แดง ไบเล่ ตัวจริง ต่างจากภาพจำในหนัง 2499 อันธพาลครองเมือง แค่ไหน

ชื่อ ‘แดง ไบเล่’ ดังจนคนจำนวนมากจำภาพจากหนังก่อนรู้จักชีวิตจริง

ถ้าพูดถึงวัยรุ่นพระนครยุค 2490 หลายคนจะนึกถึงเสื้อเชิ้ตพับแขน ทรงผมเนี้ยบ รถอเมริกัน ไนต์คลับ และการยกพวกตีกัน ภาพเหล่านี้ติดแน่นจากงานบันเทิงหลายยุค แต่พอไล่ย้อนกลับไปหา ‘แดง ไบเล่’ ตัวจริง เรื่องกลับไม่ได้ตรงกับภาพนักเลงเลือดร้อนบนจอทุกจุด และบางตอนก็ยังมีคำบอกเล่าที่ขัดกันเองด้วย

แดง ไบเล่ เป็นใคร

ชื่อจริงที่ปรากฏในแหล่งข้อมูลส่วนใหญ่คือ บัญชา ศรีสุกใส เกิดราว พ.ศ. 2483 ในย่านตรอกสลักหินใกล้หัวลำโพง กรุงเทพฯ สมญา ‘ไบเล่’ ผูกกับย่านที่มีโรงงานน้ำอัดลม Bireley’s อยู่ใกล้เคียง ช่วงวัยรุ่นชื่อของแดงเริ่มเป็นที่รู้จักในกลุ่มวัยรุ่นพระนคร จนกลายเป็นหนึ่งในชื่อที่ถูกเล่าคู่กับนักเลงยุคนั้นอีกหลายคน

ตรงนี้ต้องแยกคำว่า นักเลง ออกจากภาพอาชญากรแบบหนังเสียก่อน เพราะคำบอกเล่าจากคนร่วมสมัยจำนวนหนึ่งมองแดงในฐานะหัวโจกวัยรุ่นที่มีชื่อ มีพวก และพร้อมมีเรื่อง แต่ไม่ได้ตรงกับภาพโจรอาชีพที่ใช้ชีวิตด้วยการปล้นฆ่าแบบที่คนดูอาจเผลอจินตนาการตามหนัง

เรื่องที่น่าสนใจคือ คนใกล้ตัวบางรายเล่าว่าแดงเป็นคนเงียบ พูดน้อย แต่งตัวดี และวางตัวสุภาพกว่าภาพจำบนจอ มีคำบอกเล่าซ้ำกันหลายแห่งว่าแทบไม่มีใครเห็นแดงดื่มเหล้า และเครื่องดื่มที่ชอบกลับเป็น มิลค์เชค รายละเอียดเล็กๆ แบบนี้ทำให้เห็นว่าภาพ ‘นักเลง’ ในชีวิตจริงไม่ได้จำเป็นต้องตรงกับสูตรสำเร็จของตัวละครอันธพาลในภาพยนตร์

แล้วเรื่องไหนจริง เรื่องไหนถูกเติม

จุดที่ต้องระวังคือ ประวัติของแดงไม่ได้มีเอกสารชุดเดียวที่ปิดคำถามได้หมด เรื่องจำนวนมากมาจากความทรงจำของคนใกล้ตัว นักเขียน ผู้ร่วมยุค และการเล่าซ้ำหลังเหตุการณ์ผ่านไปหลายสิบปี บางคำบอกเล่าบอกว่าแดงไม่เคยฆ่าคน ขณะที่คำบอกเล่าอีกสายกลับพาดพิงถึงงานรุนแรงที่เจ้าตัวอาจเกี่ยวข้อง จึงไม่ควรหยิบเรื่องใดเรื่องหนึ่งแล้วประกาศว่าเป็นข้อยุติโดยไม่มีหลักฐานประกอบ

นี่แหละคือส่วนที่น่าสนใจของการอ่านประวัติศาสตร์วัฒนธรรม คนจริงหนึ่งคนสามารถมี ‘หลายเวอร์ชัน’ ได้พร้อมกัน เวอร์ชันของคนรัก เวอร์ชันของเพื่อน เวอร์ชันของฝ่ายตรงข้าม เวอร์ชันของนักเขียน และเวอร์ชันที่หนังเลือกใช้ แต่ละชุดจำคนคนเดียวกันไม่เหมือนกัน

• ข้อเท็จจริงที่ค่อนข้างตรงกัน คือแดงมีตัวตนจริง เป็นวัยรุ่นชื่อดังของพระนคร เกิดราว พ.ศ. 2483 และเสียชีวิตใน พ.ศ. 2507 ตอนอายุประมาณ 24 ปี

• ส่วนรายละเอียดชีวิตนักเลง มีหลายตอนที่พึ่งพาคำบอกเล่า จึงต้องอ่านแบบเผื่อพื้นที่ให้ความคลาดเคลื่อน

• ภาพบนจอ เป็นงานเล่าเรื่อง ไม่ใช่บันทึกเหตุการณ์แบบนาทีต่อนาที จึงมีการรวมเหตุการณ์ ขยายความขัดแย้ง และสร้างบุคลิกให้คมขึ้นตามภาษาภาพยนตร์

ทำไมปี 2499 ถึงกลายเป็นภาพจำทั้งยุค

ภาพยนตร์ 2499 อันธพาลครองเมือง ที่ออกฉายใน พ.ศ. 2540 มีบทบาทใหญ่มากในการทำให้ชื่อแดงกลับมาอยู่ในความทรงจำสาธารณะ ตัวหนังดัดแปลงจากเค้าโครงในงานเขียน เส้นทางมาเฟีย ของสุริยัน ศักดิ์ไธสง แล้วสร้างเรื่องให้มีมิตรภาพ ความรัก ศักดิ์ศรี และความรุนแรงที่ชัดเจนแบบหนังดราม่าอาชญากรรม

ประเด็นคือพอหนังทรงพลังมาก ภาพจากหนังก็สามารถย้อนกลับไปกลายเป็น ‘ความทรงจำประวัติศาสตร์’ ได้ง่าย คนรุ่นหลังอาจจำหน้าตา ท่าทาง หรือเหตุการณ์จากนักแสดง แล้วค่อยเอาภาพนั้นไปครอบคนจริงอีกที นักวิชาการด้านวรรณกรรมและความทรงจำจึงสนใจโลกของอันธพาลยุคนั้น เพราะมันไม่ได้ถูกเล่าจากเอกสารราชการอย่างเดียว แต่ยังถูกประกอบขึ้นจากบันทึกกึ่งอัตชีวประวัติ หนัง นิยาย สื่อ และคำสัมภาษณ์ด้วย

พูดง่ายๆ คือ 2499 เป็นทั้งปี พ.ศ. และเป็นแบรนด์ของความทรงจำ ไปแล้ว ปีเดียวถูกใช้แทนบรรยากาศของวัยรุ่น นักเลง และพระนครช่วงหนึ่ง ทั้งที่ชีวิตของบุคคลเหล่านี้กินเวลาคร่อมหลายปี

จุดจบที่ไม่เหมือนฉากในตำนาน

แดงเสียชีวิตใน พ.ศ. 2507 จากอุบัติเหตุรถยนต์บนถนนเพชรบุรีตัดใหม่ กรุงเทพฯ ขณะมีอายุเพียงประมาณ 24 ปี รายละเอียดก่อนเกิดอุบัติเหตุมีหลายสำนวน แต่แกนหลักที่ตรงกันคือชีวิตของแดงจบจากอุบัติเหตุบนถนน ไม่ใช่ฉากดวลปืนหรือการถูกเก็บตามสูตรหนังนักเลง

ช่วงชีวิตจริงจึงสั้นมาก แต่ชื่อกลับอยู่ในวัฒนธรรมไทยต่อมาอีกหลายสิบปี สิ่งที่ทำให้ชื่อ ‘แดง ไบเล่’ ไม่หายไปไม่ได้มีแค่เรื่องการทะเลาะวิวาท แต่ยังเป็นเพราะเรื่องของเจ้าตัวถูกนำมาเล่าใหม่ซ้ำแล้วซ้ำอีก จนคนจริงค่อยๆ ซ้อนทับกับตัวละคร

เวลาเจอเรื่องแดง ไบเล่ จึงควรถามสองชั้นเสมอ
นี่คือเรื่องของคนจริง หรือเรื่องของคนจริงที่ถูกเล่าซ้ำจนกลายเป็นตำนาน

ความต่างระหว่างสองอย่างนี้ไม่ได้ทำให้เรื่องน่าสนใจน้อยลง กลับทำให้เห็นชัดว่า ประวัติศาสตร์ไม่ได้อยู่แค่ในเอกสารเก่า แต่อยู่ในวิธีที่แต่ละยุคเลือกจำคนคนหนึ่งด้วย