ทำไมแคะหูแล้วรู้สึกฟินจี๊ด

รูหูเป็นจุดรวมเส้นประสาทที่ไวเกินคาด

เคยไหม แค่เอาคอตตอนบัดแตะตรงจุดหนึ่งในรูหู แล้วเกิดความรู้สึก เสียววาบ คันปนสบาย จนอยากแตะตรงนั้นซ้ำอีก ทั้งที่ไม่ได้เจ็บเลย ความรู้สึกแบบนี้ไม่ได้เกิดจากขี้หูอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับระบบประสาทบริเวณช่องหูโดยตรง

ในรูหูมีเส้นประสาทอะไรอยู่บ้าง

ผิวหนังของช่องหูภายนอกมีเส้นประสาทหลายแขนงเข้ามารับความรู้สึก หนึ่งในตัวที่น่าสนใจคือ แขนงที่ไปเลี้ยงใบหูของเส้นประสาทเวกัส หรือ auricular branch of the vagus nerve ซึ่งมักเรียกว่า Arnold's nerve นอกจากนี้ยังมีเส้นประสาทรับความรู้สึกจากระบบอื่นร่วมด้วย จึงไม่ควรเข้าใจว่าความรู้สึกทุกอย่างในรูหูเกิดจากเวกัสเพียงเส้นเดียว

เส้นประสาทเวกัสเป็นเส้นประสาทสมองคู่ที่ 10 และเดินทางไปเกี่ยวข้องกับอวัยวะหลายส่วน ตั้งแต่คอ หัวใจ ไปจนถึงระบบทางเดินอาหาร แต่มีแขนงเล็กๆ มาเกี่ยวข้องกับผิวหนังบางบริเวณของหูด้วย นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่การแตะหรือเกาบางตำแหน่งในช่องหูสามารถสร้างความรู้สึกแปลกกว่าการเกาผิวหนังทั่วไป

ที่น่าสนุกคือ บางคนไม่ได้ฟิน แต่กลับไอ

ปรากฏการณ์นี้มีชื่อว่า Arnold's ear-cough reflex การกระตุ้นบริเวณช่องหูที่มีแขนงของเส้นประสาทเวกัสอาจกระตุ้นรีเฟล็กซ์จนเกิดอาการไอได้ในคนบางกลุ่ม เพราะเวกัสเองก็มีบทบาทในวงจรประสาทที่เกี่ยวข้องกับการไอ นี่จึงเป็นตัวอย่างชัดๆ ว่า หูกับระบบอื่นของร่างกายเชื่อมถึงกันทางระบบประสาทจริง

แล้วความฟินจี๊ดเกิดจากอะไร

เวลาผิวหนังบริเวณที่ไวต่อสัมผัสถูกเกาหรือถู สมองจะได้รับสัญญาณสัมผัสจำนวนมาก หากก่อนหน้านั้นมีอาการคันอยู่ การเกายังช่วยกดหรือรบกวนการรับรู้ความคันชั่วคราว จึงเกิดความรู้สึกโล่งและสบายตามมา ช่องหูมีพื้นที่แคบและผิวค่อนข้างบอบบาง การสัมผัสเพียงเล็กน้อยจึงอาจรู้สึกชัดมาก

• แตะโดนจุดไวต่อความรู้สึก จึงรู้สึกวาบหรือจี๊ดทันที

• การเกาช่วยลดความรู้สึกคันชั่วคราว สมองจึงตีความเป็นความโล่งสบาย

• ระบบประสาทของแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนรู้สึกเพลิน บางคนไอ บางคนรู้สึกระคายเคือง

แต่มีจุดหนึ่งที่มักถูกเล่าต่อกันจนเกินหลักฐาน คือคำอธิบายว่า แคะหูแล้วฟินเพราะกระตุ้นเวกัสจนเข้าสู่ภาวะผ่อนคลายโดยตรง เรื่องจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก การมีแขนงของเวกัสในช่องหูเป็นข้อเท็จจริงทางกายวิภาค แต่ความรู้สึกเพลินจากการแคะหูไม่สามารถโยนให้เวกัสรับผิดชอบทั้งหมดได้ เพราะยังมีเส้นประสาทรับความรู้สึกอื่นและกลไกคันกับการเกาเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย

ฟินได้ แต่ยิ่งลึกไม่ได้แปลว่ายิ่งดี

ขี้หูไม่ได้เป็นสิ่งสกปรกที่จำเป็นต้องกำจัดจนเกลี้ยง มันช่วยดักฝุ่นและปกป้องผิวช่องหูตามธรรมชาติ ช่องหูยังมีกลไกค่อยๆ เคลื่อนขี้หูออกมาด้านนอกเอง การเอาคอตตอนบัดสอดเข้าไปกลับสามารถ ดันขี้หูให้ลึกกว่าเดิม ทำให้ขี้หูอุดตัน ระคายเคือง หรือทำให้ผิวช่องหูถลอกได้

ถ้าสอดลึกมากขึ้นก็มีความเสี่ยงต่อแก้วหู โดยเฉพาะจังหวะที่มือสะดุ้ง มีคนชน หรือเผลอกระแทกก้านเข้าไป การแคะซ้ำเพราะรู้สึกเพลินยังทำให้เกิดวงจรประหลาดได้ คือยิ่งแคะผิวยิ่งระคายเคือง พอระคายเคืองก็ยิ่งคัน แล้วกลับไปแคะอีก

ถ้ารู้สึกว่าหูอื้อ แน่นหู ได้ยินลดลง ปวด มีของเหลวไหล หรือคันเรื้อรัง อย่าพยายามควานลึกเพื่อหาจุดที่คัน เพราะอาการเหล่านี้อาจมีสาเหตุอื่น เช่น ขี้หูอุดตันหรือการอักเสบของช่องหู การตรวจดูภายในหูจะตอบได้ตรงกว่าการลองแคะต่อเอง

ส่วนความรู้สึกจี๊ดๆ ที่เกิดขึ้นทันทีเมื่อแตะโดนบางมุมของรูหูนั้น ถือเป็นตัวอย่างเล็กๆ ที่ทำให้เห็นว่าพื้นที่ไม่กี่เซนติเมตรในช่องหูมีระบบรับสัมผัสซับซ้อนมาก และบางครั้งแตะหูอยู่ดีๆ ร่างกายกลับตอบสนองด้วยการไอซะงั้น