เรื่องแปลกในมหาสมุทรที่นักวิทยาศาสตร์ยังศึกษาอยู่

มหาสมุทรกินพื้นที่ประมาณ 70% ของพื้นผิวโลก แต่สิ่งที่มนุษย์รู้จักกลับเป็นเพียงส่วนหนึ่งของโลกสีน้ำเงินแห่งนี้เท่านั้น ปัจจุบันพื้นมหาสมุทรทั่วโลกเพิ่งถูกทำแผนที่ด้วยความละเอียดสูงประมาณหนึ่งในสี่ และพื้นที่ที่มนุษย์ส่งยานลงไปสำรวจด้วยสายตาจริง ๆ ยังน้อยกว่านั้นมาก 

นั่นหมายความว่า ใต้ผิวน้ำที่ดูคุ้นตา ยังมีเรื่องแปลกอีกมากที่นักวิทยาศาสตร์กำลังพยายามทำความเข้าใจ

แสงประหลาดในความมืดสนิท

เมื่อดำลงไปลึกกว่า 1,000 เมตร แสงอาทิตย์แทบไม่มีบทบาทอีกต่อไป แต่ความมืดไม่ได้หมายความว่าใต้ทะเลจะมืดสนิทตลอดเวลา

สัตว์ทะเลจำนวนมากสามารถสร้างแสงขึ้นมาเองผ่านกระบวนการทางเคมีที่เรียกว่า Bioluminescence หรือการเรืองแสงทางชีวภาพ

แสงเหล่านี้อาจใช้เพื่อดึงดูดเหยื่อ หลบหนีศัตรู หรือสื่อสารกับสิ่งมีชีวิตอื่น และพบได้บ่อยมากในบริเวณมหาสมุทรช่วงความลึกประมาณ 200-1,000 เมตร 

ที่น่าสนใจคือ นักวิทยาศาสตร์ยังมีคำถามอีกมากเกี่ยวกับวิวัฒนาการและหน้าที่ของการเรืองแสงในสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิด เพราะการสังเกตสัตว์เหล่านี้ในธรรมชาติทำได้ยากมาก แสงจากอุปกรณ์สำรวจเองก็อาจทำให้สัตว์บางชนิดเปลี่ยนพฤติกรรมหรือหลบหนีได้ 

ภูเขาที่ซ่อนอยู่ใต้ทะเล

บนบกมีภูเขาให้เห็นกันเต็มตา แต่ใต้มหาสมุทรก็มีภูเขาเช่นกัน และบางแห่งมีขนาดใหญ่มาก

สิ่งเหล่านี้เรียกว่า seamounts หรือภูเขาใต้ทะเล หลายแห่งเป็นซากภูเขาไฟที่ดับแล้ว และข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ชี้ว่าอาจมีภูเขาใต้ทะเลที่สูงจากพื้นมหาสมุทรตั้งแต่ 1,000 เมตรขึ้นไปมากกว่า 100,000 แห่งทั่วโลก

แต่สิ่งน่าทึ่งคือ มีเพียงน้อยกว่า 0.1% เท่านั้นที่ได้รับการสำรวจอย่างละเอียด 

ภูเขาเหล่านี้ยังเป็นเหมือนพื้นที่พักพิงของสิ่งมีชีวิต เพราะโครงสร้างของมันช่วยให้สัตว์ทะเลเกาะอาศัย และกระแสน้ำรอบภูเขาสามารถนำพาสารอาหารขึ้นมา ทำให้บางแห่งกลายเป็นพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง

พูดง่าย ๆ คือ ใต้ทะเลอาจมี “ภูเขาที่ไม่เคยเห็นด้วยตา” อีกมหาศาล

ปล่องน้ำร้อนที่เหมือนโลกอีกใบ

หนึ่งในสถานที่แปลกที่สุดคือ Hydrothermal vents หรือปล่องน้ำร้อนใต้ทะเล

บริเวณนี้น้ำทะเลซึมลงไปตามรอยแตกของเปลือกโลก ก่อนถูกความร้อนจากแมกมาทำให้อุณหภูมิสูงขึ้น แล้วพุ่งกลับขึ้นมาพร้อมแร่ธาตุจำนวนมาก

ของเหลวจากปล่องบางแห่งมีอุณหภูมิสูงกว่า 340 องศาเซลเซียส แต่ด้วยแรงดันมหาศาลในระดับความลึก น้ำร้อนเหล่านั้นไม่ได้เดือดเหมือนน้ำในหม้อบนพื้นโลก 

ที่แปลกยิ่งกว่าคือ บริเวณที่ไม่มีแสงอาทิตย์เพียงพอสำหรับการสังเคราะห์แสง กลับเต็มไปด้วยสิ่งมีชีวิต

ระบบนิเวศเหล่านี้พึ่งพา พลังงานจากปฏิกิริยาเคมี โดยมีจุลินทรีย์เป็นส่วนสำคัญของห่วงโซ่อาหาร กระบวนการนี้เรียกว่า chemosynthesis 

การค้นพบดังกล่าวเปลี่ยนความเข้าใจของมนุษย์เกี่ยวกับสถานที่ที่สิ่งมีชีวิตสามารถดำรงอยู่ได้ไปอย่างมาก

โลกของสิ่งมีชีวิตที่เราอาจยังไม่เคยเห็น

มหาสมุทรไม่ได้มีแค่พื้นทะเลที่รอการสำรวจ แต่ยังมีพื้นที่น้ำมหาศาลระหว่างผิวน้ำกับก้นมหาสมุทร หรือที่เรียกว่า water column

พื้นที่นี้ถือเป็นหนึ่งในแหล่งที่อยู่อาศัยขนาดใหญ่ที่สุดและยังสำรวจได้ไม่ทั่วถึง เพราะสิ่งมีชีวิตสามารถเคลื่อนที่ไปมาในพื้นที่สามมิติ ทำให้การค้นหาและติดตามทำได้ยาก 

NOAA ประเมินว่าในมหาสมุทรอาจมีสิ่งมีชีวิตอยู่ระหว่างประมาณ 700,000 ถึง 1 ล้านชนิด โดยตัวเลขนี้ไม่นับจุลินทรีย์ส่วนใหญ่ และอาจมีประมาณสองในสามของชนิดเหล่านี้ที่ยังไม่ได้รับการค้นพบหรืออธิบายอย่างเป็นทางการ 

ดังนั้นสัตว์ประหลาดหน้าตาแปลก ๆ ที่เราเห็นจากข่าวการสำรวจใต้ทะเล อาจไม่ได้เป็นเรื่องพิเศษอย่างที่คิด

บางทีอาจเป็นเพียงหนึ่งในสิ่งมีชีวิตจำนวนมหาศาลที่มนุษย์เพิ่งมีโอกาสได้เห็น

สิ่งที่แปลกที่สุดอาจไม่ใช่ “สัตว์ประหลาด”

เมื่อพูดถึงความลึกลับในมหาสมุทร หลายคนอาจนึกถึงสัตว์รูปร่างประหลาด เสียงลึกลับ หรือสิ่งที่ดูเหมือนหลุดออกมาจากหนังไซไฟ

แต่ความจริงที่น่าสนใจกว่าคือ เรายังมีข้อมูลเกี่ยวกับมหาสมุทรไม่มากพอที่จะตอบคำถามทุกอย่างได้

ใต้ผิวน้ำมีทั้งภูเขา หุบเขา ปล่องน้ำร้อน ระบบนิเวศที่ใช้พลังงานจากสารเคมี และสิ่งมีชีวิตที่ปรับตัวเข้ากับความมืดและแรงดันมหาศาล

และทุกครั้งที่มนุษย์ส่งยานสำรวจลงไป ก็มีโอกาสพบสิ่งที่ไม่เคยบันทึกมาก่อน

มหาสมุทรจึงไม่ใช่แค่สถานที่ที่ “ยังมีของแปลกซ่อนอยู่”

แต่มันคือ พื้นที่ขนาดมหึมาบนโลกที่มนุษย์ยังอยู่ระหว่างการทำความรู้จัก

บางทีคำถามที่น่าสนใจกว่า “ใต้ทะเลมีอะไร?” อาจเป็น

“มีอะไรอีกบ้างที่เรายังไม่รู้ว่ามีอยู่?”