ทำไมหน้าตัวเองในกระจกมักดูดีกว่าในกล้องมือถือ

กระจกกับกล้องไม่ได้แสดงหน้าเราแบบเดียวกัน

เคยมีจังหวะที่ยืนส่องกระจกในห้องน้ำแล้วรู้สึกว่า วันนี้หน้าดูโอเคมาก ผมเข้าทรง มุมหน้ากำลังดี แต่พอหยิบมือถือขึ้นมาถ่ายรูปตรงนั้นทันที กลับได้หน้าที่เหมือนคนละคน ทั้งจมูกดูใหญ่ขึ้น หน้าเบี้ยวขึ้น หรือมีอะไรบางอย่างแปลกๆ จนต้องย้อนกลับไปมองกระจกอีกทีว่า เมื่อกี้ตาฝาดหรือเปล่า

จริงๆ แล้วทั้งกระจกและกล้องกำลังให้ข้อมูลที่ต่างกันกับสมองตั้งแต่แรก

เรื่องแรกคือหน้าในกระจกเป็นหน้าที่คุ้นเคย

เวลาเห็นตัวเองในกระจก ภาพที่เห็นจะกลับซ้ายขวาเมื่อเทียบกับภาพที่คนอื่นมองเห็น ใฝที่อยู่ฝั่งหนึ่ง รอยยิ้มที่เอียงนิดๆ หรือคิ้วที่สูงไม่เท่ากันจึงอยู่ในตำแหน่งที่สมองคุ้นเคยมานาน

มนุษย์ไม่ได้มีใบหน้าที่สมมาตรเป๊ะอยู่แล้ว พอภาพจากกล้องแสดงใบหน้าในทิศทางที่ต่างจากภาพกระจก ความไม่สมมาตรเล็กๆ ที่เคยมองจนชินจะย้ายข้างทันที ทำให้เกิดความรู้สึกว่า หน้าดูแปลก ทั้งที่หน้าจริงไม่ได้เปลี่ยนเลย

งานด้านการรับรู้ใบหน้าพบมานานว่าคนมีแนวโน้มชอบภาพกระจกของใบหน้าตัวเองมากกว่า ขณะที่คนรู้จักกลับมีแนวโน้มชอบภาพที่ไม่กลับด้าน เพราะนั่นคือหน้าที่แต่ละฝ่ายเห็นบ่อยกว่า เรื่องนี้สัมพันธ์กับหลักที่เรียกว่า mere-exposure effect คือสิ่งที่พบเห็นซ้ำๆ มักให้ความรู้สึกคุ้นและเป็นธรรมชาติมากกว่า

แต่ตัวร้ายอีกตัวคือระยะกล้อง

ลองเอานิ้วเข้าใกล้ตา นิ้วจะดูใหญ่มาก ทั้งที่ขนาดจริงไม่ได้เพิ่มขึ้น หลักเดียวกันเกิดกับใบหน้าเวลาถ่ายรูปใกล้ๆ

กล้องมือถือโดยเฉพาะเวลาถ่ายเซลฟีมักอยู่ห่างหน้าเพียงช่วงแขน เมื่อกล้องอยู่ใกล้ ส่วนที่ยื่นออกมาจากใบหน้าอย่างจมูกจะอยู่ใกล้กล้องกว่าหูหรือแนวแก้ม จึงดูใหญ่ขึ้นเมื่อเทียบกัน นี่เป็นผลจาก perspective projection ไม่ใช่หลักฐานว่าจมูกจริงใหญ่ขนาดนั้น

มีงานวิจัยด้านภาพใบหน้าระยะใกล้พบตรงกันว่าการถ่ายใกล้สามารถทำให้สัดส่วนใบหน้าดูผิดธรรมชาติ และนักวิจัยด้านการประมวลผลภาพถึงขั้นพัฒนาเทคนิคแก้ perspective distortion สำหรับภาพพอร์ตเทรตโดยเฉพาะ

ดังนั้นประโยคที่ว่า กล้องไม่เคยโกหก ก็ไม่ถูกทั้งหมด

กล้องบันทึกแสงจริง แต่รูปร่างที่ปรากฏในภาพยังขึ้นกับตำแหน่งกล้อง ระยะห่าง มุมมอง และการฉายภาพลงบนพื้นผิวสองมิติ

แล้วทำไมกระจกห้องน้ำมักดูดีเป็นพิเศษ

เพราะเวลาส่องกระจก คนมักปรับตัวโดยไม่รู้ตัวได้ตลอดเวลา ขยับคางนิดหนึ่ง หมุนหน้าอีกหน่อย ยืดคอ เปลี่ยนสีหน้า หรือย้ายตำแหน่งจนเจอมุมที่ดูดีที่สุด ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นแบบต่อเนื่องเหมือนวิดีโอสด

กล้องกลับเลือกเพียงเศษเสี้ยววินาทีเดียว ถ้ากดชัตเตอร์ตอนปากกำลังขยับ ตาปรือ หรือใบหน้ากำลังเปลี่ยนสีหน้า ภาพนั้นก็ถูกแช่แข็งไว้ทันที ทั้งที่ในชีวิตจริงไม่มีใครมองใบหน้าค้างอยู่ในเฟรมนั้นนานๆ

แสงก็มีผลมาก ห้องน้ำจำนวนไม่น้อยมีไฟจากด้านหน้า รอบกระจก หรือด้านบนในตำแหน่งค่อนข้างคงที่ ถ้าแสงกระจายดี เงาบนผิวจะนุ่มลง แต่กล้องมือถืออาจประมวลผลภาพเพิ่มอีกชั้น ทั้ง HDR การเพิ่มความคม การลดนอยส์ การปรับคอนทราสต์ หรือการเลือกเลนส์แต่ละตัว ผลสุดท้ายจึงไม่จำเป็นต้องตรงกับสิ่งที่ตาเห็นตรงหน้าแบบหนึ่งต่อหนึ่ง

• กระจก ให้ภาพเคลื่อนไหวแบบกลับซ้ายขวาที่เห็นจนคุ้น

• ภาพถ่าย แช่เพียงหนึ่งช่วงเวลาและอาจแสดงหน้าคนละทิศกับที่คุ้น

• กล้องระยะใกล้ เปลี่ยนสัดส่วนที่ปรากฏจากมุมมอง perspective

• แสงและการประมวลผล ทำให้ผิว เงา และรายละเอียดดูต่างกันได้

ถ้าอยากลองพิสูจน์ง่ายๆ ให้ตั้งมือถือห่างจากหน้าแล้วใช้การซูมหรือครอปแทนการเอากล้องจ่อใกล้ ถ่ายในระดับสายตา ใช้แสงนุ่มจากด้านหน้า แล้วลองกลับภาพซ้ายขวาอีกครั้ง หลายคนจะรู้สึกทันทีว่าภาพเริ่มใกล้กับตัวเองในกระจกขึ้น

หน้าที่เห็นจากมือถือจึงไม่ใช่คำตัดสินว่าเราหน้าตาเป็นแบบไหน

มันเป็นเพียงใบหน้าเดียวกันที่ถูกมองจากอีกระยะ อีกทิศทาง อีกแสง และถูกหยุดไว้แค่หนึ่งเสี้ยววินาทีเท่านั้น