ตามหาราชินีเนเฟอร์ติติ 3,300 ปี ปริศนาสุสานที่ยังรอหลักฐานชี้ชัด

เนเฟอร์ติติหายไปไหนหลังยุคอามาร์นา?

ชื่อของ เนเฟอร์ติติ คุ้นตามากจากรูปปั้นครึ่งพระองค์ที่มีมงกุฎสีน้ำเงินสูง ใบหน้าสมมาตร และงานลงสีที่ยังดูสดแม้ผ่านมาหลายพันปี แต่เรื่องแปลกคือ บุคคลที่กลายเป็นหนึ่งในภาพจำของอียิปต์โบราณกลับทิ้งปริศนาชิ้นใหญ่ไว้จนถึงตอนนี้ นั่นคือ ยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการว่าสุสานและมัมมี่ของเนเฟอร์ติติอยู่ที่ไหน

เนเฟอร์ติติมีชีวิตในราชวงศ์ที่ 18 และเป็นพระมเหสีของฟาโรห์อเคนาเตน ช่วงเวลานั้นอียิปต์เกิดการเปลี่ยนแปลงทางศาสนาอย่างรุนแรง ราชสำนักย้ายศูนย์กลางไปยังอามาร์นา และเทพอาเตนถูกยกขึ้นมามีบทบาทสำคัญ ภาพสลักหลายชิ้นยังแสดงเนเฟอร์ติติในตำแหน่งที่โดดเด่นมาก บางฉากมีขนาดและท่วงท่าที่ใกล้เคียงกับกษัตริย์ จึงเกิดการถกเถียงมานานว่า หลังอเคนาเตนสิ้นพระชนม์ เนเฟอร์ติติอาจมีอำนาจในฐานะผู้ปกครอง หรืออาจเกี่ยวข้องกับฟาโรห์ที่ปรากฏในหลักฐานช่วงปลายยุคอามาร์นา แต่รายละเอียดตรงนี้ยังเป็นพื้นที่ถกเถียงของนักอียิปต์วิทยา

แล้วทำไมถึงหาตัวไม่เจอ?

ปัญหาคือราชวงศ์ช่วงนี้มีทั้งการย้ายเมือง การเปลี่ยนพระนาม การเปลี่ยนนโยบายทางศาสนา และการรื้อฟื้นระเบียบเดิมหลังยุคอเคนาเตน หลักฐานจำนวนหนึ่งเสียหายหรือไม่สมบูรณ์ การจับชื่อ บุคคล และมัมมี่แต่ละร่างมาเชื่อมกันจึงไม่ง่ายแบบดูใบหน้าแล้วตอบได้ทันที

หนึ่งในสมมติฐานที่ถูกพูดถึงคือมัมมี่หญิงจากสุสาน KV21 ในหุบผากษัตริย์ โดยเฉพาะร่างที่เรียกว่า KV21B การตรวจทางพันธุกรรมที่ผ่านมายังให้ข้อมูลไม่เพียงพอสำหรับระบุตัวบุคคลอย่างเด็ดขาด แม้จะมีเหตุผลบางอย่างที่ทำให้ร่างนี้ถูกเสนอเป็นผู้สมัครของเนเฟอร์ติติ เช่น ความเชื่อมโยงกับเชื้อพระวงศ์ราชวงศ์ที่ 18 และลักษณะการวางแขนที่สัมพันธ์กับสตรีชั้นสูง

ตรงนี้ต้องขีดเส้นใต้เลยว่า ผู้สมัคร ไม่ได้แปลว่า พิสูจน์แล้ว

การระบุตัวมัมมี่อายุหลายพันปีด้วย DNA มีอุปสรรคเยอะ ตัวอย่างเสื่อมสภาพ การปนเปื้อน และที่สำคัญคือ ต่อให้ได้ข้อมูลพันธุกรรมดีมาก ก็ยังต้องมีบุคคลอ้างอิงที่มีสายสัมพันธ์ชัดเจนเพื่อเปรียบเทียบ หากเครือญาติของเนเฟอร์ติติเองยังมีช่องว่าง การฟันธงก็ยิ่งยาก

อีกแนวคิดคือสุสานอาจยังไม่ถูกพบ

ซาฮี ฮาวาส นักอียิปต์วิทยาชาวอียิปต์ ยังคงทำงานค้นหาสุสานของเนเฟอร์ติติในบริเวณหุบผากษัตริย์ และในปี 2026 ยังระบุว่าทีมกำลังค้นหาอยู่ โดยเชื่อว่าเนเฟอร์ติติอาจถูกฝังในบริเวณนี้ หากแนวคิดที่ว่าเนเฟอร์ติติเคยขึ้นเป็นฟาโรห์หลังอเคนาเตนถูกต้อง ก็ยิ่งทำให้การค้นหาในสุสานหลวงมีเหตุผลในมุมของฮาวาส

แต่สถานะปัจจุบันยังต่างจากการค้นพบสุสานตุตันคามุนในปี 1922 มาก เพราะยังไม่มีห้องฝังพระศพพร้อมจารึกชื่อหรือหลักฐานชุดใหญ่ที่ทำให้นักวิชาการสามารถประกาศว่า นี่คือสุสานเนเฟอร์ติติ ได้โดยไม่มีข้อกังขา

• สิ่งที่รู้ค่อนข้างแน่ เนเฟอร์ติติเป็นบุคคลสำคัญอย่างยิ่งในราชสำนักอเคนาเตน

• สิ่งที่ยังถกเถียง บทบาททางการเมืองของเนเฟอร์ติติหลังช่วงปลายรัชกาลอเคนาเตน

• สิ่งที่ยังไม่ยืนยัน ตำแหน่งสุสานและมัมมี่ที่เป็นของเนเฟอร์ติติอย่างแน่นอน

• สิ่งที่กำลังเกิดขึ้น การค้นหาทางโบราณคดีในหุบผากษัตริย์ยังดำเนินต่อ

เรื่องนี้เลยน่าสนใจกว่าคำถามว่าเจอหรือยัง เพราะมันแสดงให้เห็นวิธีทำงานของโบราณคดีชัดมาก หลักฐานหนึ่งชิ้นอาจดูเข้ากันสุดๆ แต่ต้องผ่านทั้งบริบทของสุสาน จารึก ลำดับราชวงศ์ อายุทางกายภาพ CT scan และข้อมูลพันธุกรรมก่อนจะผูกชื่อบุคคลเข้ากับร่างหนึ่งได้

3,300 กว่าปีผ่านไป ชื่อของเนเฟอร์ติติชัดเจนกว่าที่ฝังพระศพเสียอีก

ถ้าวันหนึ่งพบสุสานที่มีจารึกหรือวัตถุซึ่งเชื่อมโยงถึงเนเฟอร์ติติอย่างตรงไปตรงมา เรื่องจะไม่ได้จบแค่การพบมัมมี่ราชินีหนึ่งร่าง แต่น่าจะช่วยตอบคำถามใหญ่ของปลายราชวงศ์ที่ 18 ตั้งแต่ลำดับผู้ปกครองหลังอเคนาเตน ความสัมพันธ์ในราชวงศ์ ไปจนถึงช่วงเปลี่ยนผ่านก่อนตุตันคามุนขึ้นครองราชย์ และนั่นคือเหตุผลที่พื้นที่เล็กๆ ในหุบผากษัตริย์ยังถูกจับตามองอยู่ทุกครั้งที่มีการขุดค้นใหม่