ยีน ABCC11 อธิบาย ทำไมคนเกาหลีจำนวนมาก มีกลิ่นรักแร้น้อย และมีขี้หูแบบแห้ง

ทำไมคนเกาหลีจำนวนมากถึงมีกลิ่นรักแร้น้อย เรื่องนี้โยงถึงยีนจริง

คำว่า คนเกาหลีไม่มีกลิ่นตัว ฟังแล้วเหมือนเป็นคำเหมารวมแรงๆ แต่แก่นของเรื่องมีหลักชีววิทยารองรับอยู่ เพียงต้องเปลี่ยนประโยคให้แม่นกว่าเดิมเป็น คนเอเชียตะวันออกจำนวนมากมีพันธุกรรมที่ทำให้สร้างสารตั้งต้นของกลิ่นรักแร้น้อยลง ไม่ได้แปลว่าร่างกายไม่มีกลิ่นเลย ไม่ได้แปลว่าไม่ต้องอาบน้ำ และไม่ได้หมายความว่าคนเกาหลีทุกคนเหมือนกันหมด

ตัวสำคัญชื่อ ABCC11

ยีน ABCC11 สร้างโปรตีนขนส่งชนิดหนึ่งในเซลล์ งานวิจัยพบว่าความแปรผันเพียงตำแหน่งเดียวของยีนนี้ที่เรียกว่า rs17822931 หรือการเปลี่ยน 538G>A มีผลชัดมากต่อสองลักษณะที่ดูเหมือนไม่เกี่ยวกันเลย คือ ชนิดของขี้หู กับ การสร้างกลิ่นบริเวณรักแร้

คนที่มีจีโนไทป์ AA มักมีขี้หูแบบแห้ง ส่วน GA และ GG มักมีขี้หูแบบเปียก จุดนี้ถูกยืนยันมาตั้งแต่งานใน Nature Genetics ปี 2006 และต่อมางานด้านกลิ่นรักแร้ก็พบความสัมพันธ์ต่อเนื่องว่า คนแบบ AA มักสร้างสารตั้งต้นของกลิ่นรักแร้ได้น้อยมาก

มันเลยเกิดเรื่องแปลกที่เช็กได้จากชีวิตประจำวันแบบคร่าวๆ นั่นคือ ขี้หูแห้งกับกลิ่นรักแร้น้อยมักเดินมาด้วยกัน เพราะทั้งสองอย่างเชื่อมกับการทำงานของต่อมที่เกี่ยวข้องและโปรตีนตัวเดียวกัน

เหงื่อไม่ได้เหม็นทันทีที่ออกจากตัว

กลิ่นรักแร้ไม่ได้เกิดเพราะคำว่า เหงื่อ อย่างเดียว ต่อมเหงื่อเอคไครน์ที่กระจายทั่วร่างกายมีหน้าที่หลักเรื่องระบายความร้อน ส่วนบริเวณรักแร้มีต่อมอะโพไครน์เข้ามาเกี่ยวด้วย สารที่หลั่งออกมาจากต่อมเหล่านี้มีโมเลกุลตั้งต้นหลายชนิดซึ่งตอนแรกยังไม่ใช่กลิ่นแรงแบบที่จมูกรับรู้

พอจุลินทรีย์บนผิวหนังย่อยสารตั้งต้นเหล่านั้น จึงเกิดสารระเหยที่มีกลิ่นเฉพาะของรักแร้ขึ้นมา ตรงนี้เองที่ ABCC11 มีบทบาท เพราะโปรตีนชนิดนี้ช่วยขนส่งสารบางอย่างออกจากเซลล์ไปสู่สารคัดหลั่งของต่อมอะโพไครน์

ถ้าเป็นยีนแบบที่โปรตีนทำงานน้อยหรือแทบไม่ทำงาน สารตั้งต้นสำคัญก็ถูกปล่อยออกมาน้อยลง แบคทีเรียจึงมีวัตถุดิบสำหรับสร้างกลิ่นน้อยลงตามไปด้วย ผลไม่ใช่ศูนย์กลิ่นแบบเปิดสวิตช์ปิด แต่คือแนวโน้มของ กลิ่นรักแร้เฉพาะชนิดลดลงอย่างมาก

แล้วทำไมลักษณะนี้เจอบ่อยในเกาหลี

แอลลีล A ของ rs17822931 พบในประชากรเอเชียตะวันออกด้วยความถี่สูงเมื่อเทียบกับหลายภูมิภาคของโลก งานพันธุศาสตร์ประชากรพบรูปแบบนี้เด่นในเกาหลี จีน ญี่ปุ่น และกลุ่มใกล้เคียง ขณะที่ประชากรยุโรปและแอฟริกามีแอลลีลชนิดนี้ต่ำกว่ามาก

แต่คำว่า ความถี่สูง ต้องอ่านแบบนักพันธุศาสตร์ ไม่ใช่อ่านเป็นกฎประจำชาติ คนสัญชาติเกาหลีหนึ่งคนไม่ได้ถูกกำหนดให้ต้องมียีนแบบเดียวกัน และคนชาติอื่นก็มีจีโนไทป์ AA ได้เหมือนกัน ประเทศคือเส้นเขตแดนทางสังคม ส่วนยีนกระจายตามประวัติประชากร การอพยพ การแต่งงาน และการสืบทอดหลายรุ่น

ประเด็นเรื่องเหตุผลทางวิวัฒนาการยังไม่ควรฟันธง มีงานเสนอว่าความแปรผันนี้อาจผ่านการคัดเลือกโดยธรรมชาติในบรรพบุรุษของประชากรเอเชียตะวันออก แต่สาเหตุว่าทำไมมันได้เปรียบยังมีหลายสมมติฐาน ทั้งภูมิอากาศ ลักษณะของต่อม หรือกระบวนการทางประชากรศาสตร์ จึงไม่ควรเล่าว่า ธรรมชาติสร้างคนเกาหลีให้ไม่เหม็น เพื่อรับมืออากาศหนาว แบบประโยคเดียวจบ

ขี้หูกลายเป็นเบาะแสพันธุกรรมได้ยังไง

จุดสนุกอยู่ตรงที่ลักษณะเล็กๆ อย่างขี้หูสะท้อนการทำงานของยีนเดียวกันได้ค่อนข้างชัด คน AA มักมีขี้หูแห้ง สีอ่อน และแตกเป็นเกล็ด ส่วนคนที่มี G อย่างน้อยหนึ่งชุดมักมีขี้หูเหนียวหรือชื้นกว่า เพราะแอลลีล G ทำงานแบบเด่นต่อลักษณะขี้หูเปียก

• AA มักขี้หูแห้ง และมีสารตั้งต้นของกลิ่นรักแร้น้อย

• GA มักขี้หูเปียก และยังสร้างสารตั้งต้นของกลิ่นได้

• GG มักขี้หูเปียก และโปรตีน ABCC11 ทำงานตามแบบที่เกี่ยวข้องกับการหลั่งสารตั้งต้นกลิ่น

นี่ไม่ใช่การตรวจสุขภาพจากขี้หู ขี้หูอย่างเดียวบอกจีโนไทป์แบบยืนยันไม่ได้ และกลิ่นตัวจริงยังขึ้นกับแบคทีเรียบนผิว อาหาร ฮอร์โมน สุขอนามัย เสื้อผ้า อุณหภูมิ ความเครียด โรคบางชนิด และผลิตภัณฑ์ที่ใช้ด้วย

อีกจุดที่คนมักเข้าใจสลับกันคือ deodorant กับ antiperspirant
deodorant เน้นลดหรือกลบกลิ่น ส่วน antiperspirant เน้นลดเหงื่อ มีกลไกคนละแบบ ดังนั้นคนที่สร้างสารตั้งต้นของกลิ่นรักแร้น้อยอยู่แล้วอาจรู้สึกว่าไม่จำเป็นต้องใช้ผลิตภัณฑ์ลดกลิ่นบ่อยเท่าคนอื่น แต่เรื่องนี้เป็นพฤติกรรมส่วนบุคคล ไม่ใช่หลักฐานว่าเชื้อชาติหนึ่งสะอาดกว่าอีกเชื้อชาติหนึ่ง

สรุปแบบไม่เหมารวม

สิ่งที่ยีน ABCC11 อธิบายได้ดีคือ ทำไมคนเอเชียตะวันออกจำนวนมาก โดยเฉพาะประชากรเกาหลี จึงมีแนวโน้มขี้หูแห้งและกลิ่นรักแร้เฉพาะแบบต่ำกว่าประชากรหลายกลุ่ม แต่ร่างกายมนุษย์ยังมีกลิ่นจากแหล่งอื่นได้ตามปกติ และไม่มีจีโนไทป์ไหนทำให้ใครสะอาดหรือสกปรกกว่าใครโดยอัตโนมัติ

เรื่องทั้งหมดเริ่มจากตัวอักษรในดีเอ็นเอที่ต่างกันเพียงตำแหน่งเดียว แล้วไปเปลี่ยนทั้งขี้หู การหลั่งสารของต่อม และกลิ่นที่แบคทีเรียบนผิวสร้างต่ออีกทอดหนึ่ง เล็กระดับโมเลกุล แต่เห็นผลได้ในชีวิตจริงแบบชัดมาก