เด็กเอเชียกับการเข้ามหาวิทยาลัยดังสหรัฐ เมื่อคะแนนสูงไม่ได้แปลว่าโอกาสเท่ากัน

คะแนนสอบสูงมาก แต่ทำไมยังหลุดจากมหาวิทยาลัยระดับหัวแถวได้?

ประเด็นนี้เคยเดือดมากในสหรัฐ เพราะผู้สมัครเชื้อสายเอเชียจำนวนไม่น้อยมีทั้งเกรดดี คะแนนสอบสูง กิจกรรมนอกห้องเรียนแน่น แต่เมื่อดูสถิติกลับเกิดคำถามว่าเหตุใดโอกาสได้รับการตอบรับจึงไม่ได้สูงตามตัวเลขทางวิชาการแบบตรงไปตรงมา

ตัวเลข 140–450 คะแนนที่ถูกพูดถึงบ่อย มาจากไหน

งานศึกษาของนักสังคมวิทยาแห่งมหาวิทยาลัยพรินซ์ตันที่ใช้ข้อมูลการสมัครช่วงปี 1997 พบว่า เมื่อควบคุมปัจจัยหลายอย่างแล้ว ผู้สมัครเชื้อสายเอเชียในกลุ่มมหาวิทยาลัยเอกชนคัดเลือกสูงมีความเสียเปรียบเชิงสถิติ เมื่อแปลงผลออกมาให้อยู่ในรูปคะแนนเอสเอที จะเทียบได้ประมาณว่าเอเชียต้องมีคะแนนสูงกว่าผู้สมัครผิวขาวราว 140 คะแนน สูงกว่าผู้สมัครฮิสแปนิกราว 270 คะแนน และสูงกว่าผู้สมัครผิวดำราว 450 คะแนนจึงมีโอกาสรับเข้าใกล้เคียงกันตามแบบจำลองนั้น

แต่ตรงนี้ต้องขีดเส้นใต้หนาๆ ตัวเลขดังกล่าวไม่ใช่กฎของมหาวิทยาลัยว่าเด็กเอเชียทุกคนต้องบวกคะแนนเพิ่มตามนี้ และไม่ใช่คะแนนตัดที่เจ้าหน้าที่ใช้จริง เป็นการแปลงผลจากแบบจำลองสถิติของข้อมูลเก่าเพื่อให้เห็นขนาดของความแตกต่างเท่านั้น การหยิบตัวเลขนี้ไปพูดว่า “เอเชียโดนบังคับให้สอบสูงกว่า 450 คะแนน” จึงแรงเกินหลักฐานที่งานวิจัยพิสูจน์ได้

ปัญหาจริงอยู่ตรงการรับสมัครแบบดูทั้งคน

มหาวิทยาลัยชั้นนำของสหรัฐไม่ได้เรียงผู้สมัครตามคะแนนแล้วรับจากบนลงล่าง ระบบมักดูผลการเรียน ความยากของวิชาที่เลือกเรียน กิจกรรม ความสามารถพิเศษ กีฬา เรียงความ จดหมายแนะนำ ภูมิหลังครอบครัว พื้นที่อยู่อาศัย ไปจนถึงคุณลักษณะส่วนบุคคล

จุดที่กลายเป็นระเบิดลูกใหญ่ของฮาร์วาร์ดคือ คะแนนด้านบุคลิกส่วนบุคคล หลักฐานในคดีพบว่าผู้สมัครเอเชียโดยเฉลี่ยได้คะแนนส่วนนี้ต่ำกว่าบางกลุ่ม ทั้งที่คะแนนด้านวิชาการของเอเชียแข็งมาก ศาลชั้นต้นยอมรับด้วยว่าข้อมูลแสดงความสัมพันธ์เชิงลบอย่างมีนัยสำคัญระหว่างการเป็นผู้สมัครเอเชียกับคะแนนส่วนบุคคล เมื่อควบคุมตัวแปรที่สังเกตได้หลายอย่างแล้ว

ฟังแค่นี้เหมือนคดีจบเลยใช่ไหม ยังไม่ใช่ ศาลชั้นต้นพิจารณาหลักฐานทั้งหมดแล้วตัดสินว่า ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าฮาร์วาร์ดจงใจเลือกปฏิบัติต่อผู้สมัครเอเชีย และศาลอุทธรณ์ก็ยืนตามคำตัดสินนั้น ประเด็นนี้สำคัญมาก เพราะคำว่า “พบความแตกต่างทางสถิติ” กับ “พิสูจน์ว่ามีเจตนาเหยียดเชื้อชาติ” เป็นคนละมาตรฐานกัน

แล้วศาลสูงสุดสหรัฐพลิกเกมตรงไหน

วันที่ 29 มิถุนายน 2023 ศาลสูงสุดสหรัฐวินิจฉัยระบบรับสมัครที่คำนึงถึงเชื้อชาติของฮาร์วาร์ดและมหาวิทยาลัยนอร์ทแคโรไลนาไม่ชอบด้วยกฎหมายตามหลักที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองอย่างเท่าเทียมและกฎหมายสิทธิพลเมือง ศาลมองว่าการใช้เชื้อชาติของผู้สมัครทำให้บางคนได้รับประโยชน์ ขณะที่ระบบรับสมัครเป็นเกมที่มีจำนวนที่นั่งจำกัด ผลประโยชน์แก่กลุ่มหนึ่งจึงสามารถกลายเป็นผลเสียต่ออีกกลุ่มได้

ในคำวินิจฉัยยังอ้างข้อมูลจากคดีก่อนหน้าว่า การนำเชื้อชาติเข้ามาพิจารณาของฮาร์วาร์ดส่งผลให้จำนวนผู้สมัครเอเชียที่ได้รับการรับเข้าต่ำกว่าสถานการณ์จำลองที่ไม่ใช้เชื้อชาติราว 11.1 เปอร์เซ็นต์

แต่ศาลไม่ได้ห้ามมหาวิทยาลัยอ่านเรื่องราวชีวิตที่เกี่ยวข้องกับเชื้อชาติทั้งหมด ผู้สมัครยังเขียนได้ว่าเคยเผชิญการเลือกปฏิบัติ เติบโตในชุมชนแบบไหน หรือประสบการณ์นั้นสร้างความกล้า ความเป็นผู้นำ หรือความตั้งใจอะไรขึ้นมา สิ่งที่มหาวิทยาลัยทำไม่ได้คือใช้เรียงความเป็นทางอ้อมเพื่อกลับไปให้แต้มเพราะเชื้อชาติเหมือนระบบเดิม

คำถามเรื่องความเป็นธรรมจึงไม่ได้จบแค่คำว่าเชื้อชาติ

งานวิจัยข้อมูลผู้สมัครกว่า 685,000 ใบในมหาวิทยาลัยคัดเลือกสูงช่วงหลังพบว่า ผู้สมัครเอเชียมีโอกาสได้รับการตอบรับอย่างน้อยหนึ่งแห่งต่ำกว่าผู้สมัครผิวขาวที่มีคะแนนสอบ เกรด และกิจกรรมใกล้เคียงกันประมาณ 28 เปอร์เซ็นต์ตามแบบจำลองของงานนั้น นักวิจัยพบปัจจัยสำคัญบางส่วนที่ไม่ใช่การให้แต้มเชื้อชาติโดยตรง เช่น สิทธิพิเศษแก่ลูกหลานศิษย์เก่า ซึ่งผู้สมัครผิวขาวมีสถานะนี้มากกว่า รวมถึงผลจากภูมิศาสตร์ของพื้นที่ที่มีผู้สมัครเอเชียหนาแน่น

• คะแนนสูงไม่เท่ากับสิทธิ์รับเข้า เพราะมหาวิทยาลัยไม่ได้วัดแค่คะแนน

• การดูทั้งคนไม่ได้แปลว่าเป็นธรรมโดยอัตโนมัติ เพราะเกณฑ์นามธรรมเปิดพื้นที่ให้ความลำเอียงเกิดขึ้นได้

• สิทธิพิเศษลูกหลานศิษย์เก่าก็เป็นตัวแปรใหญ่ จึงไม่ควรโยนความแตกต่างทั้งหมดไปที่นโยบายช่วยชนกลุ่มน้อย

• ตัวเลขทางเชื้อชาติอย่างเดียวพิสูจน์การเลือกปฏิบัติไม่ได้ ต้องดูคุณสมบัติผู้สมัครและกลไกการตัดสินใจร่วมกัน

ผลหลังคำตัดสินศาลก็ชวนดูต่อ รุ่นเข้าเรียนปี 2024 ของฮาร์วาร์ดมีผู้ระบุตัวว่าเป็นเอเชียนอเมริกัน 37 เปอร์เซ็นต์ เท่าเดิมจากปีก่อน ส่วนรุ่นเข้าเรียนปี 2025 เพิ่มเป็น 41 เปอร์เซ็นต์ ตัวเลขสองปีนี้ยังใช้พิสูจน์เหตุและผลแบบเด็ดขาดไม่ได้ เพราะองค์ประกอบผู้สมัครเปลี่ยนทุกปีและผู้สมัครเลือกตอบข้อมูลเชื้อชาติเอง

เรื่องนี้เลยไม่ควรถูกลดเหลือประโยคง่ายๆ ว่า “เอเชียเก่งกว่าแต่ถูกกันออก” หรือกลับด้านว่า “ไม่มีการกีดกันอะไรทั้งนั้น” หลักฐานจริงซับซ้อนกว่านั้นมาก เคยมีความแตกต่างทางสถิติที่ชัด มีเกณฑ์บางประเภทที่น่าตั้งคำถาม ศาลล่างไม่พบหลักฐานพอสำหรับเจตนาเลือกปฏิบัติ แต่ศาลสูงสุดก็ชี้ว่าระบบใช้เชื้อชาติเดิมสร้างผลเสียแก่ผู้สมัครบางกลุ่มและขัดหลักกฎหมาย

ถ้าจะตรวจความเป็นธรรมของการรับสมัครจริง จุดที่ควรถามจึงไม่ใช่แค่ว่าใครได้คะแนนสอบเท่าไร แต่ต้องเปิดดูว่า แต่ละคุณสมบัติถูกให้น้ำหนักอย่างไร ใครได้แต้มพิเศษจากกีฬาและสายสัมพันธ์ศิษย์เก่า เกณฑ์บุคลิกถูกประเมินแบบไหน และผู้สมัครที่คุณสมบัติใกล้กันได้รับผลลัพธ์ต่างกันเพราะอะไร ตรงนั้นต่างหากที่ความเหลื่อมล้ำซ่อนตัวได้เงียบที่สุด