ทำไมการบีบสิวถึงให้ความฟินแบบหยุดยาก

เม็ดเดียว แต่สมองได้รางวัลหลายต่อ

ลองนึกถึงสิวหัวดำเม็ดใหญ่ที่เห็นอยู่ตรงจมูกมาหลายวัน พอบีบทีเดียวแล้วแกนยาวๆ หลุดออกมาทั้งก้อน ความรู้สึกแรกมักไม่ใช่แค่ โล่ง แต่มีความสะใจปนอยู่ด้วย ยิ่งถ้าลอกแผ่นสิวเสี้ยนแล้วเห็นจุดเล็กๆ เรียงเต็มแผ่น หรือขี้หูก้อนที่รู้สึกคาอยู่หลุดออกมาเป็นชิ้น ยิ่งเกิดอารมณ์ประมาณว่า สำเร็จแล้วโว้ย แบบแปลกๆ

อาการนี้ไม่ได้ประหลาดเท่าไร เพราะสมองกำลังรับข้อมูลหลายแบบพร้อมกัน ทั้งการรอคอย ความรู้สึกสัมผัส ภาพก่อนและหลัง รวมถึงความโล่งหลังแก้สิ่งที่รำคาญสำเร็จ

เริ่มจากความรู้สึกว่า มีอะไรบางอย่างไม่เรียบร้อย

สิวที่นูนขึ้นมา จุดดำบนจมูก เศษหนังที่ลอก หรือก้อนขี้หูตรงปากช่องหู ล้วนสร้างความไม่สมบูรณ์ทางสายตาหรือทางสัมผัส สมองสังเกตความผิดปกติพวกนี้ได้ง่ายมาก โดยเฉพาะเวลาอยู่บนร่างกายตัวเอง

พอเห็นแล้ว มือก็อยากเข้าไปจัดการ คล้ายเห็นสติกเกอร์แปะเบี้ยวแล้วอยากแกะติดใหม่ หรือเห็นเศษด้ายโผล่จากเสื้อแล้วอดดึงไม่ได้ ความรำคาญเล็กๆ จึงกลายเป็นแรงผลักให้เริ่มลงมือ

จังหวะเด็ดอยู่ตรงวินาทีที่ของซึ่งค้างอยู่หลุดออกมาสำเร็จ

ก่อนบีบ สมองมีเป้าหมายชัดเจนว่า ต้องเอาก้อนนี้ออก พอทำสำเร็จ ภาพเปลี่ยนทันทีจาก มีของอยู่ เป็น ไม่มีแล้ว นี่คือผลลัพธ์แบบเห็นได้ทันตา ไม่ต้องรอเป็นวันเหมือนงานหลายอย่างในชีวิต

นักวิจัยเคยใช้ fMRI ศึกษาคนที่ชอบดูภาพการกดสิว พบรูปแบบการทำงานที่เกี่ยวข้องกับ nucleus accumbens และ insula ซึ่งเกี่ยวพันกับการประมวลผลด้านรางวัล ความพึงพอใจ และความรังเกียจ รวมถึงการเชื่อมต่อระหว่างบริเวณเหล่านี้ที่ต่างจากกลุ่มซึ่งไม่ค่อยชอบดู การศึกษานี้เป็นเรื่องการ ดู การกดสิว จึงไม่ได้แปลว่าทุกครั้งที่บีบสิวเองจะมีโดพามีนพุ่งตามคำพูดในโซเชียล แต่ช่วยให้เห็นว่าความฟินกับความยี้สามารถเกิดพร้อมกันได้จริง

ยิ่งยี้นิดๆ ยิ่งมีจังหวะโล่งแรง

ตรงนี้น่าสนใจมาก เพราะหนอง ไขมัน สิวเสี้ยน หรือขี้หูไม่ได้ดูน่ารักเลย บางครั้งเห็นแล้วถึงกับขนลุก แต่พอของที่ดูสกปรกหรือไม่พึงประสงค์แยกออกจากร่างกาย ความรังเกียจก็ลดลงพร้อมกับความสำเร็จที่เพิ่มขึ้น

เลยเกิดอารมณ์ประหลาดสองขั้วในเวลาไล่เลี่ยกันว่า อี๋…แต่โคตรสะใจ

ขนาดของก้อนก็มีผลต่อความรู้สึกได้ในทางสามัญสำนึก เพราะของชิ้นใหญ่ทำให้เห็นความแตกต่างก่อนกับหลังชัดกว่า สิวหัวเล็กที่กดแทบไม่เห็นอะไรย่อมให้ข้อมูลทางตาและสัมผัสน้อยกว่าสิวหัวใหญ่ที่หลุดออกมาเป็นก้อนชัดๆ สมองจึงรับรู้ความสำเร็จได้ง่ายกว่า

มือยังได้ฟีดแบ็กแบบทันทีอีกด้วย

ตอนบีบจะมีแรงต้านจากผิว แล้วอยู่ดีๆ แรงต้านลดลงเมื่อสิ่งอุดตันออกมา ตอนดึงก็มีช่วงตึงก่อนหลุด ส่วนขี้หูที่อยู่ตรงปากช่องหูอาจให้ความรู้สึกจาก มีอะไรคา กลายเป็น โล่ง ภายในไม่กี่วินาที

พฤติกรรมแตะ แกะ ดึง หรือเกาผิวจึงมีส่วนของความพึงพอใจทางประสาทสัมผัสเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย งานวิจัยเกี่ยวกับพฤติกรรมแกะผิวซ้ำๆ พบว่าบางกรณีมีทั้งความตึงหรือความอยากก่อนทำ และความโล่งหรือความพึงพอใจหลังทำ กลไกแบบนี้ทำให้สมองเรียนรู้ได้ง่ายว่า รำคาญ → แกะ → โล่ง แล้วครั้งต่อไปมือก็อาจวิ่งไปหาเม็ดใหม่เร็วขึ้น

ตรงนี้เองที่ความฟินธรรมดาอาจค่อยๆ กลายเป็นนิสัย

เห็นรูขุมขนนิดเดียวก็ส่อง เห็นผิวไม่เรียบก็แกะ นั่งว่างก็คลำหาเม็ดใหม่ ถ้าทำเป็นครั้งคราวไม่ได้หมายความว่ามีความผิดปกติ แต่ถ้าแกะซ้ำจนเป็นแผล เลือดออก เกิดรอย ใช้เวลานานมาก พยายามหยุดแล้วหยุดไม่ได้ หรือรู้สึกทุกข์จากพฤติกรรมนี้ จึงค่อยเข้าใกล้ขอบเขตของปัญหากลุ่ม body-focused repetitive behaviors และควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ที่ฟิน ไม่ได้แปลว่าควรบีบต่อ

โดยเฉพาะสิวอักเสบเม็ดใหญ่ สิวลึก หรือก้อนเจ็บใต้ผิว การบีบอาจเพิ่มการอักเสบและเพิ่มโอกาสเกิดรอยหรือแผลเป็น แพทย์ผิวหนังจึงแนะนำให้รักษาสิวแทนการบีบ แคะ หรือแกะ

ส่วนขี้หูก็มีหน้าที่ปกป้องและหล่อลื่นช่องหูตามธรรมชาติ ช่องหูยังมีกระบวนการพาขี้หูเก่าออกมาด้านนอกเอง การใช้คอตตอนบัด กิ๊บ หรือของแข็งแหย่เข้าไปลึกๆ อาจดันขี้หูเข้าไปแน่นกว่าเดิม แถมเสี่ยงทำช่องหูหรือแก้วหูบาดเจ็บ ถ้ามีก้อนอุดตันจนหูอื้อ ปวด หรือได้ยินลดลง ให้จัดการด้วยวิธีที่เหมาะสมหรือให้บุคลากรทางการแพทย์ช่วยจะปลอดภัยกว่า

ความสะใจจึงเกิดจากชุดความรู้สึกสั้นๆ ที่ครบมาก
เห็นปัญหา → อยากจัดการ → มีแรงต้าน → หลุดสำเร็จ → เห็นผลงาน → โล่งทันที

นี่จึงอธิบายได้ว่าทำไมบางครั้งเม็ดสิวที่หลุดออกมาสวยๆ ถึงให้ความพึงพอใจเกินสัดส่วนกับเรื่องเล็กนิดเดียว และทำไมลอกสิวเสี้ยนเสร็จแล้วต้องยกแผ่นขึ้นมาส่องใกล้ๆ อีกรอบ ทั้งที่ภารกิจจบไปแล้ว สมองไม่ได้สนแค่ว่าเอาอะไรออกมาได้ แต่กำลังตรวจผลงานของตัวเองซ้ำอีกทีว่า สำเร็จจริงนะ