ทำไมทองมีค่ากว่าเงินเฟียต

ย้อนหลังไปหลายร้อยปี คนยุโรปจํานวนหนึ่งโดยเฉพาะคนอังกฤษได้ อพยพกันไปตั้งถิ่นฐานทํามาหากินในอาณานิคมใหม่ หรืออาจจะเรียกว่าโลกใหม่ คือดินแดนที่เรียกว่าสหรัฐอเมริกาในปัจจุบัน สินค้าที่ผลิตขึ้นในอาณานิคมนั้น นอกจากสินค้าที่เป็นอาหารและเครื่องใช้ประจําวันแล้ว สินค้าหลักตัวหนึ่งที่ผลิต กันมากเพื่อการส่งออกก็คือยาสูบ ซึ่งผลิตได้มากเพราะมีผืนแผ่นดินที่กว้างใหญ่และอุดมสมบูรณ์ ยาสูบเองก็เป็นสินค้าที่เป็นที่ต้องการของคนจำนวนมากทั่วโลก

เนื่องจากอยู่ไกลจากอํานาจรัฐมาก ปัญหาอย่างหนึ่งของเศรษฐกิจในอาณานิคมก็คือ มีเงินที่เป็นที่ยอมรับกันนั่นก็คือเงินปอนด์ของอังกฤษ ไม่เพียงพอ ที่จะใช้เพื่อเป็นเครื่องมือในการซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า ทางหนึ่งที่ใช้แก้ปัญหาก็คือ การแลกเปลี่ยนสินค้ากันเองในชุมชน อาจจะเรียกกันแบบไทยๆ ว่า หมูไปไก่มา

แต่วิธีแลกเปลี่ยนสินค้าแบบนี้มีความยุ่งยากมากในการคํานวณมูลค่า และการหาคู่ที่มีความต้องการสอดคล้องกันพอดี ดังนั้นสินค้าที่เป็นตัวกลางในการแลกเปลี่ยนจึงเกิดขึ้น สินค้าที่เลือกใช้นั้นจะต้องมีค่าพอควร มีแพร่หลาย และมีมาตรฐานที่เหมือนกัน ซึ่งในขณะนั้นไม่มีอะไรดีไปกว่ายาสูบ

ดังนั้นเมื่อคนต้องการ ที่จะไปซื้อขนมปัง ไปตัดผม ไปซื้อหาอุปกรณ์ในการทําไร่ นอกจากเงินปอนด์แล้ว เขาก็สามารถจะเอายาสูบไปแลกเปลี่ยนได้ ผลก็คือ สําหรับในอาณานิคมแล้ว ยาสูบนอกจากเป็นสินค้าแล้ว มันก็คือ “เงิน” ในความหมายในปัจจุบัน ยาสูบในฐานะที่เป็นเงินดําเนินมาช้านานแค่ไหนคงหาประวัติได้ยาก

แต่ยาสูบนั้นเป็นผลิตผลทางการเกษตรที่มีปริมาณขึ้นลงตามฝนฟ้า ตามกําลังแรง งานที่ปลูก รวมถึงพันธุ์และเทคโนโลยีที่ใช้ ดังนั้นมูลค่าในการแลกเปลี่ยนของมันจึงขึ้นๆ ลงๆ ได้ แต่นี่ก็ไม่ได้แปลว่ามันมีคุณสมบัติแตกต่างจากเงินในปัจจุบัน ที่จริงๆ แล้วมันก็ขึ้นๆ ลงๆ ทุกวันเหมือนกัน เมื่อเปรียบเทียบกับสินค้าที่ใช้ในการบริโภคอื่นๆ พูดง่ายๆ ก็คือ เงินอาจแลกของอื่นได้มากขึ้น ซึ่งเรียกว่า เงินฝืด เมื่อเงินหายากขึ้นหรือมีน้อยเกินไป และเงินอาจแลกของอื่นได้น้อยลงเมื่อมี เงินจํานวนมากในท้องตลาด หรือที่เรียกว่า เงินเฟ้อ นี่ก็เป็นแบบเดียวกัน ถ้ามียาสูบมากเกิน ยาสูบก็แลกของได้น้อยลง

ยาสูบในฐานะที่เป็นเงินคงจะเป็นเงินที่ไม่ดีเท่าไร โลหะที่มีค่าและหายาก เช่น ทองและโลหะเงินเป็นทางเลือกของสังคมจํานวนมากที่จะใช้เป็นเงินในการ แลกเปลี่ยนสินค้า และมันคงถูกใช้มานานทีเดียว จนบ้านเรามีคําพูดติดปากว่า “เงินๆ ทองๆ” ข้อดีของโลหะเงินหรือทองก็คือ มันเป็นสิ่งที่หาได้ยาก ทําให้เงิน ไม่“เฟ้อ” ง่ายๆ

แต่ในทางตรงกันข้าม การที่มันหายากก็ทําให้มันมีไม่เพียงพอ ดังนั้นบ่อยๆ ครั้ง มันจึงมีค่ามากขึ้นเรื่อยๆ ทําให้เกิดภาวะเงินฝืด อย่างที่เราเห็นบ่อยๆ ในยุคที่โลกยังใช้ทองเป็นฐานในการกําหนดค่าเงิน เงินที่เรารู้จักกันดีทุกวันนี้ น่าจะเกิดจากร้านทองที่รับฝากทองของชาวบ้านเพื่อความปลอดภัย ร้านเหล่านี้จะออกใบรับฝากให้กับลูกค้า ลูกค้าเมื่อต้องการเอาทองไปแลกเปลี่ยนสินค้า แทนที่จะไปเอาทองมาแลก ก็เอาใบรับฝากทองมามอบให้อีกฝ่ายหนึ่ง และเมื่อทุกคนก็ทํากันแบบนี้เพื่อความสะดวก ใบรับฝากทองจึงกลายเป็นธนบัตรแทนทองจริงๆ ที่เก็บไว้กับร้านทอง

ร้านทองนั้นเมื่อรู้ว่าคนเอาทองมาฝาก แล้วก็มักจะไม่มาเบิกทองพร้อม ๆกัน ก็เกิดความคิดว่า เขาสามารถจะเอาทองที่คนมาฝากไว้บางส่วนออกมาให้ คนยืมใช้โดยการคิดดอกเบี้ย แต่จริงๆ เวลาให้ยืมทองนั้น คนยืมก็ไม่เอาทองออกมาจริงๆ แต่จะฝากทองไว้กับร้านและได้ใบรับฝากทองซึ่งสามารถเอามาใช้ เป็นธนบัตรได้เช่นกัน และนี่ก็เป็นที่มาของธนาคารอย่างที่เรารู้จักกันในปัจจุบัน

และดังนั้นเงินในยุคสมัยใหม่จึงถูกผลิตหรือพิมพ์ขึ้นโดยธนาคารต่างๆ มากมายจนถึงปัจจุบันที่ธนบัตรส่วนใหญ่ในโลกนั้น พิมพ์ออกมาโดยธนาคารกลางหรือ แบงค์ชาติของประเทศต่างๆ แทนที่จะเป็นธนาคารพาณิชย์ เดี๋ยวนี้เราไม่ต้องใช้ทองมาเป็นฐานสําหรับการออกธนบัตรแล้ว เราไม่สามารถเอา “ใบรับฝากทอง" หรือที่เราเรียกว่าเงินไปเบิกทองออกมาจาก “ร้านทอง” หรือธนาคารได้ เพราะเดี๋ยวนี้ ธนบัตร ไม่ได้มีทองเป็นหลักประกัน แต่มีรัฐบาลเป็นประกัน ถ้ารัฐบาลไหนไม่มีเครดิตที่ดี มีการพิมพ์ธนบัตรปล่อยเงินออก มามากมาย ธนบัตรก็อาจจะไม่มีค่า หรือมีค่าน้อยลงมากก็ได้

รัฐบาลสหรัฐฯ อาจจะกําลังปล่อยเงินออกมามากมาย จนคนเริ่มไม่ไว้ใจใน เงินดอลลาร์ ดังนั้นรัฐบาลประเทศอื่น ๆ ที่มีเงินดอลลาร์สํารองมากมาย จึงต้องการที่จะเก็บทองคํา ซึ่งจริงๆ แล้วก็คล้ายๆ กับเงินอีกสกุลหนึ่งที่ไม่มีรัฐบาลไหนเป็นเจ้าของ แต่เป็นเงินที่น่าจะแข็งแกร่งไม่สูญเสียมูลค่าง่าย เพราะมันเป็นสิ่งที่หาได้ยากอย่างที่มันเคยเป็น

___________________