คัมภีร์เทพธอธ กับตำนานองค์ชายผู้ขโมยความรู้ต้องห้ามแห่งอียิปต์โบราณ

คัมภีร์ที่ให้ความรู้ระดับเทพ แต่ราคาคือชีวิต

เรื่องนี้ชวนหลงทางได้ง่ายมาก เพราะชื่ออย่าง คัมภีร์แห่งธอธ ฟังเหมือนเป็นวัตถุโบราณจริงที่นักโบราณคดีเคยขุดพบ แต่หลักฐานที่มีชัดกว่านั้นคือ มันเป็นคัมภีร์เวทมนตร์ในวรรณกรรมอียิปต์โบราณ เรื่องของเซตเนกับนาเนเฟอร์คัปทาห์ ไม่ใช่หลักฐานว่ามีหนังสือต้องสาปเล่มหนึ่งซ่อนอยู่จริงใต้แม่น้ำไนล์ ความน่าสนใจเลยไม่ได้อยู่ที่การตามหาของวิเศษ แต่อยู่ที่คนอียิปต์เมื่อกว่าสองพันปีก่อนกำลังเล่าอะไรเกี่ยวกับ ความรู้ อำนาจ และเส้นที่มนุษย์ไม่ควรข้าม

ตัวละครหลักมีรากจากคนจริง

เซตเนในเรื่องมีต้นแบบจาก คาเอมวาเซต โอรสองค์ที่สี่ของฟาโรห์รามเสสที่ 2 และเป็นมหาปุโรหิตแห่งเทพพทาห์ที่เมมฟิส บุคคลนี้มีตัวตนจริงในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ก่อนคริสตกาล มีจารึกเกี่ยวข้องกับโบราณสถานเก่าแก่หลายแห่งจนชื่อของคาเอมวาเซตถูกจดจำในฐานะผู้สนใจอดีตอย่างมาก หลายศตวรรษต่อมา ภาพของนักปราชญ์ผู้รู้เรื่องจารึกเก่าจึงค่อยๆ กลายเป็นตัวละครเซตเน นักอ่านคัมภีร์และผู้เกี่ยวข้องกับเวทมนตร์ในนิทานเดโมติก

นี่เป็นรายละเอียดที่ทำให้เรื่องสนุกขึ้นทันที เพราะตัวเอกไม่ได้ถูกสร้างจากศูนย์ แต่เกิดจากการเอาคนจริงที่มีชื่อเสียงด้านความรู้เรื่องอดีตมาเติมชั้นตำนานเข้าไป เหมือนสังคมยุคหลังหยิบคนเก่งในประวัติศาสตร์มาเล่าต่อจนมีพลังเหนือธรรมชาติ

แล้วคัมภีร์แห่งธอธทำอะไรได้

ในเรื่อง นาเนเฟอร์คัปทาห์ได้ข่าวว่ามีหนังสือที่เทพธอธเขียนด้วยมือ ธอธเป็นเทพที่เกี่ยวข้องกับการเขียน ความรู้ การคำนวณ และภูมิปัญญา หนังสือมีคาถาสำคัญสองบท บทหนึ่งทำให้ผู้ใช้รับรู้ถ้อยคำของสัตว์และสิ่งมีชีวิตต่างๆ รวมถึงสิ่งที่ซ่อนอยู่ใต้น้ำ อีกบททำให้มองเห็นเทพบนท้องฟ้า ดวงจันทร์ และสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในระดับที่มนุษย์ทั่วไปไม่อาจเข้าถึง

พลังของหนังสือจึงไม่ใช่แค่ยิงเวทมนตร์ แต่คือการได้เห็นและรู้สิ่งที่ปกติถูกปิดบัง จุดนี้สำคัญมาก เพราะในโลกอียิปต์โบราณ การเขียนไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือจดบัญชี ตัวอักษร ศาสนา พิธีกรรม และอำนาจของผู้รู้เชื่อมกันแน่น การได้คัมภีร์ที่มาจากเทพโดยตรงจึงเท่ากับลัดขั้นตอนจากมนุษย์ไปแตะความรู้ของเทพ

หนังสือถูกซ่อนไว้เหมือนตั้งใจบอกว่าอย่าแตะ

ตำแหน่งของคัมภีร์อยู่กลางน้ำใกล้เมืองคอปทอส ถูกเก็บซ้อนในหีบหลายชั้น ตั้งแต่เหล็ก ทองแดง ไม้ งาช้างกับไม้มะเกลือ เงิน และทอง รอบบริเวณมีงู แมงป่อง และสัตว์เลื้อยคลานคอยป้องกัน นาเนเฟอร์คัปทาห์ยังฝ่าเข้าไปจนได้หนังสือมา และทดลองใช้คาถาสำเร็จ

ตรงนี้ถ้ามองแบบนิทานผจญภัยก็เป็นด่านสมบัติ แต่ถ้ามองแบบวรรณกรรม โครงสร้างมันชัดมาก ของยิ่งถูกซ่อนลึก ยิ่งมีผู้พิทักษ์มาก ก็ยิ่งประกาศว่าของชิ้นนี้ ไม่ใช่ทรัพย์ที่มนุษย์มีสิทธิ์หยิบ ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่ความสามารถขององค์ชาย เพราะความสามารถมีมากพอ ปัญหาอยู่ที่ความคิดว่า เมื่อทำได้แล้วแปลว่าควรทำหรือไม่

บทลงโทษไม่ได้มาเพราะคาถาผิดพลาด

หลังเอาคัมภีร์ออกมา เทพธอธร้องเรียนต่อเทพรา เนื้อเรื่องจึงพาครอบครัวของนาเนเฟอร์คัปทาห์เข้าสู่โศกนาฏกรรม คนใกล้ชิดเสียชีวิตระหว่างการเดินทาง และท้ายที่สุดนาเนเฟอร์คัปทาห์ก็ตายพร้อมคัมภีร์ เรื่องนี้ไม่ได้บอกว่าหนังสือปล่อยพลังชั่วร้ายเอง แต่สื่อว่า การยึดเอาทรัพย์หรือความรู้ของเทพโดยไม่มีสิทธิ์ คือสิ่งที่เรียกการลงโทษมา

ต่อมาเซตเนยังไปเอาคัมภีร์จากสุสานของนาเนเฟอร์คัปทาห์อีก ทั้งที่วิญญาณนาเนเฟอร์คัปทาห์เตือนแล้ว เซตเนเล่นกระดานเดิมพันเพื่อชิงหนังสือ แต่ตกเป็นฝ่ายเสียเปรียบจนต้องพึ่งเครื่องรางและตำราเวทของพทาห์ ก่อนยื่นมือชิงหนังสือออกมา จากนั้นเกิดเหตุการณ์ลวงที่ทำให้เซตเนถูกความหลงครอบงำจนเกือบสูญเสียทุกอย่าง ก่อนจะพบว่าสิ่งที่เห็นเป็นภาพลวงและยอมคืนหนังสือ

เก่งพอจะเอามาได้ ไม่ได้แปลว่ามีสิทธิ์ครอบครอง

ประโยคนี้แทบเป็นแกนกลางของเรื่องเลย และทำให้คัมภีร์แห่งธอธต่างจากภาพจำหนังสือต้องสาปสมัยใหม่ เพราะศัตรูจริงไม่ใช่ตัวหนังสือ ไม่ใช่มัมมี่ และไม่ใช่สุสาน แต่คือความอยากรู้ที่กลายเป็นความอยากครอบครอง

ต้นฉบับจริงยิ่งน่าสนใจกว่าคำว่าอาถรรพ์

เรื่องเซตเนตอนแรกที่เล่าการแย่งคัมภีร์แห่งธอธ ปรากฏในต้นฉบับอักษรเดโมติกจากสมัยปโตเลมี และหน้าต้นของต้นฉบับสูญหายไปบางส่วน นักวิชาการจึงต้องประกอบเนื้อเรื่องจากส่วนที่เหลือและบริบทของเรื่อง จุดนี้ทำให้ต้องแยกให้ชัดระหว่าง คัมภีร์ในเนื้อเรื่อง กับ ปาปิรุสที่บันทึกเนื้อเรื่อง สิ่งที่พบจริงคือข้อความวรรณกรรม ส่วนหนังสือเวทมนตร์ที่เทพธอธเขียนด้วยมือเป็นองค์ประกอบในเรื่องเล่า

• คาเอมวาเซต เป็นบุคคลจริง และเป็นโอรสของรามเสสที่ 2

• เซตเน เป็นตัวละครวรรณกรรมที่สร้างบนชื่อเสียงของคาเอมวาเซต

• เทพธอธ มีบทบาทจริงในศาสนาอียิปต์ในฐานะเทพแห่งการเขียนและความรู้

• คัมภีร์เวทมนตร์ในเรื่อง ยังไม่มีหลักฐานว่าเป็นวัตถุจริงตามคำบรรยาย

เสน่ห์ของเรื่องจึงอยู่ตรงรอยต่อระหว่างประวัติศาสตร์กับนิทาน คนจริงถูกเปลี่ยนเป็นนักเวท เทพจริงในคติศาสนาถูกวางให้เป็นผู้ครอบครองความรู้ และหนังสือสมมติถูกใช้ตั้งคำถามที่ยังร่วมสมัยมากว่า ความรู้ทุกอย่างที่เข้าถึงได้ควรถูกนำมาใช้หรือเปล่า บางครั้งภัยไม่ได้เริ่มจากการไม่รู้ แต่เริ่มจากการรู้แล้วคิดว่าตัวเองมีสิทธิ์เหนือทุกอย่าง