สำนักพิมพ์แรกของไทยคือที่ไหน? คำตอบอาจไม่ตรงกับที่หลายคนคิด
ลองนึกภาพกรุงเทพฯ เมื่อเกือบ 200 ปีก่อนดูครับ ตอนนั้นหนังสือไม่ได้เดินทางออกจากแท่นพิมพ์เป็นพัน ๆ เล่มเหมือนทุกวันนี้ การทำสำเนาเอกสารจำนวนมากยังพึ่งพาการเขียนด้วยมือเป็นหลัก จนกระทั่ง “แท่นพิมพ์” เข้ามาเปลี่ยนวิธีที่คนสยามผลิตและส่งต่อความรู้ไปอย่างสิ้นเชิง
บุคคลสำคัญที่มักถูกพูดถึงเมื่อย้อนประวัติศาสตร์การพิมพ์ไทย คือ แดน บีช แบรดลีย์ หรือ “หมอบรัดเลย์” มิชชันนารีและแพทย์ชาวอเมริกัน ซึ่งเข้ามาในสยามในช่วงรัชกาลที่ 3 และมีบทบาทในการนำเทคโนโลยีการพิมพ์สมัยใหม่เข้ามาใช้อย่างจริงจัง
จุดเปลี่ยนอยู่ที่ “โรงพิมพ์”
หมอบรัดเลย์เริ่มกิจการพิมพ์ในกรุงเทพฯ ช่วงทศวรรษ 1830 และโรงพิมพ์ของเขากลายเป็นหนึ่งในศูนย์กลางสำคัญของการพิมพ์ภาษาไทยยุคแรก ๆ ที่นี่ไม่ได้พิมพ์เฉพาะงานทางศาสนา แต่ยังเกี่ยวข้องกับหนังสือ เอกสาร และสิ่งพิมพ์ที่เผยแพร่ความรู้ในวงกว้างขึ้น
หนึ่งในเรื่องที่น่าสนใจมากคือ หนังสือพิมพ์ “บางกอกรีคอร์เดอร์” (The Bangkok Recorder) ซึ่งหมอบรัดเลย์จัดทำขึ้นในปี พ.ศ. 2387 ถือเป็นหนังสือพิมพ์ฉบับแรก ๆ ของสยาม และเป็นหลักฐานสำคัญว่าการพิมพ์กำลังเปลี่ยนจากเทคโนโลยีใหม่ที่คนไม่คุ้นเคย ให้กลายเป็นเครื่องมือสื่อสารกับสังคม
แล้วคนไทยเริ่มมีบทบาทเมื่อไร?
เรื่องนี้ยิ่งน่าสนใจ เพราะการพิมพ์ในสยามไม่ได้หยุดอยู่แค่กิจการของชาวต่างชาติ เมื่อเทคโนโลยีแพร่หลายขึ้น คนไทยและหน่วยงานของรัฐก็เข้ามามีบทบาทมากขึ้นเรื่อย ๆ การพิมพ์จึงค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของการศึกษา การบริหารราชการ การเผยแพร่ความรู้ และวัฒนธรรมการอ่าน
สิ่งที่หมอบรัดเลย์ทิ้งไว้จึงไม่ใช่เพียง “โรงพิมพ์แห่งหนึ่ง” แต่เป็น จุดเปลี่ยนของวิธีที่ความรู้เดินทางในสังคมไทย จากข้อความที่ต้องคัดลอกทีละฉบับ สู่สิ่งพิมพ์ที่สามารถผลิตซ้ำและส่งต่อให้คนจำนวนมากได้
พูดง่าย ๆ คือ ก่อนยุคแท่นพิมพ์ ความรู้มีข้อจำกัดอยู่ที่จำนวนมือของคนคัดลอก แต่หลังจากนั้น ความรู้เริ่มมีโอกาสเดินทางได้ไกลกว่าเดิมมาก
และนี่เองคือเหตุผลว่า ทำไมคำถามสั้น ๆ อย่าง “สำนักพิมพ์แรกของประเทศไทยคืออะไร?” จึงพาเราย้อนกลับไปถึงประวัติศาสตร์การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของสังคมสยาม เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นไม่ได้เปลี่ยนแค่การผลิตหนังสือ แต่เปลี่ยนวิธีที่ผู้คน อ่าน เรียนรู้ และรับรู้ข่าวสาร ไปด้วย
The Library of Congress — ข้อมูลเกี่ยวกับ Dan Beach Bradley และประวัติการพิมพ์ในสยาม
Encyclopaedia Britannica — ประวัติ Dan Beach Bradley
Smithsonian Libraries and Archives — เอกสารและข้อมูลเกี่ยวกับการพิมพ์ยุคแรกในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ส่องก่อนใคร ปฏิทินจีนกับเลขปฏิทิน งวด 1 ธันวาคม 2569 นี้
หนังไทยเรื่องแรก ที่ทำรายได้ทะลุ 1 พันล้านบาทในต่างประเทศ
เลขกำลังวันอังคาร งวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่น 7 ตัว พร้อมเลขวงกลมและแนวทางจับคู่ 2 ตัว–3 ตัว!
สลากสัญจรจังหวัดตาก งวด 1 ธ.ค. 69 เปิดข้อมูลตัวเลขหลายด้าน ส่องเลขเด่นจากข้อมูลจังหวัดและผู้ว่าฯ
เลขนำลาภ เปิดโพยหวยงวด 1 ธ.ค. 69 เผยแนวทางบน-ล่างครบชุด เน้นเลขวงกลมพร้อมเลขสามตัวตรง
รีวิวหนังดัง HITMAN โคตรเพชฌฆาต 47
มีข่าวลือว่า BLACKPINK กำลังจะยุบวง หลังจากชื่อของ BLACKPINK ไม่ปรากฏอยู่ในรายชื่อศิลปินของYG Entertainment
มหาเศรษฐีที่ประกาศจะยกมรดกให้การกุศล
เปิดประวัติ 5 ตระกูลขุนนางผู้ทรงอิทธิพลของไทย จากราชสำนักโบราณสู่ชื่อสกุลที่ยังปรากฏถึงปัจจุบัน
เปิดวิชา “มูชิน” จิตว่างแบบซามูไรญี่ปุ่น เคล็ดลับฝึกสมาธิที่น่ารู้
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
ตำนานแตงโมรังสิต ผลไม้ชื่อดังริมถนนพหลโยธิน จากภาพแม่ค้าตั้งแผงขายแตงโมเรียงราย สู่ความทรงจำในบทเพลง «แตงเถาตาย» ของไวพจน์ เพชรสุพรรณ
เปิด 7 คำศัพท์ภาษาไทยที่มีความหมายลึกซึ้ง จนภาษาอังกฤษแปลให้ตรงตัวไม่ได้ แต่ละคำสะท้อนความเป็นไทยได้อย่างน่าทึ่ง
เปิด 5 สิ่งประดิษฐ์ฝีมือคนไทย ที่ก้าวไกลถึงองค์กรระดับโลก จากโรงพยาบาลไทยสู่สถานีอวกาศนานาชาติ!
ย้อนรอย 7 ชุดประจำชาติไทยบนเวทีนางงามจักรวาล สวยสะกดสายตาคนทั่วโลก บางชุดคว้ารางวัลระดับโลกจนกลายเป็นตำนาน
เปิด 6 พันธุ์สัตว์และพืชเฉพาะถิ่นที่พบได้เฉพาะในประเทศไทยเท่านั้น บางชนิดมีอยู่แค่ในถ้ำและภูเขาไม่กี่แห่ง