ติดโซลาร์เซลล์บ้านหนึ่งปี ค่าไฟลดจริง แต่คืนทุนช้าหรือเร็วอยู่ที่วิธีใช้ไฟ

ติดโซลาร์แล้วค่าไฟต้องหายไปเกือบหมด?

ไม่ใช่แบบนั้น โดยเฉพาะระบบ On-Grid ที่ไม่มีแบตเตอรี่ จุดตัดสินความคุ้มไม่ได้อยู่แค่ว่าบนหลังคามีแผงกี่กิโลวัตต์ แต่อยู่ที่ว่า ตอนแผงกำลังผลิตไฟ บ้านกำลังใช้ไฟอยู่หรือเปล่า

สมมติบ้านติดระบบประมาณ 5 kW ช่วงแดดดีระบบอาจผลิตกำลังไฟได้หลายกิโลวัตต์ แต่ถ้าช่วงกลางวันบ้านแทบไม่มีคนอยู่ แอร์ปิด เครื่องทำน้ำอุ่นไม่ได้ใช้ รถไฟฟ้าไม่ได้ชาร์จ โหลดพื้นฐานมีเพียงตู้เย็น เราเตอร์ และเครื่องใช้เล็กน้อย ไฟที่ผลิตได้จำนวนหนึ่งก็ไม่ได้ถูกนำมาแทนไฟจากการไฟฟ้าในอัตราที่เต็มเม็ดเต็มหน่วยแบบบ้านที่ใช้ไฟกลางวันหนักๆ

ผลิตเยอะ ไม่เท่ากับ ประหยัดเยอะ

1. ข้อเสียแรก เวลาแดดออกอาจไม่ตรงกับเวลาใช้ไฟ

นี่เป็นเรื่องพื้นฐานที่สุดของโซลาร์บ้าน แผงทำงานหนักช่วงกลางวัน แต่หลายบ้านกลับใช้ไฟหนักหลังเลิกงาน ตั้งแต่ประมาณเย็นไปจนถึงก่อนนอน แอร์หลายห้อง ทีวี เตาไฟฟ้า เครื่องซักผ้า เครื่องทำน้ำอุ่น และการชาร์จรถอาจเกิดขึ้นหลังพระอาทิตย์ตกไปแล้ว

ระบบ On-Grid ที่ไม่มีแบตเตอรี่ไม่สามารถเอาไฟตอนเที่ยงมาเก็บไว้ใช้ตอนสามทุ่มได้ สิ่งที่ช่วยได้แบบไม่ต้องซื้อแบตเพิ่มคือ ย้ายพฤติกรรมการใช้ไฟ เช่น ตั้งเวลาซักผ้ากลางวัน เปิดปั๊มน้ำช่วงแดดดี ชาร์จรถไฟฟ้าช่วงกลางวัน หรือถ้าทำงานที่บ้านก็ใช้แอร์และคอมพิวเตอร์ในช่วงที่ระบบกำลังผลิตไฟอยู่ วิธีพวกนี้เพิ่มสัดส่วนการใช้ไฟโซลาร์เองโดยตรง ซึ่งมีผลต่อระยะคืนทุนชัดมาก

2. มีโซลาร์ไม่ได้แปลว่าไฟดับแล้วบ้านยังมีไฟ

หลายคนเพิ่งมารู้จุดนี้หลังเริ่มศึกษาระบบจริง ระบบ On-Grid ทั่วไปออกแบบให้ทำงานร่วมกับโครงข่าย เมื่อไฟจากการไฟฟ้าดับ อินเวอร์เตอร์ต้องหยุดจ่ายไฟเข้าสู่โครงข่ายตามระบบป้องกันการจ่ายไฟย้อน เพื่อความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่และระบบไฟฟ้า

ดังนั้นแดดกำลังแรง แผงอยู่บนหลังคาเต็มชุด แต่ไฟการไฟฟ้าดับ บ้านก็อาจดับตามไปด้วย ถ้าเป้าหมายหลักคืออยากมีไฟสำรอง ต้องดูระบบ Hybrid ร่วมกับแบตเตอรี่และวงจรสำรองที่ออกแบบมาโดยเฉพาะ ซึ่งงบลงทุนจะสูงขึ้นอีกก้อน และทำให้สูตรคืนทุนเปลี่ยนทันที

3. ขนาดระบบใหญ่เกินพฤติกรรมใช้ไฟ ก็เสียโอกาสเหมือนกัน

เวลาเลือกขนาดระบบไม่ควรเริ่มด้วยคำถามว่า หลังคาวางได้กี่แผง แต่ควรเปิดบิลไฟย้อนหลังแล้วดูว่าแต่ละเดือนใช้กี่หน่วย จากนั้นดูโหลดช่วงกลางวันจริง ถ้ามี Smart Meter หรือข้อมูลการใช้ไฟรายช่วงเวลายิ่งดี

บ้านที่ค่าไฟเดือนละหลายพันบาทไม่ได้แปลว่าควรติดระบบใหญ่เสมอ ถ้าค่าไฟก้อนนั้นเกิดจากแอร์ห้องนอนที่เปิดกลางคืนแทบทั้งหมด โซลาร์กลางวันอาจช่วยได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ในทางกลับกัน บ้านที่มีสำนักงานเล็กๆ เปิดแอร์กลางวัน มีปั๊มน้ำ สระว่ายน้ำ ร้านค้า หรือชาร์จรถ EV ตอนแดดออก อาจใช้พลังงานจากแผงได้ตรงเวลามากกว่า

วิธีคิดง่ายๆ คือเลือกขนาดให้ใกล้กับโหลดกลางวันที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่เลือกตามค่าไฟรวมอย่างเดียว

4. ระยะคืนทุนไม่ได้มีเลขเดียวสำหรับทุกบ้าน

คำว่า 4 ปี 5 ปี หรือ 7 ปีที่ได้ยินกันบ่อยๆ ใช้เป็นตัวเลขกลางๆ ไม่ได้ เพราะต้องรู้ทั้งราคาติดตั้ง พลังงานที่ผลิตได้จริง เงาบัง ทิศหลังคา อุณหภูมิ ประสิทธิภาพของระบบ ค่าไฟในอนาคต การใช้ไฟกลางวัน รวมถึงค่าใช้จ่ายบำรุงรักษาและอุปกรณ์ที่อาจต้องเปลี่ยนระหว่างทาง

สูตรหยาบที่ใช้งานได้คือ เงินลงทุนสุทธิ ÷ เงินค่าไฟที่ประหยัดได้ต่อปี = ระยะคืนทุนโดยประมาณ เช่น ลงทุน 150,000 บาทแล้วลดค่าไฟได้ปีละ 25,000 บาท ระยะคืนทุนแบบไม่รวมปัจจัยอื่นจะอยู่ราว 6 ปี แต่ถ้าปรับพฤติกรรมจนประหยัดได้ 30,000 บาทต่อปี ก็เหลือราว 5 ปีทันที

ตรงนี้จึงควรดูข้อมูลจากระบบจริงเป็นรายเดือน ไม่ใช่หยิบบิลเดือนแดดดีที่สุดเดือนเดียวมาคูณสิบสอง ฤดูฝน เมฆ ฝุ่น เงาต้นไม้ และอุณหภูมิของแผงทำให้ผลผลิตแต่ละช่วงไม่เท่ากันอยู่แล้ว

เรื่องขายไฟส่วนเกินก็ต้องแยกจากเรื่องประหยัดค่าไฟ

ปี 2569 ผู้ใช้ไฟบ้านอยู่อาศัยในพื้นที่ PEA มีโครงการรับซื้อไฟฟ้าส่วนเกินจาก Solar Rooftop ตามเงื่อนไขของโครงการ โดยอัตรารับซื้ออยู่ที่ 2.20 บาทต่อหน่วย เป็นเวลา 10 ปี และกำลังขายไฟไม่เกิน 5 kW AC ต่อราย คนที่สนใจต้องสมัครและดำเนินการตามหลักเกณฑ์ ไม่ใช่ติดแผงแล้วไฟส่วนเกินจะกลายเป็นเงินโดยอัตโนมัติ

จุดที่ต้องคิดคือไฟหนึ่งหน่วยที่เอามาใช้เองในบ้านสามารถลดการซื้อไฟในช่วงนั้นได้ ส่วนไฟที่ขายออกมีราคาและเงื่อนไขอีกแบบ เพราะฉะนั้นในหลายกรณีการจัดโหลดให้ใช้ไฟจากแผงตรงๆ ยังเป็นหัวใจของความคุ้ม

• บ้านมีคนอยู่กลางวัน โอกาสคุ้มง่ายขึ้น

• มีแอร์ สำนักงาน ร้านค้า ปั๊มน้ำ หรือ EV ใช้กลางวัน ยิ่งเข้าทาง

• บ้านว่างทั้งวัน ใช้ไฟหนักหลังพระอาทิตย์ตก ต้องคำนวณให้ละเอียด

• อยากได้ไฟสำรองเวลาไฟดับ อย่ามอง On-Grid ธรรมดาเป็นคำตอบเดียว

• ก่อนติดควรเก็บข้อมูลโหลดจริง อย่างน้อยดูบิลย้อนหลังและพฤติกรรมรายวัน

อีกเรื่องที่คนกำลังติดตั้งในปี 2569 ควรตรวจสอบคือมาตรการภาษี Solar Rooftop ซึ่งมีสิทธิลดหย่อนตามเงื่อนไขได้สูงสุด 200,000 บาท การได้สิทธิหรือไม่ได้สิทธิทำให้เงินลงทุนสุทธิและระยะคืนทุนต่างกันพอสมควร จึงควรเช็กเงื่อนไขล่าสุดก่อนเซ็นสัญญา

ก่อนถามว่าโซลาร์กี่ปีคืนทุน ลองตอบให้ได้ก่อนว่าบ้านใช้ไฟกี่หน่วยตอนสิบโมงเช้าถึงบ่ายสาม แค่ตัวเลขนี้ก็ช่วยตัดระบบที่ใหญ่เกินไปออกได้เยอะ และทำให้เห็นทันทีว่าหลังคาที่มีแดดทั้งวันกำลังจะกลายเป็นเครื่องลดค่าไฟจริงๆ หรือเป็นแผงชุดใหญ่ที่ผลิตไฟตอนบ้านแทบไม่ได้ใช้มัน