อพอลโลไล่ตามเดฟนีจนเธอต้องทิ้งร่างมนุษย์เพื่อหนีความรักที่ไม่ยินยอม

ถ้าต้องกลายเป็นต้นไม้เพื่อให้ใครสักคนหยุดตาม นี่ยังเรียกว่าเรื่องรักได้อยู่ไหม

ตำนานอพอลโลกับเดฟนีมักถูกทำให้ดูโรแมนติกผ่านภาพวาดและประติมากรรม เทพหนุ่มผู้หลงรักหญิงสาวจนวิ่งตามสุดกำลัง ส่วนหญิงสาวกลายเป็นต้นลอเรลในวินาทีสุดท้าย ฟังผ่านๆ เหมือนรักที่ไม่มีวันสมหวัง แต่พอกลับไปดูรายละเอียดของเรื่อง โดยเฉพาะฉบับที่โด่งดังใน Metamorphoses ของโอวิด ภาพมันเปลี่ยนไปทันที เพราะเดฟนีไม่ได้กำลังเล่นตัว ไม่ได้รอให้อพอลโลพิสูจน์ความรัก และไม่ได้ต้องการความสัมพันธ์ตั้งแต่ต้น

เดฟนีพูดชัดตั้งแต่ก่อนเจออพอลโลแล้ว

เดฟนีเป็นนิมฟ์ซึ่งในฉบับของโอวิดเป็นลูกของเทพแห่งแม่น้ำเพเนอุส เธอปฏิเสธคนที่เข้ามาเกี้ยวพาราสีและต้องการใช้ชีวิตโดยไม่แต่งงาน โดยยกอาร์เทมิสเป็นแบบอย่าง ถึงขั้นขออนุญาตผู้เป็นพ่อให้รักษาความเป็นสาวและอยู่เป็นอิสระตลอดไป

ตรงนี้สำคัญมาก เพราะมันตัดคำอธิบายแบบ “จริงๆ แล้วเธออาจมีใจ เพียงแต่หนีเพราะเขิน” ออกไปแทบหมด เดฟนีมีความต้องการของตัวเองอยู่ก่อนแล้ว และความต้องการนั้นไม่ได้รวมอพอลโลเอาไว้เลย

แล้วทำไมอพอลโลถึงคลั่งรักขนาดนั้น

โอวิดใส่ต้นเหตุที่ค่อนข้างประชดประชันไว้ก่อนเริ่มการไล่ล่า หลังอพอลโลสังหารงูยักษ์ไพธอนสำเร็จ เทพแห่งแสงเกิดความภูมิใจในฝีมือธนูและไปดูแคลนอีรอสหรือคิวปิดว่าอาวุธอย่างธนูเหมาะกับผู้ยิ่งใหญ่ ไม่ใช่เด็กที่เอาไว้จุดไฟรัก

อีรอสจึงตอบโต้ด้วยลูกศรสองแบบ ลูกศรหนึ่งทำให้อพอลโลเกิดความรักรุนแรงต่อเดฟนี ส่วนอีกลูกทำให้เดฟนีต่อต้านความรัก สิ่งที่ตามมาจึงไม่ใช่คนสองคนที่ค่อยๆ รักกัน แต่เป็นแรงปรารถนาที่พุ่งไปทางเดียวตั้งแต่ต้น

ฝ่ายหนึ่งยิ่งอยากเข้าใกล้ อีกฝ่ายยิ่งต้องการหนี

ความน่าสนใจอยู่ตรงที่อพอลโลไม่ได้เป็นเทพไร้อำนาจที่ไม่เข้าใจว่าตัวเองกำลังทำอะไร ระหว่างการไล่ตาม เขาพยายามพูดให้เดฟนีหยุด บอกฐานะและคุณสมบัติของตัวเอง ทั้งยังชี้ว่าตนไม่ได้เป็นศัตรูหรือสัตว์ร้าย แต่สำหรับคนที่กำลังถูกไล่ ความสูงส่งของผู้ไล่ตามไม่ได้ทำให้ความกลัวหายไป

โอวิดวางภาพสองฝ่ายไว้ชัดมาก อพอลโลวิ่งด้วย ความหวัง ส่วนเดฟนีวิ่งด้วย ความกลัว นี่เป็นรายละเอียดเล็กๆ ที่ทำให้ฉากซึ่งภายหลังถูกสร้างเป็นงานศิลปะโรแมนติกจำนวนมาก กลับมีบรรยากาศกดดันอย่างประหลาดเมื่ออ่านเนื้อเรื่องตรงๆ

จุดที่หนักที่สุดคือเดฟนีไม่มีทางหนีแล้ว

อพอลโลเร็วกว่าและกำลังจะตามทัน เดฟนีจึงร้องขอความช่วยเหลือจากอำนาจที่สามารถเปลี่ยนสภาพร่างกายของเธอได้ ตำนานแต่ละสายเล่าผู้ช่วยแตกต่างกันบ้าง บางแหล่งกล่าวถึงโลกหรือไกอา ขณะที่ฉบับโอวิดผูกเรื่องเข้ากับเพเนอุสผู้เป็นพ่อ

แล้วการหนีที่รุนแรงที่สุดก็เกิดขึ้น

เดฟนียอมสูญเสียร่างมนุษย์ เพื่อไม่ให้ถูกครอบครอง

ผิวกลายเป็นเปลือกไม้ เส้นผมกลายเป็นใบ แขนกลายเป็นกิ่ง และเท้าที่ยังวิ่งหนีเมื่อครู่หยั่งลงเป็นราก เธอกลายเป็นต้นลอเรลหรือที่มักเรียกกันว่าต้นเบย์ลอเรล

ถ้ามองผ่านกรอบเรื่องรัก นี่คือโศกนาฏกรรมของอพอลโลที่ไม่ได้ครองคนรัก แต่ถ้ามองจากเดฟนี ราคาที่ต้องจ่ายหนักกว่านั้นมาก เพราะทางออกจากการถูกไล่ตามคือการยอมเสียร่างเดิมและชีวิตแบบเดิมของตัวเองไปเลย

และเรื่องยังมีรายละเอียดชวนอึดอัดอีกชั้น หลังเดฟนีกลายเป็นต้นไม้ อพอลโลยังสัมผัสลำต้น โอบกอด และจุมพิตมัน ก่อนประกาศว่าลอเรลจะเป็นต้นไม้ประจำตัว ใบของมันจะประดับศีรษะ พิณ และอาวุธของตน ต่อมาลอเรลจึงเชื่อมโยงกับอพอลโลและสัญลักษณ์แห่งชัยชนะอย่างแน่นแฟ้นในโลกกรีกโรมัน

นี่แหละจุดที่ตำนานเก่าอ่านด้วยสายตาสมัยใหม่แล้วสะดุด

เรื่องนี้ไม่จำเป็นต้องถูกตีความว่าคนโบราณกำลังเขียนบทเรียนเรื่องการคุกคามแบบที่สังคมปัจจุบันเข้าใจ เพราะบริบทและแนวคิดเรื่องความสัมพันธ์ในโลกกรีกโรมันต่างจากปัจจุบันมาก การยัดศัพท์ทางจิตวิทยาสมัยใหม่กลับเข้าไปเป็นเจตนาของผู้แต่งโดยตรงก็เสี่ยงเกินหลักฐาน

แต่สิ่งที่อ่านข้อความได้โดยไม่ต้องแต่งเพิ่มคือ เดฟนีปฏิเสธ อพอลโลยังตาม เดฟนีหนี และการไล่ตามจบลงเมื่อเธอเปลี่ยนร่าง ดังนั้นถ้าจะเอาตำนานนี้มาคุยกับโลกปัจจุบัน ประเด็นเรื่องความยินยอมจึงโผล่ขึ้นมาแทบหลีกเลี่ยงไม่ได้

ความหลงใหลของฝ่ายหนึ่งไม่ได้สร้างหน้าที่ให้อีกฝ่ายต้องตอบรับ ต่อให้ผู้ตามจะหล่อ มีอำนาจ มีชื่อเสียง หรือเชื่อว่าความรู้สึกของตัวเองบริสุทธิ์แค่ไหน คำปฏิเสธก็ยังเป็นคำปฏิเสธ

ความรักที่ถูกบังคับให้รับ ไม่ได้กลายเป็นความรักเพียงเพราะคนที่ไล่ตามเรียกมันว่าความรัก

ที่น่าคิดคืออพอลโลได้สัญลักษณ์ของเดฟนีไปอยู่กับตัวตลอดกาล แต่เดฟนีกลับต้องสูญเสียสิ่งที่เป็นมนุษย์ของตัวเองเพื่อรักษาสิ่งเดียวที่ต้องการตั้งแต่ต้น นั่นคือสิทธิที่จะไม่เป็นของใคร