โรงเรียนแห่งแรกของโลกอยู่ที่ไหน? ย้อนกลับไป 4,500 ปีก่อนในดินแดนเมโสโปเตเมีย

“โรงเรียน” แห่งแรกไม่ได้มีไว้ให้ทุกคน

เมื่อมนุษย์เริ่มพัฒนาการเขียนอักษรรูปลิ่มขึ้นราว 3,600–3,500 ปีก่อนคริสตกาล ความรู้ใหม่ก็เกิดขึ้นตามมา นั่นคือ ถ้ามีคนเขียน ก็ต้องมีคนที่สอนให้คนอื่นเขียนเป็น

ชาวสุเมเรียนจึงมีสถาบันที่เรียกว่า “เอ-ดูบ-บา” (Edubba) ซึ่งแปลได้ประมาณว่า “บ้านแห่งแผ่นจารึก” ทำหน้าที่ฝึกคนให้เป็นเสมียนหรือผู้เชี่ยวชาญด้านการเขียน

แต่ต้องระวังคำว่า “โรงเรียนแห่งแรกของโลก” นิดหนึ่ง เพราะนักโบราณคดียังไม่สามารถชี้อาคารเพียงหลังเดียวแล้วบอกได้ว่า “นี่คือโรงเรียนแห่งแรกของมนุษยชาติ” หลักฐานที่มีบอกได้แม่นยำกว่าว่า ระบบการศึกษาสำหรับฝึกเสมียนเกิดขึ้นในเมโสโปเตเมียอย่างน้อยราว 2,500 ปีก่อนคริสตกาล และมีหลักฐานจากหลายเมือง ไม่ใช่เพียงแห่งเดียว

ภาพประกอบ: แผ่นดินเหนียวที่มีอักษรรูปลิ่ม ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญในการศึกษาระบบการเรียนของเมโสโปเตเมีย

เด็กสมัยนั้นเรียนอะไร?

ถ้าคิดว่าโรงเรียนโบราณมีแต่การคัดตัวหนังสือ อาจต้องคิดใหม่

หลักฐานจากเมือง นิปปูร์ (Nippur) ในอิรักปัจจุบัน แสดงให้เห็นว่านักเรียนฝึกเขียนอักษรรูปลิ่ม ท่องคำศัพท์ และคัดลอกข้อความจากครู ก่อนจะเรียนเรื่องที่ซับซ้อนขึ้น เช่น คณิตศาสตร์ กฎหมาย ศาสนา และการบริหาร เป้าหมายสำคัญคือผลิตเสมียนที่สามารถทำงานให้วัง วัด และหน่วยงานต่าง ๆ ได้

ที่น่าทึ่งคือ นักโบราณคดีพบ แผ่นดินเหนียวที่เป็นเหมือน “การบ้าน” ของนักเรียน จริง ๆ บางชิ้นมีร่องรอยการฝึกเขียนซ้ำและแบบฝึกหัด ทำให้เรามองเห็นชีวิตในห้องเรียนเมื่อหลายพันปีก่อนได้อย่างน่าประหลาดใจ

จากแผ่นดินเหนียวถึงห้องเรียนวันนี้

เอาเข้าจริง โรงเรียนของชาวสุเมเรียนอาจไม่ได้เหมือนโรงเรียนที่เราเดินเข้าไปเรียนทุกเช้าในปัจจุบัน และการศึกษาก็ไม่ได้เกิดขึ้นจากอารยธรรมเดียวแบบเส้นตรง

แต่สิ่งหนึ่งที่น่าสนใจมากคือ ทันทีที่มนุษย์มีความรู้ซับซ้อนมากพอที่จะต้องส่งต่อ ก็เกิดความจำเป็นในการสร้างคนที่สามารถเรียนรู้และถ่ายทอดความรู้นั้นต่อไป

เด็กที่เคยนั่งกดก้านอ้อลงบนดินเหนียวเมื่อหลายพันปีก่อน จึงอาจเป็นบรรพบุรุษทางความคิดของเด็กที่กำลังนั่งทำการบ้านอยู่ในห้องเรียนวันนี้ก็ได้