไฟฟ้าด้วยร่างกาย

ทาร์ดิเกรดลดกิจกรรมทางชีวภาพเพื่อรับมือกับสภาพแวดล้อมสุดขั้ว

ส่วนตุ๊กแกมีระบบเกาะพื้นผิวที่กลายเป็นแรงบันดาลใจให้วัสดุทางวิศวกรรม

และนี่อาจเป็นเพียงส่วนเล็ก ๆ ของสิ่งที่สัตว์บนโลกทำได้

เพราะธรรมชาติไม่ได้พยายามสร้างสิ่งมีชีวิตที่เหมือนมนุษย์

มันสร้างสิ่งมีชีวิตที่ เหมาะกับโลกที่ตัวเองอาศัยอยู่

มนุษย์อาจสร้างเครื่องบินที่บินได้ไกลกว่านก สร้างกล้องที่มองเห็นสิ่งที่ตาเปล่ามองไม่เห็น และสร้างเครื่องมือที่ตรวจจับไฟฟ้าได้ละเอียดกว่าสัตว์หลายชนิด

แต่เมื่อมองสัตว์แต่ละตัวอย่างละเอียด จะพบว่ามีความสามารถอีกมากที่เราเพิ่งเริ่มทำความเข้าใจ

บางทีสิ่งมีชีวิตที่ดูธรรมดาที่สุดในธรรมชาติ อาจกำลังทำสิ่งที่มนุษย์ใช้เวลาหลายสิบปีเพื่อพยายามสร้างเลียนแบบ

โลกใบนี้จึงไม่ได้มีแค่สัตว์ที่เราเคยเห็น

แต่ยังมีสัตว์อีกมากที่เหมือน นักประดิษฐ์ตัวจิ๋วจากธรรมชาติ

และบางครั้ง ต้นแบบเทคโนโลยีแห่งอนาคตอาจไม่ได้เริ่มต้นในห้องทดลอง

แต่อาจกำลังคลาน ว่ายน้ำ หรือเกาะอยู่บนกำแพงตรงไหนสักแห่งบนโลกก็ได้