เก๋าสุดในรุ่น “หัสดิน” แบรนด์รถคนไทยยุค 60

หัสดิน หรือ Hastin เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่น่าสนใจที่สุดของความพยายามสร้างรถยนต์โดยคนไทยในยุคที่ประเทศไทยเพิ่งเริ่มก้าวเข้าสู่อุตสาหกรรมรถยนต์สมัยใหม่ กล่าวคือในช่วงต้นทศวรรษ 1960 ประเทศไทยยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการประกอบรถยนต์จากต่างประเทศ ขณะที่ผู้ผลิตรถยนต์จากญี่ปุ่น ยุโรป และสหรัฐฯ เริ่มเข้ามามีบทบาทมากขึ้น

ในช่วงเวลาประมาณ พ.ศ. 2505 (ค.ศ. 1962) มีความพยายามออกแบบและสร้างรถยนต์ภายใต้ชื่อ “หัสดิน” (Hastin) โดยข้อมูลประวัติรถเก่าที่เผยแพร่ในประเทศไทยระบุชื่อ คุณพนม เทพหัสดิน ณ อยุธยา เป็นผู้ที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบและสร้างรถดังกล่าว จุดประสงค์สำคัญไม่ใช่การสร้างรถหรูหรือรถสมรรถนะสูง แต่ต้องการทำรถขนาดเล็กที่มีแนวคิดเป็น รถยนต์ประหยัด หรือ Economy Car ซึ่งเหมาะกับการใช้งานในเมืองและการเดินทางทั่วไป

ชื่อ “หัสดิน” เองมีความหมายว่า “ช้าง” ในภาษาไทย โดยเป็นคำที่มาจากภาษาสันสกฤต ทั้งยังเป็นส่วนหนึ่งของชื่อสกุลของของผู้ก่อตั้งด้วย ดังนั้นชื่อแบรนด์จึงมีความเป็นไทยค่อนข้างชัด และมีความหมายในเชิงสัญลักษณ์ที่น่าสนใจ

แนวคิดของรถหัสดินถือว่าน่าสนใจมากเมื่อมองจากบริบทของยุคนั้น เพราะผู้สร้างไม่ได้พยายามเอารถยนต์อเมริกันหรือยุโรปขนาดใหญ่ย่อส่วนลงมา แต่เริ่มต้นจากแนวคิดว่า รถสำหรับคนทั่วไปควรมีขนาดเล็ก น้ำหนักเบา ใช้งานง่าย และประหยัด ซึ่งแนวคิดนี้ในปัจจุบันฟังดูธรรมดามาก แต่สำหรับประเทศไทยช่วงต้นทศวรรษ 1960 ถือว่าเป็นแนวคิดที่ค่อนข้างก้าวหน้า

รถหัสดินใช้ ตัวถังไฟเบอร์กลาส (Fiberglass) จุดประสงค์สำคัญคือการลดน้ำหนักตัวรถและทำให้การผลิตตัวถังทำได้ง่ายกว่าการขึ้นรูปโลหะจำนวนมาก ตัวถังมีทั้งรูปแบบ สองที่นั่ง และแบบ สี่ที่นั่ง ซึ่งสะท้อนว่าผู้สร้างพยายามทำรถให้มีทางเลือกสำหรับการใช้งานที่แตกต่างกัน

เรื่องเครื่องยนต์ก็เป็นอีกจุดที่น่าสนใจ รถหัสดินเลือกใช้เครื่องยนต์ 4 จังหวะ ระบายความร้อนด้วยอากาศ และมีแนวคิดเรื่องการประหยัดเชื้อเพลิง โดยเครื่องยนต์ถูกออกแบบให้ไม่ต้องผสมน้ำมันเครื่องกับเชื้อเพลิงเหมือนเครื่องยนต์สองจังหวะบางประเภทในยุคนั้น

“หัสดิน” มีชื่อรุ่นย่อยแบ่งตามลักษณะตัวถังได้อย่างน้อย 2 แบบ แบบแรกคือ ตัวถังสองที่นั่ง เป็นรถขนาดเล็ก เน้นความกะทัดรัดและการใช้งานส่วนบุคคล เหมาะกับแนวคิด Economy Car อย่างแท้จริง แบบที่สองคือ ตัวถังสี่ที่นั่ง ซึ่งเพิ่มความสามารถในการใช้งานสำหรับครอบครัวมากขึ้น แม้ยังคงแนวคิดรถเล็กและน้ำหนักเบาอยู่ กล่าวอีกแบบคือ หัสดินไม่ได้พยายามเป็น “รถไทยสำหรับคนรวย” แต่พยายามเป็น รถไทยขนาดเล็กสำหรับคนทั่วไป มากกว่า

จุดเด่นของหัสดิน ข้อแรกคือ แนวคิดการออกแบบที่เหมาะกับตลาดในประเทศ เพราะตั้งแต่ต้นผู้สร้างให้ความสำคัญกับขนาดเล็ก น้ำหนักเบา และความประหยัด ข้อที่สองคือ ตัวถังไฟเบอร์กลาส ซึ่งในเวลานั้นถือเป็นแนวทางที่น่าสนใจ เพราะช่วยลดน้ำหนักและไม่ต้องพึ่งกระบวนการขึ้นรูปตัวถังเหล็กที่มีต้นทุนสูงมาก

ข้อที่สามคือ การใช้เครื่องยนต์ระบายความร้อนด้วยอากาศ ทำให้โครงสร้างระบบระบายความร้อนมีความเรียบง่ายกว่าเครื่องยนต์ที่ต้องมีหม้อน้ำและระบบน้ำหล่อเย็น ข้อที่สี่คือ ความเป็นรถที่ออกแบบและสร้างโดยคนไทย ซึ่งมีคุณค่าในเชิงประวัติศาสตร์มากกว่ามูลค่าทางการตลาด เพราะในช่วงเวลานั้นไทยยังไม่มีอุตสาหกรรมรถยนต์ของตนเองในระดับเดียวกับประเทศญี่ปุ่นหรือยุโรป และข้อสำคัญที่สุดคือ หัสดินเป็นหลักฐานว่า คนไทยเริ่มคิดเรื่อง “รถยนต์ของเราเอง” มานานกว่าที่คนส่วนใหญ่จำได้

จุดอ่อนของหัสดินใหญ่ที่สุดคือ ขนาดของโครงการและฐานอุตสาหกรรม เพราะการสร้างรถต้นแบบหรือรถจำนวนไม่มากกับการสร้างรถเพื่อขายในตลาดจำนวนหลายพันหรือหลายหมื่นคันเป็นคนละเรื่องกันโดยสิ้นเชิง รถยนต์หนึ่งคันต้องมีทั้งเครื่องยนต์ ระบบส่งกำลัง ระบบเบรก ระบบไฟฟ้า ตัวถัง กระจก ยาง อะไหล่ มาตรฐานความปลอดภัย โรงงาน ช่าง ศูนย์บริการ และเครือข่ายจำหน่าย ประเทศไทยในช่วง พ.ศ. 2505 (ค.ศ. 1962) ยังไม่มีระบบอุตสาหกรรมสนับสนุนที่แข็งแรงพอสำหรับการสร้างแบรนด์รถยนต์ระดับประเทศแบบที่ญี่ปุ่นกำลังทำ

ปัจจุบันรถหัสดินกลายเป็นรถหายากมาก และแทบไม่มีตลาดอะไหล่หรือระบบบริการแบบรถโบราณจากญี่ปุ่นและยุโรป